Tag archieven: vrije wil

Vrije wil

vije wil Er loopt een heftige discussie of vrije wil wel bestaat of dat vrije wil niets meer dan een illusie is. Diverse (hersen-) wetenschappers, filosofen en spirituele goeroes zeggen dat vrije wil niet bestaat en dat vrije wil gewoon een illusie is. Maar er zijn ook vooraanstaande wetenschappers die juist beweren dat vrije wil echt wel bestaat. Beide partijen proberen met vaak wetenschappelijk bewijs of logische redeneringen hun stelling te onderbouwen. Het bewijs tegen vrije wil zou onze hele kijk op bijvoorbeeld het strafrecht op de kop zetten want hoe kun je iemand bestraffen wanneer hij zelf geen invloed had op datgene wat hij gedaan heeft. Wanneer het de bedoeling was dat alles gebeurt zoals het gebeurt, kun je dan een individu nog aansprakelijk stellen. Zijn wij dan alleen nog maar willoze slachtoffers van onszelf? Ligt alles wat we doen vooraf vast? Beide kampen hebben goede argumenten die het andere kamp weer probeert onderuit te halen en een discussie tussen een aantal welbespraakte voor en tegenstanders is dan vaak ook erg interessant. Zelf zit ik in het kamp dat gelooft dat veel van onze gedragingen aangestuurd worden door alle ervaringen die we opgedaan hebben in het leven, onze opleiding, ons geloof dat we wel of niet meegekregen hebben, onze erfelijke eigenschappen en chemische processen in ons lichaam, ons karakter en alle invloeden om ons heen. Dit zijn heel veel factoren die ons gedrag en onze handelingen aansturen. Het duveltje uit een doosje dat ons onderbewustzijn is levert ons heel veel impulsieve ideetjes aan en onderweg naar het bewustzijn zullen deze ideetjes het lichaam en de spieren e.d. al beginnen aan te sturen voor een bepaalde actie. Dit ga ik nog concreet met een paar voorbeelden uitwerken op deze pagina. Ook stellen een aantal tegenstanders van de vrije wil dat ons “ego” of “ik” alleen ons bewustzijn is en dat vind ik een verkeerde veronderstelling die de theorie daarna moet ondersteunen. Dit komt neer op een aanname doen en dan een bewijst te zoeken op basis van deze aanname. Ik geloof dat het “ego” of “ik” meer is dan alleen het bewustzijn. Op deze pagina zal ik de argumenten van zowel voorstanders van het idee van vrije wil en tegenstander van het idee van vrije wil behandelen zodat u beide kanten kunt lezen. Vriendelijk groet, Hein Pragt.

Op de inhoud van deze pagina rust copyright © Hein Pragt.

Vrije wil is een prettige illusie!

Dit is een beknopte samenvatting van het hoofdstuk uit het geweldige boek “Wij zijn ons brein” van Dick Swaab. Hij stelt dat de vrije wil een plezierige illusie is en dat Ieder organisme voortdurend keuzes maakt en dat het de vraag is of die keuzes geheel vrij zijn. Ook geeft hij aan dat de filosofie zich ook met vrije wil bemoeit en niet eenduidig is over wat vrije wil nu eigenlijk is. Hij haalt drie dingen aan: het eerste is dat een handeling pas vrij is als iemand deze ook niet had kunnen doen (iemand moet nog andere mogelijkheden hebben), het tweede punt is dat de handeling met een reden verricht moet zijn en een derde is dat men het idee heeft dat men de handeling echt uit zichzelf verricht. Maar aangezien dit weer slechts een idee is moet het wel discutabel zijn. Als voorbeeld haalt Dick Swaab dan een heftige en plotselinge intense verliefdheid aan als iets wat men overkomt en waar men zelf geen controle over heeft, zeker niet over alle reacties die het teweeg brengt. Ook stelt hij dat karaktereigenschappen nu eenmaal vastliggen en dat mensen vanuit deze karaktereigenschappen dingen doen zonder dat ze daar iets aan kunnen doen. Dick Swaab is van mening dat met de huidige kennis van de neurobiologie van een volledige vrijheid geen sprake kan zijn.

Hij gaat er van uit dat veel erfelijke factoren en de vroege ontwikkeling van een kind er voor zorgt dat het gedrag al bij de geboorte in belangrijke mate vastligt. Omdat bijvoorbeeld al bij de geboorte vastligt of men op mannen of vrouwen, of allebei valt, stelt hij dat er dus bij partnerkeuze er geen mogelijkheden zijn om in vrijheid te kiezen. Een ander voorbeeld is dat hij aangeeft dat we niet in staat zijn om onszelf te dwingen om ergens niet aan te denken. Gedachten kom op zonder dat we er om vragen en ook wanneer we dat niet zouden willen. De meeste beslissingen die we nemen zouden we nemen in een fractie van een seconde of op gevoel, of op basis van intuïtie zonder er bewust over na te denken. Onze hersenen werken volgens hem voor een belangrijk deel automatisch en onbewust.

Ook gebruikt hij als voorbeeld dat men in gedachten naar het werk kan rijden en in het verkeer honderden beslissingen kan nemen in complexe situaties waar leven en dood van af kunnen hangen op een volkomen automatische wijze, waarbij men pas bij aankomst denk “goh, ben ik er nu al?”. Vaak denken mensen heel lang na over een probleem zonder een oplossing te vinden en dan, terwijl men iets totaal anders doet, komt ineens een oplossing naar boven. Volgens Dick Swaab, neemt ons onbewuste razendsnel beslissingen op basis van wat zich voordoet in de omgeving en dat door de wijze waarop onze hersenen zich hebben ontwikkeld gedurende de evolutie er geen volledig vrije wil kan bestaan. Vrije wil is volgens hem een mooie illusie omdat ons onderbewuste pas achteraf de informatie over de handeling naar de hersenschors teruggestuurd, wat de mens idee geeft dat we de handeling willens en wetens zelf hebben veroorzaakt. Volgens Swaab hobbelt het bewustzijn dus wat achter de feiten aan.

Ik vond het boek “Wij zijn ons brein” geweldig mooi om te lezen en heeft het mij wel weer aan het denken gezet. Ik kan dit boek erg aanraden omdat Dick Swaab op relatief eenvoudige wijze, best heel gecompliceerde zaken goed uit weet te leggen.

Het experiment van Libet

Een beroemd (of berucht) experiment van Libet in 1985 heeft de discussie over de vrije wil redelijk beïnvloed. In dit onderzoek moesten proefpersonen een eenvoudige motorische taak uitvoeren zoals de snelle buiging van de vingers of het drukken op een knop, op een door henzelf uitgekozen tijdstip. Ze moesten aangeven wanneer ze zich bewust werden van de intentie om deze handeling uit te voeren. Met behulp van een E.E.G. werd de hersenactiviteit gemeten. Al 550 milliseconden voor het begin van de handeling werd een “readiness potential” gemeten, deze verschuiving wordt gezien als een voorbereiding op de handeling. Deze werd c.a. 350 – 400 milliseconden gevolgd door een bewustwording van de intentie om te handelen, wat dus 200 milliseconden voor de motorische handeling plaatsvond. Men zou verwachten dat, wanneer de mens beschikt over een vrije wil, de bewustwording van de intentie gevolgd wordt door de RP in plaats van andersom. Hij concludeerde dat de totstandkoming van een eenvoudige, spontane en vrijwillige taak onbewust is en niets met een beslissing vanuit de vrije wil te maken zou hebben.

De proefpersonen bleken wel in staat een veto uit te spreken over de geïnitieerde handeling, ze konden dus wel beslissen om deze wel of niet uit te voeren maar niet kunnen beslissen over de totstandkoming van een specifieke vrijwillige taak en dit zou een vereiste zijn in een strikte definitie van de vrije wil. De mens zou uit zichzelf dus geen handelingen kunnen opstarten, maar zou alleen kunnen beslissen iets niet uit te voeren en niet om iets wel uit te voeren. Dit experiment van Libet heeft veel stof doen opwaaien want hij beweert dus dat de mens helemaal niet zo vrij is in zijn gedrag als hij zelf graag zou willen zijn. Libet’s experiment lijkt erop te wijzen dat de vrije wil in ieder geval beperkter is dan men altijd aangenomen heeft.

Vrije wil volgens Paul Smit.

Een heel leuk boek wat ik kan aanbevelen is “Verlichting voor luie mensen” van Paul Smit. Ook dit boekje bevat een hoofdstuk over het onderwerp vrije wil en Paul Smit bekijkt dit natuurlijk vanuit de hoek van spirituele verlichting. Ook hij is van mening, dat van vrije wil geen sprake kan zijn. Hij vergelijkt onze levensweg en alles wat er gebeurt in ons leven, met een film in de bioscoop. Men kijkt toe en alles staat al vast, ondanks dat men nog niet weet wat er komen zal. Volgens de auteur worden beslissingen die men neemt niet door de eigen wil gemaakt maar ontstaan ze gewoon, ze borrelen gewoon op. En natuurlijk haalt hij het experiment van Libet aan als bewijs. Als tweede bewijs haalt hij (net als veel anderen) de automatische processen in ons lichaam aan die vanuit onze hersenstam (ons primitieve reptielenbrein) worden aangestuurd zoals ademhalen, het kloppen van het hart en andere belangrijke functies van organen. Mijn inziens hoef je (en mag je) niet bewust over te beslissen omdat het maar goed is dat het lichaam deze vitale functies aan dit deel van de hersenen uitbesteed heeft als automatisme.

Ook hij haalt aan dat de mens genetisch geprogrammeerd is en dat hoe men er uitziet, hoe lang men ist, wat de talenten en beperkingen zijn, hoe de stem klinkt en wat de karaktereigenschappen zijn al bij de geboorte vastligt. Een leuke vergelijk wat hij dan maakt is dat de mens denkt dat hij de bestuurder is van zijn eigen lichaam net alsof hij de bestuurder van een auto is, maar dat de auto eigenlijk een auto in een kermisattractie is en men de illusie heeft dat men zelf aan het stuur zit. Daarna bekijkt hij het vanuit de neurowetenschap met het verhaal dat we gedachten pas bewust worden wanneer ze al uitgevoerd zijn, als een soort terugkoppeling of bevestiging. Dan verteld hij uitgebreid over hoe een kind in Sinterklaas geloofd met alle details en dan beschrijft hij de verwarring die ontstaat bij het ken wanneer hij hoort dat dit allemaal niet waar is en dus een illusie was. Dit trekt hij dan door naar de verwarring die mensen ondervinden wanneer ze horen dat vrije wil niet bestaat en dus ook een illusie is. Op de laatste pagina haalt hij wel een leuk voorbeeld aan, want veel mensen denken dus als eerste dat ze dus ineens alles (rare dingen) kunnen doen omdat ze toch geen vrije wil hebben. En dan slaat hij terug met dat je dit dus allemaal zou kunnen doen wanneer je wel een vrije had en dat je het nu niet doet omdat het niet zo voorbestemd is. In het hoofdstuk erna legt hij uit wat het ego is, datgene dat denkt in controle te zijn en denkt dat er een vrije wil is.

Het is een heel leuk boekje dat het lezen echt waard is en wat echt een beetje verwarring kan veroorzaken. En verwarring is juist goed omdat vanuit verwarring nieuwe inzichten kunnen ontstaan.

Geen vrije wil is een denkfout!

Wanneer er iemand het niet eens is met de Nederlandse neuroloog Dick Swaab dan is dat wel de Filosoof Daniel Dennett (70). Volgens hem zijn we inderdaad ons brein, maar zijn we er niet willoos aan overgeleverd. Zijn kritiek is niet mals, bizar, belachelijk slecht onderbouwd, denkfouten die je bij een student zou verwachten. Dennett wordt beschouwd als een van de grootste levende filosofen en een expert op het gebied van bewustzijn, vrije wil en evolutie. Luther verkondigde dat de mens geen vrije wil had want het was immers God die alles bepaalde. Erasmus was het dier niet mee eens en vond dit zelfs een levensgevaarlijke gedachte want zonder vrije wil zijn mensen dus ook niet meer verantwoordelijk voor hun daden. Dit is ook het dilemma dat speelt bij justitie, kun je nog wel iemand veroordelen wanneer er geen sprake is van vrije wil.

We kunnen we nee zeggen tegen ons brein, als voorbeeld haalt hij een sporter aan, die iets wat heel erg pijn gaat doen maar wel de wedstrijd kan redden, kan doen in het belang van het team. Alles in zijn lichaam en geest zal tegen de pijn zijn en dit willen vermijden, maar de wil kan het toch doordrukken. Een mens kan dus strategische beslissingen nemen. De mens is in staat zijn verlangens en driften aan te passen, wij verschillen van andere organismen omdat we onze daden bijna oneindig vaak kunnen evalueren en veranderen. En zonder dat vermogen zouden we tamelijk dom zijn, net als de meeste dieren dit dit niet kunnen of maar zeer beperkt. Essentieel voor een vrije wil is morele competentie, de meeste mensen zijn in staat een contract te tekenen, een hypotheek af te sluiten of een auto te rijden. Swaab geeft aan dat hij wel een contract ondertekent, maar dat hij word gestuurd door zijn brein. En natuurlijk zal alles wat men doet voortkomen uit het brein, anders zou het tovenarij zijn!

Dennett is het op ??n punt eens met Swaab, wij zijn ons brein. Maar dat wil niet zeggen dat we willoos aan dat brein zijn overgeleverd. Het idee dat de vrije wil een illusie is, berust volgens Dennett op een heel naïeve voorstelling van de vrije wil, als een vrijheid van alle restricties. Zo’n absolute vrijheid bestaat niet, en dat is maar goed ook, zegt hij. Natuurlijk reageren we op impulsen, wanneer een vriend ons iets lekkers aanbiedt dan kunnen we moeilijk weigeren, maar waarom zouden we dat willen? Daniel Dennettis een wetenschapper die ook niets wil weten van een menselijke ziel. Ons bewustzijn en vrije wil is een normaal onderdeel van ons brein, wanneer u ook een argumenten voor het bestaan van vrije wil wilt lezen kunt u op Internet de nodige artikelen van zijn hand vinden.

Boeken over het onderwerp vrije wil



Meer pagina’s over denkwerk

Vrije wil?

vrije-wil

Ik heb mij al lang geleden verdiept in het non dualisme en één van de dingen waar ik me bij spirituele verlichting niet zo mee kon verenigen was het afwezig zijn van vrije wil. Voor iemand zoals ik waarbij logica belangrijk is en alles moet kloppen in zijn hoofd, was er enige weerstand tegen dit concept. Maar aangezien ik ook heel geïnteresseerd ben in onze hersenen en alles wat zich daarin afspeelt, lees ik ook veel van prof. Swaab, de bekende arts, neurobioloog en hersenonderzoeker, die ook meer en meer de overtuiging heeft dat vrije wil niet bestaat. Niet vanuit spirituele grondslag, maar als hersenonderzoeker. Sindsdien ben ik ook over in het kamp van “vrije wil bestaat niet”.

Vanuit mijn werk is het grappig dat wanneer hiervoor wetenschappelijk bewijs zou komen, ons hele wetboek van strafrecht herschreven zou moeten worden, omdat deze nog steeds uitgaat van of opzettelijk of niet toerekeningsvatbaar. Wanneer niemand vrije wil zou hebben, dan zou iedereen  niet toerekeningsvatbaar zijn. Er zijn nog wel een aantal andere leuke zaken te bedenken die qua rechtssysteem ineens heel anders komen te liggen. Ik mag deze graag wel eens voorleggen aan mensen die discussiëren over wel of niet vrije wil.

Deze week nog had ik met mijn puberdochter een gesprek over vrije wil of niet en zij kon het niet geloven en zat onmiddellijk in de weerstand. Het heerlijke argument van “dan kan ik dus achterover gaan zitten en niks meer doen” kwam weer voorbij, wat ik bij iedereen hoor die in de weerstand zit. “ja, dat zou je kunnen doen als je onderbewustzijn dat zou willen, maar ik denk dat er vanzelf weer nieuwe dingen op zouden poppen uit je onderbewustzijn die je weer iets zouden laten doen!”, zei ik.

Mijn moeder, die inmiddels al vele jaren overleden is, zei altijd tegen mij: “het komt zoals het komt en het gaat zoals het gaat”, en dat was eigenlijk de hele essentie van verlichting. Accepteren dat alles gebeurt zoals het zou moeten gebeuren en dat je denkt dat je invloed kunt uitoefenen (omdat je ego dat denkt) maar dat alles eigenlijk gewoon gaat zoals het komt. Ons grootste lijden komt door verzet, het niet kunnen of willen accepteren dat het leven gewoon gaat zoals het gaat. Wanneer ik wel eens weerstand voel dan probeer ik te ontdekken waar dit verzet nou vandaan komt.

Het leven is een stuk eenvoudiger wanneer je het verzet los kunt laten en kunt genieten van wat er wel is. Onze invloed op de wereld om ons heen is niet erg groot, maar wanneer je goed doet, komt dit ook vaak wel weer naar je terug. Een paar maanden geleden werd mijn buurman en goede vriend ongeneselijk ziek en in de laatste weken van zijn leven hebben we elke dag nog even gepraat met elkaar. Hij zei “ik heb een goed leven gehad en neem met een gerust hart afscheid van dit leven.”. Het was vaak niet gegaan zoals hij bedacht had, maar het was altijd wel weer goed gekomen.

Wanneer het mijn tijd is wil ik ook graag zo gaan, tot die tijd wil ik van het leven genieten in alle facetten die voor mij open staan. Ik realiseer me dat ik dat niet kan afdwingen, dat ik niets te willen heb, maar dat ik alles wat er nog komt moet omarmen. En soms dan duikt het gevoel van verzet nog wel eens op, maar dat gaat ook vanzelf weer over.  “Het komt zoals het komt en het gaat zoals het gaat”, bedankt mam.

Tot schrijfs, Hein Pragt.

De keuze is aan mij?

kiezen

Twintig jaar geleden schreef ik een gedicht dat eindigde met “de keuze is aan mij” en inderdaad dacht ik toen nog dat het leven maakbaar was, dat ieder mens een op zichzelf staand individu was dat volledig zelfstandig zijn of haar eigen beslissingen kon nemen en zo ook verantwoordelijk was voor alle gevolgen van die beslissingen. Die maakbaarheid van het leven en die maakbaarheid van geluk maar ook het veroordelen en aansprakelijk stellen van mensen die in onze ogen “verkeerde beslissingen” genomen hebben viert nog steeds hoogtij.

Nu ik achter in de vijftig ben, nog meer geleerd heb door ervaringen, nog meer gezien en gehoord heb en nog meer gelezen heb ben ik eindelijk zover dat ik begrijp dat “goede beslissingen” en “verkeerde beslissingen” niet bestaan. Ik begrijp steeds meer van nondualisme en grote denkers als Einstein, maar ook bekende hedendaagse hersendeskundigen bevestigen dit meer en meer. De mens leeft met de prettige illusie van vrije wil. Ons ego wil maar al te graag denken dat het zelf in controle is, dat alles wat we gepresteerd hebben “onze” verdienste is en dat ons falen meestal komt door anderen of omstandigheden. In de psychologie noemt men dit ook wel externaliseren, de schuld voor alles wat er mis gaat in het leven leggen bij anderen. Ik heb ook hier wel eens een oordeel over gehad maar heb geleerd dat ook dit het gevolg is van aanleg en alle levenservaringen die men opgedaan heeft. Ook voor deze persoon is hun gedrag geen “vrije wil”.

Bestaat vrije wil dan niet? Wetenschappers hebben al aangetoond dat voordat we ons beslissing bewust worden, de reactie al meetbaar is in ons lichaam voordat we ons de beslissing bewust waarnemen. Dit bevestigd de theorie dat we alle beslissingen “onderbewust” nemen en dat ons bewustzijn hier pas later (dat kan milliseconde zijn) van op de hoogte gebracht wordt. Omdat we als mens rationeel willen zijn, bedenken we dan een rationele verantwoording voor deze beslissing. Hierdoor hebben we de prettige illusie dat we deze beslissing bewust zelf genomen hebben. Ons onderbewustzijn is vele malen groter dan ons bewustzijn, wanneer we in de auto een rit afleggen dan hebben we onderbewust alles waargenomen, alle beelden, alle geluiden, maar een klein deel daarvan gaat ook echt naar ons bewustzijn. Dat is ook prima want het grootste gedeelte van autorijden doen we onbewust.

Wanneer we schakelen denken we daar niet eerst bewust over na, dan zou autorijden wel enorm vermoeiend worden. Wanneer er plotseling een kind oversteekt dan hebben we meestal al geremd voordat we ons dat bewust werden. Gelukkig maar want in zo’n situatie is er ook geen tijd om een bewuste beslissing te nemen. Ons onderbewustzijn heeft dus al actie ondernomen (remmen) en stelt ons bewustzijn daar pas later over op de hoogte.
Ons onderbewustzijn slaat alles op en geeft alleen dat kleine deel waarvan het denkt dat het belangrijk is of dat anders is dan het normale patroon, door aan ons bewustzijn. Als het dat niet deed zouden we gek worden van alle beslissing die we telkens “bewust” zouden moeten nemen. Het mooiste voorbeeld van een onderbewuste beslissing waar we bewust geen enkele invloed op hebben is verliefd worden. Geen mens kan zichzelf bewust aanzetten tot verliefd worden, maar ook verliefd worden niet tegenhouden. Wat men met de verliefdheid doet is weer een beslissing van het onderbewustzijn, wanneer iemand getrouwd is en geconditioneerd is om niet vreemd te gaan, zal deze persoon de verliefdheid kunnen negeren, maar niet wegdenken.

Maar hoe maken we dan beslissingen? Het eerste deel is onze aanleg, we krijgen de opbouw van onze hersenen bij onze geboorte mee en daarin zit al het nodige “voorgeprogrammeerd”. Daarna is er onze opvoeding, onze omgeving onze ervaringen, wat we leren alles bij elkaar zorgt voor een enorme berg aan gegevens waarmee ons onderbewustzijn beslissingen kan nemen. Elke beslissing die we nemen is dus het gevolg van aanleg en alles wat we in ons leven opgenomen hebben en de invloed van alle mensen om ons heen. Ons bewustzijn fantaseert er wel een rationele verklaring bij waardoor we denken dat we geheel zelfstandig deze beslissing genomen hebben. Hoezo, eigen wil!

Feitelijk kan men er vanuit gaan dat welke beslissing we ooit genomen hebben in dit leven, we in die tijd en onder die omstandigheden geen andere beslissing hadden kunnen nemen. Onze beslissing lag in de reeks van oorzaak en gevolg van de tijd waarin we toen leefden. Het heeft dan ook geen zin om spijt te hebben van een beslissing, men had het nooit anders kunnen doen. En alles wat het gevolg was van een beslissing is ook normaal en ook van invloed op de nieuwe beslissing die we nemen. Het leven is inderdaad datgene wat ons overkomt, terwijl we denken dat we zelf onze plannen maken.

Hebben we dan geen enkele invloed op ons leven? Feitelijk niet, maar doordat u bijvoorbeeld dit leest zal dit uw toekomstige onderbewuste beslissingen kunnen beïnvloeden. Alle mensen die mij dingen geleerd hebben en die mij boeken aangeraden hebben die ik daarna gelezen heb, al deze invloeden hebben mijn onderbewustzijn gevoed. Ik ben vanuit mijn aanleg, opvoeding en ervaringen een bepaalde richting geduwd en ben daarna door het leven gekomen waar ik nu sta. Ik heb net zo weinig invloed gehad op mijn leven als een knikker die van een helling af rolt. De enige zekerheid is de zwaartekracht die de knikker naar beneden laat rollen (zoals wij de weg van onze geboorte naar onze dood afleggen) maar de knikker zelf heeft geen enkele invloed op de baan die hij aflegt.

Achteraf kunnen we beredeneren of we een andere beslissing beter was geweest maar dat lost niets op, op het moment dat we een beslissing namen was er voor ons onderbewustzijn geen andere mogelijkheid. Het is dan ook een totaal onzinnige kwelling van uzelf om te denken dat u iets anders had kunnen doen. Het leven kent maar één richting en dat is vooruit, u leeft met de gevolgen van alle beslissingen die uzelf en anderen “noem dit het leven” genomen hebben. U dacht dat u in de taxi van het leven op de bestuurdersstoel zat, maar feitelijk zit u op de achterbank. In plaats van nutteloos verzet kunt u beter achterover leunen en alles loslaten.
Ook het kwalijk nemen van dingen die anderen gedaan hebben of nog steeds doen, is feitelijk een totaal zinloze actie. Ook hun beslissing zijn net zo onderbewust en gestuurd door “het leven” dan die van uzelf. Ook hier kunt u “bewust” niets aan veranderen, accepteer het en laat het los. Het loslaten van het idee van “vrije wil” maakt het leven zoveel eenvoudiger en in mijn ogen prettiger, Paul Smit legt dit in zijn boekje “verlichting voor luie mensen” op een heel verhelderende wijze uit. Hij geeft aan dat we ontspannen onderuit moeten zitten om naar de film van ons leven te kijken waarin we zelf een rol spelen. (Naar de woorden van Shakespeare).
Veel mensen willen dit niet accepteren, ze houden liever vast aan de maakbaarheid van het leven met de illusie dat ze zelf invloed kunnen hebben op hun toekomst en geluk. En het aanbod aan mensen die deze illusie “verkopen” is ook erg groot. In mijn fantasie zie ik ze op de markt staan roepen: “geluk te koop, vers geluk te koop, wie maakt me los?”. Ik bied de bovenstaande boodschap gratis aan, ook dit ligt geheel in de lijn van alle gebeurtenissen in mijn en uw leven. Eenvoudig toch?

Tot schrijfs, Hein Pragt

Vrije wil en spirituele verlichting

vrije-wil

Toen ik me, lang geleden, voor het eerst verdiepte in spirituele verlichting en non-dualisme voelde ik een dubbel gevoel. Van één kant klopte het allemaal en van de andere kant voelde ik verzet omdat het mijn hele wereldbeeld op de kop plaatste. Ik ben opgegroeid in een Katholiek gezin en leerde dat je als mens zelf verantwoordelijk was voor je leven en dat aan het einde het oordeel zou vallen over alles wat je gedaan had in het leven. Ook leerde ik dat ik zelf verantwoordelijk was voor alles wat ik deed en dat ik zelf de keuze had tussen goed en kwaad. Toen ik langzaam volwassen werd leerde ik in de stroming van de zeventiger jaren van de vorige eeuw, dat het leven zelfs maakbaar was en je verantwoordelijk was voor je eigen geluk EN dat dit geluk ook maakbaar was. Dit is een hele verantwoordelijkheid want het omgekeerd was dan ook waar, je was dus ook zelf verantwoordelijk voor alle ongeluk en ellende die op je weg kwam. Zelfs in deze tijd denken we nog steeds dat geluk maakbaar is en de zelfhulpboeken die ons leren hoe we gelukkig en succesvol kunnen zijn liggen bij bosjes in de winkel.

Spirituele verlichting leerde me dat de mens helemaal geen invloed heeft op zijn leven en dat alles gebeurt zoals moest gebeuren. Net als een knikker die in een spijkerbord naar beneden valt, bij elke spijker die de knikker tegenkomt zal het of naar links of naar rechts vallen. Welke kant het opvalt is niet de beslissing van de knikker maar afhankelijk van heel veel factoren. De enige zekerheid die we hebben is dat de knikker uiteindelijk ergens onder in een balkje zal vallen, maar welk bakje is onvoorspelbaar. Wij mensen zijn net als deze knikker maar wij denken dat we bij elke spijker zelf kunnen bepalen of we naar links of rechts vallen, we hebben de illusie van onze vrije wil.

Dit inzicht dat het leven een film is waar jezelf de toeschouwer bent van de eigen leven zoals Paul Smit het aangeeft is een best moeilijk te begrijpen idee, maar ligt dichter bij de waarheid dan je zou denken. Dit idee zet onze hele maatschappij op losse schroeven want ons rechtssysteem gaat er vanuit dat de mens handelt uit vrije wil. Soms zeggen we dan mensen niet toerekeningsvatbaar zijn en krijgt men behandeling in plaats van straf, maar bij gebrek aan vrije wil zou iedereen ontoerekeningsvatbaar zijn. Dat wil niet zeggen dat we ons kunnen onttrekken aan de gevolgen omdat we ook op de gevolgen geen invloed hebben.

Nu kan men denken, ik ben dus nooit meer verantwoordelijk voor wat ik doe dus ik kan er maar een beetje op los leven. Dat kan maar ook dat is geen beslissing van de vrije wil, dus wanneer men dat doet dan is dat ook wat er moest gebeuren. Het leven is wel minder lastig en belastend wanneer je het idee van vrije wil en het zelf verantwoordelijk zijn voor alles loslaat, hoe ouder ik ben hoe meer ik me realiseer dat het leven is wat je overkomt, terwijl je andere plannen maakte. Soms is dat lastig in een wereld die je nog steeds probeert te vertellen dat je zelf verantwoordelijk bent voor je doen en laten en je leven. Het grappige is dat wanneer je jezelf realiseert dat alles is zoals het is en gaat zoals het gaat en dat ons verzet dat we voelen gewoon een illusie is van ons ego, het leven een stukken makkelijker is. Ieder mens is een klein stukje in een enorm groot geheel en in feite zijn we niets anders dan een knikker die in een spijkerbord omlaag valt, geniet van de reis van het leven en laat los dat je invloed hebt of het “anders had kunnen doen”. Eigenlijk is het heel simpel te verwoorden: “Cest la vie”.

Tot schrijfs, Hein Pragt.