Symboliek planten en kruiden

Deze pagina gaat over de symbolische betekenis van planten en kruiden, vanuit spiritueel, cultureel en (soms vermeende) geneeskrachtige werking. Al vanaf de oertijd gebruikten de mensen de natuur om zich heen als voedsel, bescherming en medicijnen en kende men er soms bijzondere en spirituele eigenschappen aan toe aan kruiden en planten. Door de afhankelijkhed van planten als voedsel werden deze ook aan rituelen en goden gekoppeld en deed men van alles om een goede oogst gunstig te stemmen en zo groeide ook de symboliek. De definities van planten en kruiden zijn redelijke overlappend, zo zijn er verschillende definities van een kruid, ik hanteer het verschil dat een kruid een "nuttige" plant is. Of een plant nuttig is of niet verschilt ook weer per land en cultuur, de definitie van kruiden is dus eerder een culturele dan een botanische definitie. De symboliek van planten en kruiden gaat vaak terug naar veel oude culturen en leeft soms nog door tot de dag van vandaag. Ik wens u veel leesplezier, vriendelijke groet, Hein Pragt.
Op de inhoud van deze pagina rust copyright © Hein Pragt.

De reukbal

reukbalVoordat we planten en kruiden bespreken is er een mooi voorwerp dat hier aan gerelateerd is, namelijk de reukbal. De oorsprong stamt uit de tijd dat de pest Europa teisterde en men hoopte dat de fatale ziekte op afstand gehouden kon worden door reukballen te dragen. Dit werkte niet echt maar toch bleven mensen ze dragen. Ten eerste verspreiden ze een aangename geur die de onaangename straatgeuren (en de eigen lichaamsgeuren) kon maskeren en speelde de reukballen in op het bijgeloof dat geuren konden beschermen tegen onheil en ziektes. Geuren worden al sinds de oudheid gebruikt in ceremoniŽn, als reiniging en afweer van het slechte en kwade. Een goed voorbeeld daarvan is natuurlijk wierrook maar ook geurige harsen die verbrand werden tijdens religieuze bijeenkomsten. Ook tegenwoordig worden deze reukballen nog steeds verkocht en gevuld met geurige planten en kruiden en ze zouden helpen tegen veel klachten zoals bronchitis, migraine, zenuwinzinkingen en nachtmerries. www.heinpragt.com
Naar symbolen index pagina

Symboliek van planten en kruiden

Alruin

AlruinDe alruin (Mandragora officinarum) is een kruid uit de nachtschadefamilie. Alruin is van oorsprong een mediterrane plant met een gevorkte vlezige wortel die enigszins aan het lichaam van een mens doet denken. Deze vorm heeft aanleiding gegeven tot allerlei vreemd bijgeloof, zo zou iedereen die de plant uit de grond trekt gek worden van de doodskreet van de plant. Om dit te voorkomen bonden alruinverzamelaars een touwtje aan de plant en het andere eind aan een hongerige hond waarna ze een stukje vlees in de buurt van de hond gooiden, en ze zelf de oren bedekten met de handen. De wortels van de alruin waren een waardevolle amulet die vrouwen beschermden tegen onvruchtbaarheid. De wortel was zo kostbaar dat er zelfs een levendige handel in namaak alruinwort was. Wanneer ze waren gesneden werden er inkepingen gemaakt op de plek van de denkbeeldige schaamheuvel waar zaden werden ingebracht. Daarna werden de wortels begraven tot de zaden begonnen te ontkiemen waarna ze op bosjes schaamhaar leken. De alruin heeft heel wat kleurrijke bijnamen gehad zoals: liefdesappel, satansappel, testikels van de duivel, fallus van het veld, hersendief en heksenmannetje. www.heinpragt.com
Naar symbolen index pagina

Basilicum

basilicumBasilicum is een van oorsprong Indiase plant, gewijd aan Vishnu (god in de hindoeÔstische mythologie ) en Krishna (een belangrijke god in het hindoeÔsme). Toen het in Europa arriveerde werd het in eerste instantie niet gegeten maar diende het als beschermend kruid en zou het werken tegen pijn. De naam basilicum zou zijn afgeleid zijn vanuit het idee dat het werkzaam zou zijn tegen het boze oog van de gevreesde Basilisk, een monster dat kon doden door iemand strak aan te kijken. Op het eiland Malta was er een bijzonder ritueel, wanneer er een maagd in huis was moest deze extra beschermd worden door basilicum. Een andere bijkomstigheid was dat wanneer een familie wilde aangeven dat er een huwbare maagd in huis was, men basilicum buiten plaatste op speciaal daarvoor geplaatste stenen plateautjes. Pas later werd het gebruikt om te eten of om zelfs thee van te trekken. www.heinpragt.com
Naar symbolen index pagina

Ijzerhard

ijzerhard kruidIJzerhard (Verbena bonariensis), is een vaste plant die heel vaak eenjarig wordt gekweekt. Dit plantje kreeg in de oudheid grote betekenis en werd in PerziŽ, Griekenland, Rome en BrittanniŽ beschouwd als magisch kruid. Het plantje was zo heilig, dat de druÔden mensen die de plant uittrokken bestraften. In Frankrijk werd het 'herbe sacre' genoemd, in Griekenland het 'heilige kruid' en in Wales 'het verderf van de duivel'. Het werd vaak gebruikt tegen zwarte magie en de oude Romeinen brachten het in huis om kwade geesten af te weren. De Perzen geloofden dat ijzerhard geluk bracht aan degenen die op zoek waren naar genegenheid en zou door dir kruid een tegenstander zelfs vriendelijke worden. Ook zou het dragen van een klein takje ijzerhard beschermen tegen het boze oog. Het bijgeloof dicht deze plant nog veel meer beschermende krachten toe. De plant wordt niet gegeten maar het schijnt zo te zijn dat heksen het in liefdesdrankjes en liefdesbetoveringen gebruiken. www.heinpragt.com
Naar symbolen index pagina

Knoflook

knoflookKnoflook is vooral bekend uit de griezelfilms met vampieren, mensen hangen knoflook op in hun huis en bij de deuren om de bloedzuigers af te schrikken. Soms gaat men zelfs met een halsketting van knoflook slapen om zich veilig te voelen. Aan knoflook wordt al minstens tweeduizend jaar bijzondere krachten toegedicht in Europa, een traditie die via het Midden-Oosten afkomstig is uit het verre oosten. Romeinse soldaten kregen het mee voor extra moed en zeelieden namen knoflook mee om zichzelf te beschermen tegen schipbreuk. Bergbeklimmers droegen het als bescherming tegen storm en slecht weer en mijnwerkers in Duitsland namen knoflook mee tegen instorting van de schachten. Op bruiloften had een bruid ter bescherming vaak een teen knoflook bij zich die ergens verstopt in haar kleding zat en knoflook werd onder het hoofdkussen van een baby geplaatst zodat het kind 's nachts veilig was, voordat het gedoopt was. Knoflook zou ook werken bij medische klachten zoals wormen, koorts, kiespijn, vergiftiging, zonnesteek, waterzucht, hysterie, hondsdolheid, bedwateren, pokken en zelfs lepra. Soms was er voor de bescherming nog een extra ritueel nodig, zo moest bij geelzucht dertien dagen lang een streng van dertien tenen knoflook aan een koord om de hals worden gedragen. Volgens de overlevering zou knoflook zijn ontsproten uit de afdruk van de voet van de duivel toen deze uit het paradijs werd verdreven. Een meer nuchtere verklaring is dat de beschermende kracht uitgaat van de sterk geurende adem van mensen die knoflook hebben gegeten. Die geur zou zo afschrikwekkend zijn, dat zelfs de machten der duisternis en al het kwaad en de ziektes erdoor worden verdreven. www.heinpragt.com
Naar symbolen index pagina

Laurier

laurierHet gebruik van laurier stamt uit het oude Griekenland. De Griekse god Apollo werd smoorverliefd op de nimf Daphne, maar ze hield niet van hem. Daphne hield Apollo af en werd door haar vader, de riviergod Peneus, in een laurierboom veranderd om bij Apollo weg te blijven. Apollo vond de laurier zo mooi dat hij zijn takken gebruikte om de hoogste presteerders te bekronen. De laurierkrans werd gebruikt als kronen voor helden en dichters in het oude Griekenland. Apollo nam de laurierboom aan als zijn symbool en Daphne werd de Griekse naam voor de laurierboom. In de Bijbel wordt laurier geassocieerd met roem en voorspoed. Laurier symboliseert de opstanding van Christus en daarmee het redden van de mensheid. Voor de Romeinen was de laurier ook erg belangrijk, ze geloofden dat bliksem elk gebied zou vermijden waar een laurierboom werd geplant. De oude Grieken geloofden ook dat het vergif en tovenarij afweerde als ze twee laurierbomen aan weerszijden van hun voordeur zouden planten. Zelfs tegenwoordig wordt de laurierkrans nog steeds gebruikt als kroon voor geslaagden en winnaars. Voor bereiding in het eten zijn laurierbladeren meestal gedroogd en moet het langere tijd meestoven om de smaak af te geven. De bladeren kunnen zelf niet gegeten worden omdat ze hard blijven. www.heinpragt.com
Naar symbolen index pagina

Lijsterbes

lijsterbesDe lijsterbes (Sorbus) is een geslacht van bomen en heesters uit de rozenfamilie. Volgens de overlevering is lijsterbes een krachtige beschermer, men geloofde dat alleen een houten spies van deze plant een vampier kon doden door met deze spies het hart te doorboren. Als amulet (een eenvoudig kruis van twee lijsterbes houtjes samengebonden met een rood lint) zou het kwade betoveringen kunnen doorbreken. Ook werd de plant gebruikt op schepen om deze te beschermen tegen stormen, in huizen om het tegen bliksem te beschermen en op graven om het spoken van de overledene tegen te gaan. Wanneer het bij een huis geplant werd zou het zowel het huis, als de bewoners beschermen. In Engeland noemde men deze boom 'witchwood' omdat men geloofde dat het tegen de invloed van heksen beschermde. De kleine, fel oranje gekleurde bessen zijn zeer geliefd bij vogels, vooral bij merels en lijsters. www.heinpragt.com
Naar symbolen index pagina

Marjolein

Marjolein kruidDe wilde marjolein (Origanum vulgare) is een vaste plant en staat in supermarkten en tuincentra beter bekend als oregano, maar wordt daarnaast ook weleens palingkruid genoemd. De Grieken geloofden dat marjolein dat op een graf groeide betekende dat de overledene op een goede plaats was aangekomen. Zowel de Grieken als de Romeinen kroonden pasgetrouwde stellen met een kroon van marjolein. De Grieken gebruikten marjolein ook als geneesmiddel voor zowel inwendige gebruik bij allerlei kwalen als uitwendig gebruik in de vorm van kompressen. Volgens de volksgeneeskunde verlicht een beetje marjolein olie in de holte van een zere kies de kiespijn. Ook wordt het blijkbaar gebruikt door sommige paardenbezitters om opgewonden hengsten te kalmeren voor vervoer. Het kruid is onder meer bekend uit de Italiaanse en Griekse keuken vanwege de karakteristieke geur en smaak. www.heinpragt.com
Naar symbolen index pagina

Munt

Munt kruidMunt (Mentha) is een geslacht van vaste planten met een sterk geurende stof (menthol) wat we tegenwoordig vooral kennen van de verse muntthee. Van munt wordt ook menthol gemaakt, wat niet alleen een frisse smaakstof is maar ook werd gebruikt als genezende stof. In de Griekse mythologie was Minthe een najade (waternimfen in de Griekse mythologie) onder de indruk van de gouden triomfwagen van Hades. Net toen hij haar wilde verleiden, kwam Persephone (Griekse godin van het dodenrijk en van de lente) tussenbeide en veranderde hij haar in zoet geurende muntplant. In het oude Griekenland werd munt in begrafenisrituelen gebruikt om de geur van bederf te compenseren. In de oudheid was munt ook al bij de oude Egyptenaren bekend en in de middeleeuwen stond deze plant in bijna elke kruidentuin omdat munt gezond geacht werd. Munt schijnt een antibacteriŽle werking te hebben en darmkrampen te verlichten. www.heinpragt.com
Naar symbolen index pagina

Peterselie

Peterslie kruidPeterselie (Petroselinum crispum) is een tweejarige, winterharde, kruidachtige plant die groeit op rijke, vochtige grond in de volle zon of iets in de schaduw. Peterselie werd op graven gelegd om Persephone (Griekse godin van het dodenrijk en van de lente) die de zielen van de doden naar de onderwereld begeleidde, gunstig te stemmen. Homerus beschreef dat krijgers hun paarden peterselie voerden zodat ze sneller konden rennen. De Romeinen droegen peterselie in hun toga's als bescherming tegen het kwaad en ze legden peterselie op borden met eten tegen besmetting. Maar peterselie is ook lekker bij sla of in sauzen en het is zeer gezond, het zou meerdere ziektes bestrijden. Er is een anekdote over het ontstaan van de naam, blijkbaar waren er in Duitsland ooit twee kinderen die Peter en Silie heetten, die altijd ruzie maakten. Op een dag toverde een tovenaar die het geruzie zat was ze beiden om in een plant, de peterselie, en zo zou de Peterselie plant ontstaan zijn. www.heinpragt.com
Naar symbolen index pagina

Sint-Janskruid

Sint JanskruidHet Sint-Janskruid (Hypericum perforatum) is een plant uit die van nature voorkomt in Europa, maar van daaruit verder verspreid is. Het kruid bloeit rond het Sint-Jansfeest (naamdag van Johannes de doper ) op 24 juni en het is al lang in gebruik als geneeskrachtig kruid dat als antidepressivum gebruikt wordt. Volgens oude overleveringen zou het heksen afhouden van hun kwade wil en was het ook een krachtig kruid om kwade geesten mee te verdrijven. De oude Romeinen noemden het kruid dan ook de duivelsjager. Opgehangen in een huis zou het zowel het huis als de bewoners beschermen en zou het tegen blikseminslag beschermen. Soms wordt het ook boeven de voordeur opgehangen om kwade geesten te belemmeren het huis binnen te dringen, het kruid werd ook wel 'de vlucht van de duivel' genoemd, in Frankrijk werd het de 'allerheiligste of de 'allesgenezer' genoemd en in Ierland 'Maria's glorie'. Het verband tussen deze plant Johannes de doper is gebaseerd op het idee dat toen de Johannes de doper werd onthoofd, druppels van zijn bloed op de blaadjes vielen en rode spetters achterlieten. www.heinpragt.com
Naar symbolen index pagina

Wijnruit

Wijnruit kruidDe wijnruit (Ruta graveolens) is een vaste plant die oorspronkelijk uit Zuidoost-Europa (OekraÔne, AlbaniŽ, Bulgarije, voormalig JoegoslaviŽ) komt en nu in geheel Europa en Noord-Afrika voorkomt. Het kruid is te doordringen en scherp om mee te koken maar het had een krachtige werking in andere opzichten. Het groeide vaak bij stallen waarbij het beschermde tegen giftige en stokende beestjes. Ook werden de blaadjes van deze plant op de vloeren van rechtszalen gestrooid om de rechters te beschermen te gen gevangenispest. Soldaten geloofden dat ze onoverwinnelijk zouden worden wanneer ze hun wapens zouden insmeren met het sap van de wijnruit. Bij het kneuzen van het blad van de wijnruit komt een doordringende lucht vrij en veel dieren met een fijne neus worden er door afgeschrikt. Het wordt dan ook in tuinen geplant om katten uit de tuin te houden. Wijnruit werd vroeger voor medicinale doeleinden gebruikt, de smaak is erg bitter. In sommige landen ronde Middellandse zee wordt het soms in de keuken gebruikt. Het is het "bittere kruid" uit het Oude Testament waarvan de smaak de Joden aan de ballingschap moet herinneren. www.heinpragt.com
Naar symbolen index pagina

Bronnen: symbols.com, De teken- en symbolengids (Madonna Gauding), De magische kracht van amulet, mascotte en talisman (Desmond Morris).

 

Boeken over de betekenis van symbolen

Dit boek is ťťn van mijn favoriete boeken, op zijn vele reizen rond de wereld raakte Desmond Morris gefascineerd door de magische krachten die mensen aan alle mogelijke voorwerpen toekennen. Hij begon mascottes en amuletten te verzamelen en de achtergrond ervan te bestuderen. Hieruit is dit prachtige boek ontstaan.
kopen knop


Ook dit boek staat prominent in mijn boekenkaast. In deze gids vindt u de belangrijkste symbolen uit de kunst. Symbolen uit verschillende culturen worden per werelddeel besproken, of het nu gaat om symbolen uit de oudheid of uit de moderne tijd: de oorsprong, stijl en betekenis komen aan bod.
kopen knop


Op geheimzinnige wijze doken de Inka, Maya en Azteken schijnbaar uit het niets op en maakten geschiedenis, totdat ze door de veroveraars uit de 'Oude Wereld' (Europa) werden weggevaagd. Maar hun symbolen boeien ons nog steeds en vele ervan zijn intussen een deel van onze dagelijks leven geworden. In dit boek vindt u een groot aantal motieven, tekens en beelden van deze verloren gegane cultuur met hun betekenis.
kopen knop


Last update: 27-10-2020


Disclaimer: Hoewel de heer Pragt de informatie beschikbaar op deze site met grote zorg samenstelt, sluit hij alle aansprakelijkheid uit. Op de artikelen van de heer Pragt rust auteursrecht, overname van tekst en afbeeldingen is uitsluitend toegestaan na voorafgaande schriftelijke toestemming. Heinpragt.com is ingeschreven bij de KvK onder nummer: 73839426 en is gevestigd in Veenendaal.  Lees hier de privacyverklaring van deze site. Voor informatie over adverteren op deze site kunt u contact opnemen met: (heinpragt@outlook.com).