Vrije wil en spirituele verlichting

Toen ik me, lang geleden, voor het eerst verdiepte in spirituele verlichting en non-dualisme voelde ik een dubbel gevoel. Van één kant klopte het allemaal en van de andere kant voelde ik verzet omdat het mijn hele wereldbeeld op de kop plaatste. Ik ben opgegroeid in een Katholiek gezin en leerde dat je als mens zelf verantwoordelijk was voor je leven en dat aan het einde het oordeel zou vallen over alles wat je gedaan had in het leven. Ook leerde ik dat ik zelf verantwoordelijk was voor alles wat ik deed en dat ik zelf de keuze had tussen goed en kwaad. Toen ik langzaam volwassen werd leerde ik in de stroming van de zeventiger jaren van de vorige eeuw, dat het leven zelfs maakbaar was en je verantwoordelijk was voor je eigen geluk EN dat dit geluk ook maakbaar was. Dit is een hele verantwoordelijkheid want het omgekeerd was dan ook waar, je was dus ook zelf verantwoordelijk voor alle ongeluk en ellende die op je weg kwam. Alles was het gevolg van verkeerde keuzes van jezelf en als je maar op de “goede wijze” dacht en keuzes maakte zou het leven een en al geluk en succes zijn. Zelfs in deze tijd denken we nog steeds dat geluk maakbaar is en de zelfhulpboeken die ons leren hoe we gelukkig en succesvol kunnen zijn liggen bij bosjes in de winkel. Ik heb er zelf ook best wel een aantal gelezen, maar het leven leerde me andere lessen.

Spirituele verlichting gaat er van uit dat de mens helemaal geen invloed heeft op zijn leven en dat alles gebeurt zoals het voorbestemd is, de mens is een radertje in het grote geheel en draait gewoon mee. Net als een knikker die in een spijkerbord naar beneden valt, bij elke spijker die de knikker tegenkomt zal het of naar links of naar rechts vallen. Welke kant het opvalt is niet de beslissing van de knikker maar afhankelijk van heel veel factoren. De enige zekerheid die we hebben is dat de knikker uiteindelijk ergens onder in een balkje zal vallen, maar welk bakje is onvoorspelbaar. Wij mensen zijn net als deze knikker maar wij denken dat we bij elke spijker zelf kunnen bepalen of we naar links of rechts vallen, we hebben de illusie van onze vrije wil. Maar we zijn in dit leven niet de enige knikker die naar beneden gaat, er vallen vele knikkers tegelijkertijd en die stuiteren ook weer tegen elkaar en beïnvloeden zo de weg van andere knikkers. Zijn deze knikkers dan verantwoordelij voor de weg die de knikker waar ze tegenaan stuiteren gaan, nee, want elke knikker is niet verantwoordelijk voor zijn weg en elke vorm van beïnvloeding is ook deel van het grote geheel.

Waar we staan in dit leven is dus niet afhankelijk van je eigen beslissingen of beslissingen van anderen, die beslissingen zijn niet vanuit een vrije wil ontstaan maar gestuurd door het grote geheel. Dit inzicht dat het leven een film is waar jezelf de toeschouwer bent van de eigen leven zoals Paul Smit het aangeeft is een best moeilijk te begrijpen idee, maar ligt dichter bij de waarheid dan je zou denken. Dit idee zet onze hele maatschappij op losse schroeven want ons rechtssysteem (en de meeste mensen) gaat er vanuit dat de mens handelt uit vrije wil. Soms zeggen we dan mensen niet toerekeningsvatbaar zijn en krijgt men behandeling in plaats van straf. Wanneer niemand meer verantwoordelijk zou zijn voor zijn daden en beslissingen, zou je ook niemand meer kunnen bestraffen of veroordelen. Dit is een grote reden waarom mensen blijven vasthouden aan het idee van vrije wil. Maar ook het ego wil graag geloven in de vrije wil, zeker wanneer we lof en succes kunnen oogsten.

Maar ook als er geen vrije wil zou zijn en het leven alleen maar wendingen neemt door alle mensen en dingen om je heen, zijn de gevolgen van wat je doet nog steeds ook voorbestemd. Oorzaak en gevolg bestaan nog steeds en voor ieder mens zullen de gevolgen van dingen die er gebeuren of dingen die men doet ook de voorbestemde zijn. Het heeft dus geen zin om te denken dat het leven anders gelopen zou zijn wanneer men vroeger een andere beslissing genomen zou hebben. Dit is onmogelijk, ten eerste kan men de tijd niet terugdraaien en ten tweede kon men op dat moment helemaal geen andere beslissing nemen, simpelweg omdat de omstandigheden op dat moment die beslissing of daad gestuurd hebben. Dat wil niet zeggen dat we ons kunnen onttrekken aan de gevolgen omdat we ook op de gevolgen geen invloed hebben. Het leven overkomt ons gewoon en we gaan met de stroom mee of we willen of niet en verzet is alleen kwellen van jezelf.

Nu kan men denken, ik ben dus nooit meer verantwoordelijk voor wat ik doe dus ik kan er maar een beetje op losleven. Dat kan maar ook dat is geen beslissing van de vrije wil, dus wanneer men dat doet dan is dat ook wat er moest gebeuren. Het leven is wel minder lastig en belastend wanneer je het idee van vrije wil en het zelf verantwoordelijk zijn voor alles loslaat, hoe ouder ik ben hoe meer ik me realiseer dat het leven is wat je overkomt, terwijl je andere plannen maakte. Soms is dat lastig in een wereld die je nog steeds probeert te vertellen dat je zelf verantwoordelijk bent voor je doen en laten en je leven. Vooral het idee dat mensen verantwoordelijk zijn voor hun eigen ongeluk vind ik sneu en volgens mij is dit de oorzaak voor veel depressieve mensen. Het grappige is dat wanneer je jezelf realiseert dat alles is zoals het is en gaat zoals het gaat en dat ons verzet dat we voelen gewoon een illusie is van ons ego, het leven een stukken makkelijker is. Ieder mens is een klein stukje in een enorm groot geheel en in feite zijn we niets anders dan een knikker die in een spijkerbord omlaag valt, geniet van de reis van het leven en laat los dat je invloed hebt of het “anders had kunnen doen”. Eigenlijk is het heel simpel te verwoorden: “Cest la vie”.

Tot schrijfs, Hein Pragt.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *