Psychologie tips en weetjes

Sigmund Freud, whats on a men's mind Al vanaf jonge leeftijd hield ik me bezig met "de werking" van de mens in fysieke zin maar ook in de werking van onze hersenen en zenuwstelsel en het gedrag van mensen. Menselijk gedrag was een zeer boeiend gebied waar ik als kind diep over nadacht en zo weinig begreep. Mijn vader heeft mij duidelijk een zetje richting techniek gegeven maar vanaf mijn achttiende tot mijn vierentwintigste levensjaar ben ik musicus geweest en heb ik jarenlang alleen gewoond vaak in niet al te goede omstandigheden. Ik heb veel meegemaakt in positieve zin maar ben ook wel eens in het ziekenhuis beland door een klap voor mijn kop. Maar naast deze harde praktijklessen verdiepte ik me ook verder in psychologie. Echter toen de keuze kwam voor een beroep om mijn gezin te onderhouden viel de keuze toch op de ict, waar ik uiteindelijk geen spijt van gehad heb. Maar mijn belangstelling voor de menselijke geest en (sociale) psychologie bleef en ik heb mij daar dan ook naast mijn werk in verdiept en het leven was tevens een harde leerschool. Psychologie is een breed vakgebied waar we eigenlijk allemaal dagelijks mee te maken hebben als we deelnemen aan de wereld om ons heen en contact hebben met mensen om ons heen. Dat psychologie niet loodzware theoretische kost hoeft te zijn probeer ik op deze pagina met korte luchtige onderwerpen duidelijk te maken. Ik wens u veel leesplezier, Hein Pragt.


Wat zijn emoties en basisemoties?

© 2012 Hein Pragt

Het lijkt er op dat er maar een paar basisemoties zijn. Darwin beschreef in de 19e eeuw dat bij bepaalde emoties de bijbehorende gezichtsuitdrukkingen universeel lijken te zijn. De Amerikaanse hoogleraar / psycholoog Paul Ekman bevestigde dit toen hij onderzoek deed naar deze stelling van Darwin. Het onderzoek van Ekman bevestigde het bestaan van universele gezichtsuitdrukkingen en de volgende zes basisemoties: vreugde, verdriet, angst, woede, verbazing en afschuw.

Een emotie kan worden opgeroepen door bijvoorbeeld het waarnemen van een gebeurtenis, het zien van emoties bij anderen, de eigen gedachten, de eigen fantasie of een geestelijke stemming. Men noemt deze emoties basisemoties omdat de gezichtsuitdrukkingen die mensen bij deze emoties tonen, bijna overal ter wereld en los van een bepaalde cultuur, vrij universeel lijken te zijn. Zelfs mensen die blind geboren zijn en dus nog nooit een gezichtsuitdrukking hebben gezien, lijken toch deze universele gezichtsuitdrukkingen te vertonen. Natuurlijk zijn er meer emoties maar die zijn vaak niet afhankelijk van gezichtsuitdrukkingen en uiten zich bijvoorbeeld door middel van gebaren, lichaamshouding of veranderingen in de stem. Andere emoties die wij kunnen benoemen zijn bijvoorbeeld: afkeer, afgunst, minachting, bewondering, jaloezie, liefde, lust, verwijt, wanhoop, trots, spijt, berouw, haat en schaamte.

Het verschil tussen emotie en gevoel.

© 2012 Hein Pragt

Veel mensen halen in het dagelijkse leven de begrippen emotie en gevoel door elkaar maar er is wel een verschil tussen emotie en gevoel. Heel simpel kunnen we stellen dat gevoelens van binnen zitten en dus niet zo zichtbaar zijn en dat emoties de uitingsvormen van deze gevoelens zijn. In tegenstelling tot gevoelens zijn emoties dus wel in meer of mindere mate zichtbaar. Gevoelens zijn dus interne ervaringen die ons kunnen aanzetten tot een bepaalde emotionele reactie. Als voorbeeld kunnen we de emotie woede zien als een uiting van frustratie of angst. Een tegenovergesteld voorbeeld is dat bijvoorbeeld frustratie over een mislukking zich zou kunnen uiten in de emotie woede of verdriet. Met welke emotie men het gevoel frustratie uit kan bijvoorbeeld afhankelijk zijn van de leeftijd, of men een man of een vrouw is, cultuur en opvoeding. Men kan bijvoorbeeld verdriet zien als een teken van zwakte, terwijl woede bijvoorbeeld een gevoel kan geven van veiligheid en controle.

De kracht van uw schaduwzijde.

© 2012 Moniek Vis

Is het je weleens opgevallen dat wanneer je op straat in de zon loopt, jouw eigen schaduwbeeld je altijd volgt? Heel mooi, maar ook iets waar je niet om heen kan. Volgens mij is dat symbolisch voor de psychologische schaduwkanten van jezelf: je kan er niet om heen.

Maar waarom zou je er aandacht aan besteden? Waarom zou je achterom kijken? Het antwoord is simpel: omdat de schaduwkanten in jezelf er nu eenmaal zijn. Als je ze niet onder ogen wilt zien, moet je je best doen om je schaduwkanten te ontkennen, weg te lachen, op de ander te projecteren, omzetten in het positieve of tegenovergestelde, etc. En je zal voortdurend met het gevoel moeten dealen dat er iets niet klopt. Kortom ingewikkeld allemaal.

Niet ingewikkeld is oprechtheid, daar hebben we het dan over. Oprecht de schaduwkanten van jezelf onder ogen durven zien. Durf je eerlijk naar jezelf te zijn? Durf je zo nodig eerlijk en oprecht naar een ander te zijn? Dat lijkt heel makkelijk en dat is ook heel makkelijk; alleen wordt er toch vaak met modder gegooid naar elkaar. Ook dat is een trekje wat we allemaal bezitten. Laten we beginnen met eerlijk te zijn naar jezelf, vandaar uit vloeit hopelijk ook de eerlijkheid naar de ander. Eerlijk bij jezelf zien dat je ook hebzuchtig, arrogant, eigenwijs en betweterig bent. Eerlijk bij jezelf constateren dat je gelijk wilt hebben, dat je gezien, gehoord en bevestigd wil worden? Sterker nog: dat je applaus wilt horen! Wanneer je dit in jezelf durft te her- en erkennen, kan je voelen wat een power daarmee gebaat gaat. Wat een kracht je bezit! Probeer maar eens arrogant rond te lopen, je voelt de levensenergie meteen in al je ledematen; je hoofd gaat als vanzelf rechtop staan. In die zin ben ik een grote voorstander van toneelgroepen. In een rol durven mensen veel meer deze schaduwkanten te beleven en te laten zien. Is het dan nog een rol zou je je terecht af kunnen vragen. Wanneer je dus jouw haat, wraakgevoelens etc. voor de volle 100% durft te voelen (waarmee ik niet wil zeggen dat je ze ook moet uiten!), kan je opmerken dat deze kracht prettig is. Je voelt je sterk op zo een moment. Als je dan de kunst verstaat om deze kracht te voelen zonder dat je je verliest in wraak, boosheid etc. dan kan je meemaken dat de schaduwkanten in jezelf een hulp zijn om je weer krachtig te voelen: dat kracht of pressie (druk) toch beter is dan de-pressie!

Tips voor positief denken.

© 2011 Hein Pragt

Wetenschappelijke onderzoek toont aan dat positieve denkers vaak gezonder en langer leven en hun doelen beter bereiken dan mensen die negatief denken. Mensen die positief denken geven minder snel op en ervaren duidelijk meer geluk. De mentale belevingswereld van de mens bestaat uit gedachten, gevoelens en overtuigingen en positieve overtuigingen over uzelf en anderen bepalen in grote mate uw leven. Positieve gedachten veroorzaken een goed gevoel en zetten aan tot opbouwend gedrag. Mensen maken vaak veel denk- en waarnemingsfouten en het is belangrijk deze te leren herkennen en ze bij te sturen. Analyseer de negatieve gedachten en kijk of er geen betere en meer positieve interpretatie van deze werkelijkheid is. U kunt uw eerste pessimistische reactie opschrijven en daarna gaan zoeken naar een meer optimistische visie en te proberen deze positieve versie vast te houden. Probeer hierbij te letten op het totaalbeeld en niet op enkele details die wat minder positief zijn en probeer uzelf te richten op de positieve aspecten. Denk goed na over uzelf en anderen en probeer het beste van het leven en anderen te verwachten. Sta niet te lang stil bij tegenslagen of mensen die niet aan uw positieve verwachtingen voldoen en probeer u te richten op mensen die wel een positieve invloed hebben op uw leven. U kunt beter een optimist zijn die soms ongelijk heeft dan een pessimist die altijd gelijk heeft. Er zal altijd negativiteit zijn in de wereld en om u heen, we leven niet in een ideale wereld, maar door minder aandacht te besteden aan het negatieve en uzelf meer te richten op de positieve dingen om u heen zal uw visie op uw leven en de wereld om u heen ook positiever worden.

Het halo effect

© 2011 Hein Pragt

Het halo-effect is het verschijnsel dat men door middel van een in het oog springende eigenschap van een persoon het totaalplaatje van positieve of negatieve eigenschappen invult. Wanneer een leerling op een school bijvoorbeeld matig tot slecht is in de hoofdvakken (zoals taal en rekenen) dan is men geneigd om deze leerling als een zwakke leerling te zien en ook niet verder te kijken naar andere kwaliteiten. Bij leerlingen die goed zijn in belangrijke vakken zal men bij de beoordeling van een fout vaak denken dat dit een vergissing is en dat men het goede antwoord wel zal weten, terwijl men bij zwakke leerlingen er bij voorbaat sneller van uit gaat dat ze het fout hebben. Ook worden fysiek aantrekkelijke mensen ook vaak intelligenter geschat dan fysiek minder aantrekkelijke mensen en denkt men vaak dat bepaalde eigenschappen altijd bij elkaar horen waardoor we iemand die niet zoveel aandacht aan zijn uiterlijk besteed ook snel als lui en slordig bestempelen en zal men een geduldige dokter die zich inleeft in de patiŽnt als zeer deskundig inschatten. Het halo-effect komt voort uit onze behoefte aan harmonie, we zijn geneigd mensen te beoordelen als een consistent geheel en niet als een hoop tegenstrijdige eigenschappen.

Lachen is echt gezond

© 2011 Hein Pragt

Diverse wetenschappelijke onderzoeken hebben aangetoond dat lachen letterlijk gezond is. Als kind lachen we gemiddeld 300 tot 400 keer per dag maar de gemiddelde volwassenen nog maar zo'n 10 tot 15 keer per dag. De lichamelijke voordelen van het lachen lijken van onschatbare waarde te zijn, zo komen bij het lachen endorfine vrij die lustverhogend en ontspannend zijn en zwaarmoedigheid en pijn bestrijden. Ook geeft het een antidepressief effect en daarom voelt men zich vaak ook zo lekker na een goede lachbui. Nederland zou meer moeten lachen want lachen geeft plezier en is nog een keer goed voor de gezondheid.

Lachen zet ook veel spieren in beweging zoals maar liefst 15 gezichtsspieren en daarmee is lachen zelfs eenvoudiger dan fronsen want hiervoor gebruikt u ongeveer 40 spieren. Maar ook de spieren in buik en middenrif spannen aan en masseren de inwendige organen en in de andere spieren is de spierspanning tijdens het lachen juist erg laag waardoor men een ontspannen gevoel krijgt. Wanneer men lacht haalt men dieper adem en ook heeft het invloed op de bloeddruk en het hartritme. Een lachsessie van 20 minuten brengt evenveel vitaliteit en welzijn als een step- of joggingsessie, we zouden dus eigenlijk een avondje cabaret in het zorgpakket moeten opnemen.

Lachen versterkt ook het immuunsysteem, onderzoekers zagen een stijging van beschermende antistoffen in het bloed na een lachtherapie. Ook is lachen goed voor de bloedsomloop en verlaagt het de bloeddruk. Daarnaast vermindert lachen stress, depressie, bezorgdheid en slapeloosheid, dus we kunnen stellen dat lachen zeer gezond is voor zowel lichaam als geest. Reden te meer om iets minder serieus te zijn en wat meer te lachen.

Slechts ťťn gen is de oorzaak van monogamie

© 2011 Hein Pragt

Monogamie heeft meerdere betekenissen maar vanuit het Grieks betekent het letterlijk ťťn enkel huwelijk. Maar het begrip is ruimer want het gaat ook op voor mensen die meerdere keren met ťťn persoon getrouwd zijn en mensen die maar ťťn partner tegelijk hebben. In de dierenwereld komt nog een variant voor van dieren die maar ťťn partner hebben per fokseizoen. De tegenhanger van monogamie is polygamie waarbij men een echtelijke verbintenis met meerdere personen gelijktijdig kan hebben. Als voorbeeld van monogamie in het dierenrijk gebruikt men vaak zwanen, zij blijven hun hele leven bij elkaar en zelfs als een van de twee overlijd is het zo dat de ander geen nieuwe partner zoekt. Ook dolfijnen zijn monogaam, iets minder dan de zwaan maar ook zij blijven samen leven zolang ze leven. De oorzaak van monogamie lijkt een verhoogde aanmaak van het hormoon ADH te zijn, de aanmaak van ADH is bij monogame diersoorten veel hoger dan bij soorten die polygaam of promiscue zijn. Om te achterhalen of ADH de enige bepalende factor is heeft men een experiment uitgevoerd waarbij door genetische manipulatie,de aanmaak van ADH in een Graslandwoelmuis verhoogd werd. Deze muis is van nature promiscue maar de gemanipuleerde muizen bleven trouw aan hun partner wat het bewijs is dat slechts ťťn gen levenslange trouw aan ťťn partner veroorzaakt. De menselijke soort lijkt ook van nature monogaam te zijn maar Charles Darwin sprak dit met klem tegen omdat polygamie beter zou zijn voor de ontwikkeling van de soort. Dan zouden we kunnen stellen dat monogamie bij de mens aangeleerd is en cultureel bepaald en dat het een tegennatuurlijk gedrag is. Feit is wel dat tegenwoordig de meerderheid van de partners al niet meer levenslang bij elkaar blijven maar is er vaak wel sprake van seriŽle monogamie, men is vaak wel trouw aan de huidige partner.

Zo kunt u uw eigen lichaamsbeeld verbeteren

© 2011 Hein Pragt

In de huidige maatschappij ligt er een groot nadruk op lichamelijke perfectie, we moeten allemaal een goed figuur hebben en lichamelijk aantrekkelijk met een mooie strakke huid en vooral geen ouderdomsverschijnselen. Aan deze obsessie verdient de farmaceutische industrie enorm veel geld maar ook in de cosmetische chirurgie gaan miljoenen om. Hier volgen enkel tips om uw lichaamsbeeld te verbeteren die niet extreem duur zijn. Als eerste is het belangrijk om uw gedachten over het belang van uw uiterlijk eens kritisch te bekijken. Veel mensen met een negatief lichaamsbeeld hangen vaak onrealistisch veel op aan hun uiterlijk, ze denken bijvoorbeeld dat het krijgen van een partner, een leuke baan en geluk en succes afhangen van het feit of ze slank zijn. Denk eens goed na in hoeverre deze gedachten die u heeft over het belang van het uiterlijk ook realistisch zijn. Ook is het belangrijk om uzelf niet te veel te vergelijken met anderen, het maakt u alleen meer onzeker en u zult er zeker niet mooier en aantrekkelijker van worden. Wat goed werkt is het lichaam met respect behandelen waardoor men het ook vanzelf meer gaat waarderen. Geef het lichaam wat het nodig heeft zoals voldoende beweging, gezond eten, stimuleer de zintuigen en zorg voor ontspanning. U kunt uzelf verwennen met een bezoekje aan de sauna, een lekker lang bad of een ontspannen massage. Ook door bijvoorbeeld sporten zult u een beter lichaamsbeeld krijgen, niet alleen door de werkelijke veranderingen maar ook door een verbeteringen in fitheid en soepelheid. Ook kunt u eens onderzoeken wat juist de mooie delen van uit uiterlijk zijn en u daar meer op de concentreren dan de dingen waar u minder tevreden over bent. Ook iemand die stevig gebouwd is kan opvallen door prachtig mooie ogen. Ook is het belangrijk te ontdekken waarom u zoveel waarde toekent aan een mooi lichaam. U kunt ook zoeken naar andere manieren om uw zelfvertrouwen te verhogen, die verder gaan dan uw uiterlijk. U kunt zoeken naar nieuwe interesses en nieuwe kwaliteiten van uzelf en na te gaan wat ťcht belangrijk is in uw leven en te ontdekken dat uiterlijk daar maar een kleine rol in speelt.

Hoe kan het dat u dikker wordt door slaapgebrek?

© 2011 Hein Pragt

Het is een wonderlijk verschijnsel, ons lichaam gaat normaal tijdens de slaap in de spaarstand. In een experiment van de universiteit van Colorado werd berekend hoeveel energie we zo uitsparen met 8 uur slaap. De uitkomst was 134 calorieŽn wat ongeveer gelijk is aan een glas halfvolle melk. De proefpersonen in dit experiment die een slapeloze nacht hadden bleken precies dezelfde hoeveelheid energie extra nodig te hebben om de dag door te kunnen komen. Toch toonde onderzoek aan dat chronisch slaapgebrek de kans op overgewicht verdubbelt, hoe kan dit dan? Een van de verklaringen is dat wanneer u oververmoeid bent, u ook minder gaat bewegen en ook niet gaat sporten en na enige tijd daalt daardoor ook het rustverbruik van uw lichaam. Bovendien verhoogt slaapgebrek de aanmaak van het hormoon ghreline dat de eetlust versterkt en wanneer u minder slaapt heeft u meer tijd om te eten.
(The Journal of Physiology jan 2011)

Is een fobie aangeleerd of aangeboren.

© 2011 Hein Pragt

Het lijkt er sterk op dat een fobie aangeleerd is al vermoeden onderzoekers wel dat het mensenbrein een aangeboren aanleg heeft voor het ontwikkelen van fobieŽn. De meeste fobieŽn gaan over dingen waar we ook maar beter een beetje bang voor moeten zijn zoals hoogtes en grote open vlaktes. ln 1970 werd daarom de theorie geopperd dat fobieŽn ontstaan door voorbereid leren. Het bleek dat peuters in een plaatjesreeks slangen sneller waarnemen dan rupsen, wat aantoont dat ons brein van nature meer oog heeft voor dingen die potentieel gevaarlijk kunnen zijn. Recent onderzoek maakt aannemelijk dat er bij dat "voorbereid leren" nog een ander mechanisme meespeelt. In dit experiment kregen baby's van zeven maanden twee filmpjes te zien, een met een niet bedreigend dier zoals een olifant, en een met een slang. Lieten de onderzoekers daarbij een vrolijke stem horen, dan bekeken de baby's beide filmpjes even lang, maar klonk er een angstige stem, dan bleef de babyblik veel langer op de slang gefixeerd. Volgens de onderzoekers toont dat aan dat we potentieel gevaarlijke dingen van jongs af aan ook makkelijker associŽren met eng.
(Psychological Science, dec 2010)

Een depressie is slecht voor uw hersenen.

© 2011 Hein Pragt

Een depressie kan zo'n zware invloed op u hebben dat uw hersencellen erdoor beschadigd raken. Dat zegt tenminste psychiater Owen Wolkowitz, die dit onlangs onderzocht heeft. Volgens Wolkowitz die onderzoeker is aan de University of California, lopen mensen die een zware depressie achter de rug hebben een verhoogde kans op vergeetachtigheid, hersenbloedingen en dementie. Ook vergroot een depressie de kans op aandoeningen als suikerziekte en hart- en vaatproblemen. Waarschijnlijk versnelt depressie het verouderingsproces in het hele lichaam. Hierbij moetje u dan denken aan allerlei beschadigende processen in lichaams- en hersencellen, zoals ontstekingen en oxidatie. Bovendien lijkt het verdedigingsmechanisme van de cellen aangetast. Volgens de onderzoeker moet nog worden uitgezocht of de vervelende gevolgen van persoon tot persoon verschillen en of ze zijn te voorkomen.
(Depression and Anxiety, apr 2010)

Een mens kan letterlijk sterven van de schrik.

© 2011 Hein Pragt

Een bekend "broodje aap" verhaal is dat tijdens een ontgroening bij een studentenvereniging iemand geblinddoekt op handen en knieŽn moet zitten met de boodschap dat hij onthoofd gaat worden. De student valt dood neer als iemand hem daarop in de nek slaat met een natte dweil. Dit verhaal is waarschijnlijk niet waar maar het blijkt wel mogelijk te zijn om echt te sterven van de schrik. Zo werd eind 2009 een 20 jarige Amerikaan tot levenslang veroordeeld omdat hij een 79 jarige vrouw de dood in gejaagd zou hebben. De 20 jarige man was na een mislukte bankoverval het huis van de vrouw binnengevlucht die van schrik een hartaanval kreeg en stierf. De rechtbank oordeelde dat dit dood door schuld was en volgens de Amerikaanse neuroloog Martin Samuels, die deskundige was in deze zaak was dit zeer goed mogelijk. In 2007 publiceerde hij al een artikel waarin hij uiteenzet hoe schrik het hart zo kan beschadigen dat het ophoudt met slaan. Het komt erop neer dat een lichaam in paniek zoveel van het stresshormoon adrenaline kan gaan rondpompen dat het autonome zenuwstelsel de calciumkanalen in het hart wijd open gooit. Nu is calcium noodzakelijk om het hart krachtig te laten samentrekken, maar in dit geval wordt het hart er letterlijk mee overspoeld en kan het onmogelijk weer ontspannen. Het spierweefsel scheurt onder al dat geweld en het slachtoffer valt dood neer.

Het MŁnchhausensyndroom en MŁnchhausen by proxy.

© 2011 Hein Pragt

Het MŁnchhausensyndroom is een psychiatrisch stoornis waarbij een patiŽnt zich herhaaldelijk meld bij hulpverleners met zelf toegebrachte verwondingen of gesimuleerde klachten om zorg en aandacht te krijgen. Vaak meten deze patiŽnt zich constant weer andere ziekten en verwondingen aan en worden ze dus constant naar andere specialisten verwezen. De patiŽnt doet dus heel goed zijn of haar best om de hulpverlener bewust te misleiden. Soms ondergaan deze patiŽnten meerdere overbodige operaties voordat de hulpverlener de juiste diagnose stelt. Soms is dat zeer moeilijk omdat ze vaak zeer veel kennis hebben van alle symptomen en deze bedrieglijk echt kunnen simuleren. De oorsprong van de naam is niet de ontdekker maar de baron van MŁnchhausen uit het bekende boek, die beroemd is geworden door zijn fantastische, maar duidelijk gelogen verhalen. De verhalen van de baron hadden trouwens niets met ziekte te maken.

Een variant hierop is MŁnchhausen by proxy, waarbij iemand herhaaldelijk medische hulp zoekt voor bewust gefingeerde stoornissen of ziektes bij een derde zoals bijvoorbeeld een kind. In dit geval gaat het de pleger om de eigen aandacht van medische hulpverleners via een kind of soms ook huisdier. De pleger kan zelfs subtiel zelf de verwondingen toebrengen en het slachtoffer als patiŽnt aan deze hulpverleners aanbieden. In sommige gevallen is de pleger zelf niet de ouder maar iemand die het kind onder de hoede heeft. De ziekte zou dus ook 'indirect syndroom van MŁnchhausen' of 'syndroom van MŁnchhausen via een tussenpersoon' genoemd kunnen worden. De pleger begeleidt het slachtoffer naar artsen en hulpverleners en doet zich daar meestal erg begaan en meelevend voor maar vaak stemt deze ook snel in met voor het slachtoffer vaak belastende onderzoeken, waar een "normale" ouder zich niet zo snel bij neer zou leggen. In dit geval gaat het de pleger om de aandacht die zij of hij krijgt doordat het kind ziek is. Soms heeft dit zelfs ernstige geestelijke of lichamelijke gevolgen voor het kind en kan het zelfs de dood van het kind tot gevolg hebben. Kenmerkend is dat de pleger aandacht krijgt door de ziekte of verwondingen van het kind dat hem of haar toevertrouwd is.

Wat is het Stockholmsyndroom?

© 2011 Hein Pragt

Het Stockholmsyndroom is het verschijnsel dat mensen zich onder bepaalde omstandigheden hechten aan de personen die hen ernstig onrecht aandoen bijvoorbeeld dat de gegijzelde sympathie voor de gijzelnemer krijgt. De benaming komt van overval op de Kreditbanken in Stockholm en de daaropvolgende gijzeling van zes dagen in 1973. Hierbij namen de gegijzelden het voor hun gijzelnemers op, zelfs nog na de zesdaagse gijzeling en ook tijdens de verhoren hielden ze zich in ten voordele van de gijzelnemers. Later gaf men dit verschijnsel de naam Stockholmsyndroom. Men neemt aan dat het Stockholmsyndroom tot ontwikkeling kan komen in een omstandigheid waar de gijzelnemer of de dader absolute controle heeft over het slachtoffer of de gegijzelde en naast die absolute controle ook voorziet in de basisbehoeften van het slachtoffer zoals voedsel en beschutting.

Voor buitenstaanders is dit vaak een vreemde situatie, omdat ook de gegijzelde wel weet dat hij of zij zich slechts in een afhankelijke situatie zit als gevolg van wat de gijzelnemer doet. Sommige slachtoffers van misbruik en mishandeling hebben het syndroom ontwikkeld om met het misbruik om te kunnen gaan en zijn zelfs in staat om de dader langdurig te verzorgen en zelfs te verdedigen terwijl ze weten wat hen overkomen is. Wat dan kan voorkomen is dat ze zelfs agressief kunnen zijn naar het gezinslid dat de stilte doorbreekt en de zaak aan de kaak stelt.

Het Limasyndroom is het tegenovergestelde van het Stockholmsyndroom waarbij de dader sympathie krijgt voor het slachtoffer of de gijzelaars. Dit is genoemd naar een gijzelactie op de Japanse ambassade in Lima in 1996, toen leden van een militante beweging honderden mensen gijzelden, binnen een paar uur bevrijden de ontvoerders het grootste deel van de gijzelaars uit sympathie.

Temperament.

© 2011 Hein Pragt

Volgende het woordenboek "Van Dale" betekent temperament "natuurlijke gesteldheid van het gemoed" en "levendigheid en vurige aard". In de Griekse oudheid waren de temperamenten de namen voor vier persoonlijkheidstypen: het sanguinische, flegmatische, cholerische en melancholische temperament. Deze vier persoonlijkheidstypen hebben tot in het begin van de 20e eeuw een rol gespeeld in de psychologie en de psychiatrie. Tegenwoordig gebruikt men nog steeds te term "temperament" in de psychologie maar geeft men hiermee hele elementaire persoonlijkheidskenmerken aan die al in de vroegste kinderjaren zichtbaar zijn. Deze zorgen voor de aanleg van een persoonlijkheid zijn tot zekere hoogte erfelijk bepaald. Het gaat dan bijvoorbeeld om eigenschappen zoals de felheid waarmee op prikkels wordt gereageerd, of iemand zeer actief of rustiger is en of iemand meer introvert of extravert is.

In het oude Griekenland was Hippocrates ervan overtuigd dat gezondheid bij de mens afhing van de balans tussen lichaamssappen en onbalans hier in zou ziekte veroorzaken. Dit wordt de leer der humores genoemd waarbij een overheersing van een van de vier lichaamssappen: bloed, slijm, gele gal en zwarte gal, kon leiden tot een bepaald karaktertype. De zijn de vier temperamenten:

De sanguinicus
Bij deze mensen overheerst het bloed, ze staan verbonden met lucht en zijn opgewekt en vrolijk, maar ook oppervlakkig, snel afgeleid en hebben veel interesses en hebben altijd tijd te kort.

De flegmaticus
Bij deze mensen overheerst het slijm, ze staan verbonden met water en zijn rustig, kalm en reageren vaak onbewogen. Ze laten niet veel mensen toe, zijn dromerig en hebben veel tijd nodig.

De cholericus
Bij deze mensen overheerst de gele gal, ze staan verbonden met vuur en zijn druk en opvliegend, maar ook vasthoudend en actief. Ze hebben een duidelijk doel, nemen de leiding en zijn gefocust op de toekomst.

De melancolicus
Bij deze mensen overheerst de zwarte gal, ze staan verbonden met de aarde en zijn zwaarmoedig, somber en ernstig, maar ook zorgelijk. Ze houden van een overzicht, onthouden goed en denken veel na, vooral om te begrijpen.

De honden van Pavlov.

© 2011 Hein Pragt

Ivan Petrovitsj Pavlov werd geboren in 1849 en was een bekende Russische fysioloog en tevens hoogleraar in Sint Pietersburg. Hij deed veel onderzoek op het gebied van de geneeskunde en was vooral geÔnteresseerd in het gedrag van mensen en dieren en in het bijzonder de reflexen. Hij is met name bekend vanwege zijn theorie over 'klassiek conditioneren' en ontving in 1904 een Nobelprijs. Reflexen zijn aangeboren automatische reacties, zoals knipperen met de ogen of de zuigreflex en toch is het reflexgedrag op een bepaalde manier te manipuleren. Dit heet conditioneren en met de onderstaande proef wordt het duidelijk gemaakt, deze proef heet dan ook wel 'de honden van Pavlov'.

De honden die meededen aan dit experiment kregen regelmatig een kleine hoeveelheid voedsel aangeboden, dit had als gevolg dat ze begonnen te kwijlen. In dit geval is het voedsel de ongeconditioneerde stimulus met een reflex tot gevolg, namelijk het kwijlen. Tijdens het aanbieden van het voedsel klonk echter ook steeds een neutrale stimulus, namelijk een harde zoemer, de geconditioneerde stimulus. Het tegelijkertijd voedsel en zoemer aanbieden werd een aantal keren herhaald en na enige tijd werd de ongeconditioneerde stimulus (het aanbieden van voedsel) weggelaten en bleken de honden te gaan kwijlen bij het horen van alleen maar de zoemer, terwijl er geen eten werd aangeboden. Doordat het aanbieden van voedsel zo vaak geassocieerd was met de zoemer, had allťťn het horen van de zoemer na verloop van tijd hetzelfde effect, namelijk dat de honden begonnen te kwijlen. Dit koppelen van een neutrale stimulus aan een reflex van een ongeconditioneerde stimulus heet conditioneren en dit experiment is voor eeuwig verbonden aan de naam van Pavlov.

Conditioneren werkt ook goed bij mensen, men gebruikt het veel in reclame. Veel reclames voor sterke drank hebben aantrekkelijke jonge dames in bikini in de hoofdrol. Deze jonge vrouwen (de ongeconditioneerde stimulus) roepen bij de meeste mannen van nature een prettig, licht opgewonden gevoel op. De drank wordt hierdoor simpelweg geassocieerd met dit gevoel. Maar ook minder leuke dingen kunnen verbonden raken zoals een geluid dat klonk tijdens een traumatische ervaring wat nog jaren daarna hetzelfde vervelende gevoel kan oproepen.


Psychologische trucjes

© 2013 Hein Pragt

In het gewone dagelijkse leven maken mensen vaak gebruik van psychologische trucjes of zogenaamde "sociale vaardigheden" om hun doelen te bereiken. Vooral verkopers en managers maken graag gebruik van psychologische trucjes om klanten en medewerkers te manipuleren en over te halen. Vele jaren geleden werkte ik voor een Amerikaans bedrijf dat verkooptrainingen organiseerde voor het personeel. Dit waren allemaal trucs om de klant te manipuleren en zover te krijgen dat hij geen nee meer kon zeggen tegen de verkoop. Ook bij het afhandelen van klachten werken allerlei trucs om de boosheid van de klant weg te nemen en hem uiteindelijk de met de oplossing van de leverancier aan te praten, het liefst zonder dat de klant zich gemanipuleerd voelt. Na veel jaren herken ik de nodige trucjes en gebruik ik ze soms ook en weet ik me er soms ook tegen te wapenen. Maar ook binnen relaties en vriendschappen worden de nodige psychologische trucjes gebruikt. Op deze pagina wil ik een aantal van deze trucs uitleggen maar wat u zich wel moet realiseren is dat de trucjes in allerlei vormen en gedaanten gebruikt worden. De grote kunst van het gebruik van deze "trucs" is echter dat de gesprekspartner het niet als een "truc" moet ervaren. Wanneer er een win / win situatie ontstaat is er ook niet zoveel aan de hand, voor bijvoorbeeld manipuleren in verkoop heeft de wetgever wel een paar beschermingsmaatregelen getroffen zoals een vaste "bedenktijd". De beste "truc" is echter om geen trucs te gebruiken en gewoon uzelf te zijn en datgene aan te bieden wat u te bieden heeft. Wanneer u eenmalig iets wilt verkopen dan werken deze trucs maar wanneer u iemand voor langere tijd aan u wilt binden is openheid, eerlijkheid, inlevingsvermogen samen met een goed advies nog steeds de beste aanpak.
Vriendelijke groet, Hein Pragt

Psychologische truuks op sociaal vlak

(C) 2013 Hein Pragt

Iemands naam regelmatig noemen

Wanneer men in een gesprek is dan gebruiken sommige mensen de truc om na een paar zinnen telkens de naam van de luisteraar te noemen of in een zin te gebruiken. Onderzoek heeft uitgewezen dat dit een vertrouwd gevoel oproept bij de toehoorder. Van sektes is bekend dat ze dit gebruiken om mensen over de streep te trekken en vertrouwen op te bouwen. Natuurlijk gebruiken de recruiters voor deze sektes nog meer trucs om het slachtoffer van hun goede bedoelingen te overtuigen. Maar ook verkopers en sales managers maken van deze eenvoudige techniek gebruik.

Manipuleren met verdriet

Een bewezen methode om gelijk te krijgen is het tonen van verdriet en huilen. Yvonne Kroonenberg beschrijft in een van haar boeken ook hoe ze deze techniek inzet als ze weer eens iets gedaan heeft waar haar verloofde nogal kwaad om kan worden zoals het in elkaar rijden van zijn auto. Ze geeft aan dat het pruillipje en een paar tranen voldoende zijn om voor alles vergeving te krijgen. Wanneer twee mensen een conflict hebben en er niet meer uitkomen kan ťťn van beide partijen huilen en verdriet in de strijd gooien. Dit kan bij de ander schuldgevoel of troostende en verzorgende gevoelens oproepen waarbij de ander snel zal inbinden. Dit is dus een zeer effectieve bescherming wanneer men onder druk komt te staan of ongelijk of verlies moet toegeven. Nog een stapje verder is heel verdrietig zijn en ALLE schuld bekennen waardoor de ander (of anderen) dit ook weer zielig vinden en juist zullen bevestigen dat het NIET de schuld is van de verdrietige persoon. Heel subtiel is hiermee het doel weer bereikt.

Een meisje over de drempel trekken door te zeggen dat ze preuts is

Een truc die veel jongens gebruiken wanneer een meisje ietwat terughoudend is met lichamelijke intimiteit, is vragen of het meisje soms preuts is of zeggen dat hij haar maar preuts vindt. Meisjes willen meestal niet het imago hebben dat ze preuts zijn en gaan vaak dus maar in op de wensen van de jongen,ook omdat ze niet preuts willen overkomen of uit angst dat de jongen zal vertellen dat ze preuts is. Dit werkt vooral goed bij meisjes die al wat onzeker zijn. Meisjes die deze truc kennen trappen er minder snel in en weten hun grenzen beter te bewaken.

Maak gebruik van kuddegedrag

Wanneer u iemand wilt overtuigen dan werkt het deze persoon te wijzen op anderen die dezelfde keuze maken. Wanneer u wilt dat veel mensen op uw feestje komen, vertel hun dan wie er allemaal nog meer komen. In de reclame probeert men u ook te vertellen dat bijna iedereen dit product gebruikt om u over te halen dit product ook aan te schaffen. Een extra punt hierbij is dat veel mensen zich sneller laten overtuigen dat iedereen hetzelfde doet, door iemand die op hen lijkt of in dezelfde sociale positie of omstandigheden zit. Ook hier maakt de reclame veelvuldig gebruik van.

Laat iemand A zeggen, dan volgt bijna vanzelf B

Omdat mensen vaak iets doen wat ze al eerder gedaan hebben kan daar dus ook gebruik van gemaakt worden. Wanneer men kleine stapjes neemt, werkt het heel goed. Als iemand al "ja" gezegd heeft tegen een klein verzoek is hij daarna sneller geneigd om ook "ja" te zeggen tegen een groter vergelijkbaar verzoek. Door dus vragen te stellen waarop het meest voor de hand liggende antwoord "ja" is komt iemand in een "ja" ritme en zal hij dus sneller "ja" antwoorden wanneer u de finale vraag stelt. Verkopers maken ook gebruik van dit trucje door u eerst in een "ja" ritme te krijgen om u daarna "ja" op de koop te laten zeggen.

Psychologische truuks op het werk

(C) 2013 Hein Pragt

Gaan staan terwijl de ander zit

Een truc die leidinggevenden soms gebruiken om verschil in rangorde duidelijk te maken is de ander vragen te gaan zitten en zelf te blijven staan. Hierdoor ontstaat er een hoog naar laag verhouding waarbij de leidinggevende op de ondergeschikte neerkijkt en zo meer gezag uit zal stralen. De ondergeschikte zit letterlijk in een lagere positie wat psychisch doorwerk. Maar ook in gezelschap gaat deze truc op, wanneer iedereen zit en de spreker staat en zelfs een beetje heen en weer loopt. Sterke leiders laten zich ook graag zien op een podium, boven de massa waardoor ze nog belangrijker lijken en hun mening sterker overkomt.

Bevestiging vragen aan een expert of beslisser

Vaak merk ik dat in een vergadering de persoon die iets gedaan wil krijgen of de rest wil overtuigen van een mening, eerst uitzoekt hoe de verhouding liggen in de groep tegenover hem. Wanneer hij de leider, de beslisser of de expert in de gaten heeft zal hij zijn mening zo brengen dat het bijna dom lijkt om er anders over te denken en dan de beslisser of expert om bevestiging vragen door aan te geven dat de expert er net zo over zal denken. Het ego van de expert is dan gestreeld of deze wil niet voor dom doorgaan waardoor deze maar een bevestigend antwoord geeft en zo de spreker steviger in het zadel zet. Het ego even strelen en dan iemand laten bevestigen wat men zegt is een bekende truc.

Psychologische verkoop truuks

(C) 2012 Hein Pragt

Benadruk schaarste

Wanneer mensen twijfelen of ze een dure aanschaf moeten doen of een abonnement moeten nemen dan werkt de truc van de schaarste (een beperkt aanbod) vaak heel goed. Wanneer mensen te horen krijgen dat ze alleen deze week nog een grote korting krijgen, of dat een bepaalde aanbieding morgen afloopt dan zijn veel mensen sneller over de streep te trekken. Bovendien vinden de meeste mensen schaarse zaken waardevoller dan dingen die heel makkelijk verkrijgbaar en beperkt schaarste de mens in zijn keuzevrijheid.

Foto's van kinderen laten zien

Een bekende truc is de bekende foto samen met kinderen, goed in zicht bij de klant om de indruk te wekken dat men een zorgzame vader of moeder is, en dat men dus te vertrouwen is. Wanneer commerciŽle mensen een presentatie geven en vooraf hun kind met een leuke lieve foto op de achtergrond hebben staan en dan even terloops vermelden dat dit hun zoon of dochter is dan begint bij mij de betrouwbaarheidsmeter juist omlaag te gaan. Wanneer mensen dit soort dingen doen dan is dat vaak om juist de indruk te wekken dat ze betrouwbaar zijn en te verhullen dat ze u een oor aan willen naaien. Ook gebruiken mensen kinderen vaak in bijvoorbeeld zakelijke introducties om betrouwbaarheid, vertrouwen en openheid uit te stralen.

Niemand wil de minste zijn en de beste hoeft ook niet

In een verkoop is het soms handig om via wat doorvragen te weten te komen wat de klant wil om dan als verkoper te bepalen dat u deze klant een toestel van 3000 euro wilt verkopen. Dan zoekt de verkoper iets van onder de 3000 euro en iets boven de 3000 euro en geeft aan dat er mensen zijn die met het goedkoopste toestel al erg tevreden zijn en dat de mensen die voor echte kwaliteit gaan voor het duurste toestel gaan. Dan geeft u aan dat u ook een toestel van 3000 euro heeft en dan is de prijs geen issue meer en zal de meerderheid van de klanten kiezen voor het toestel van 3000 euro. Afdingen is ook geen optie meer omdat er een goedkopere keuze is maar niemand goedkoop wil zijn.

Neem eerst de boosheid weg bij een boze klant

Wanneer een klant boos is dan is het bijna onmogelijk om deze te overtuigen om een regeling of compromis te accepteren. Het eerste wat men dan moet doen is de boosheid wegwerken waarna men de klant voorzichtig kan overtuigen. De boosheid wegnemen kan heel eenvoudig door begrip te tonen voor het gevoel van boosheid van de klant. Let op u geeft de klant geen gelijk u toont begrip voor zijn of haar gevoel. Door begrip te tonen in plaats van een confrontatie aan te gaan ontwapend u de klant. Vooral niet zeggen dat de klant ongelijk heeft maar zeggen dat u zijn of haar gevoel van boosheid kunt begrijpen. Wanneer de klant weer rustig is kunt u deze overtuigen van uw gelijk. Wanneer ik merk dat men overdreven sympathie toont wanneer ik ontevreden ben dan ben ik altijd extra op mijn hoede.


Last update: 08-09-2017

 Lees hier de privacyverklaring van deze site.

Disclaimer.

Hoewel de heer Hein Pragt de informatie beschikbaar op deze pagina met grote zorg samenstelt, sluit de heer Pragt alle aansprakelijkheid uit met betrekking tot de informatie die, in welke vorm dan ook, via zijn site wordt aangeboden. Het opnemen van een afbeelding of verwijzing is uitsluitend bedoeld als een mogelijke bron van informatie voor de bezoeker en mag op generlei wijze als instemming, goedkeuring of afkeuring worden uitgelegd, noch kunnen daaraan rechten worden ontleend. Op de artikelen van de heer Pragt op deze Internetsite rust auteursrecht. Overname van informatie (tekst en afbeeldingen) is uitsluitend toegestaan na voorafgaande schriftelijke toestemming van de rechthebbende. Voor vragen over copyright en het gebruik van de informatie op deze site kunt u contact opnemen met: (email: mail@heinpragt.com). Dit is mijn