Menswerk pagina's

Na zestig jaar in dit leven heb ik de nodige positieve en negatieve levenservaringen. Ik heb al sinds mijn vroege tienerjaren een zeer grote belangstelling voor psychologie en het doorgronden van menselijk gedrag. Mede door deze belangstelling heb ik vele boeken gelezen en veel diepzinnige gesprekken gehad en een cursus sociale psychologie gevolgd. Wanneer een onderwerp mijn bijzondere interesse heeft lees ik in korte tijd veel over het onderwerp en vaak probeer ik daarna datgene wat op dat moment in mijn hoofd zit, te verankeren door er een artikel over te schrijven. Het brede thema van deze pagina's is menselijk gedrag bekeken vanuit de allerlei standpunten, en op deze pagina's komt de zin: "niets menselijks is ons vreemd" volledig tot zijn recht. Menselijk gedrag kan bewust of onbewust en vrijwillig of onvrijwillig zijn. Het gedrag wordt bepaald door erfelijke factoren, omgeving en ervaring mede door leerprocessen tijdens het leven. Het gedrag dat mensen ten opzichte van elkaar vertonen heet sociaal gedrag en dit gedrag en enkele thema's zijn zo uitgebreid geworden dat ze een afzonderlijk thema met de naam "menswerk" op deze site zijn geworden. Vriendelijke groet, Hein Pragt.

Op de inhoud van deze pagina rust copyright © Hein Pragt.

Menswerk pagina's

 

Stereotypes en de eerste indruk

Waarom is de eerste indruk zo belangrijk en waarom nemen mensen zo makkelijk gedragingen en meningen van anderen over? Hoe kunnen we deze sociale beÔnvloeding verminderen en waarom voelen we ons aangetrokken tot sommige mensen en niet tot andere? Dat zijn slechts enkele van de vele onderwerpen die op deze pagina aan de orde komen. Deze pagina gaat over het onderwerp stereotypes en de eerste indruk. Wanneer we iemand voor het eerst zien dan proberen onze hersenen deze persoon in te delen en van eigenschappen te voorzien. Zonder dat we deze persoon gesproken hebben of iets over deze persoon gehoord hebben, vormen we al een beeld van deze persoon. Naderhand kunnen en zullen we dit beeld wel bijstellen maar de eerste indruk is heel belangrijk. De eerste indruk die we vormen wordt grotendeels bepaald door gezichtsuitdrukking, lichaamshouding, aantrekkelijkheid, kleding en door specifieke uiterlijke kenmerken. Binnen een paar seconden vormen we een beeld over iemands intelligentie, zorgvuldigheid, zelfvertrouwen, opgewektheid en seksuele geaardheid. Hier spelen ook zeker indrukken mee die we als een soort van bibliotheek opgebouwd hebben in ons leven, van eigenschappen van mensen die dezelfde uiterlijke kenmerken hebben. Dit voeren we zelfs vaak door, wanneer iemand aan ťťn van de kenmerken voldoet, dan kennen we hem of haar ook de rest van de eigenschappen van de andere persoon toe.

De meeste bekende stereotypering is die van de blonde vrouw, maar andere voorbeelden zijn dat mensen met een bril meestal als intelligenter en saaier zijn en mensen met dunne lippen gewetensvol, mannen met een breed gezicht en een terugtrekkende haargrens dominant en mensen met een rond gezicht, grote ogen en een kleine neus zwak, lief en passief ingeschat worden. Het werkt ook twee kanten op, mensen die een bepaalde eigenschap toebedeeld krijgen op basis van hun uiterlijk zullen zo ook door hun omgeving behandeld worden waardoor mensen zich hier op de duur ook naar zullen gaan gedragen. Vanuit de evolutie is dit snelle oordelen heel goed te verklaren, want als men elke nieuwe persoon apart moet beoordelen heeft men constant een achterstand en het is dus handiger om iemand snel in te delen als goed of slecht, vriend of vijand, betrouwbaar of onbetrouwbaar. Vaak klopt dit stereotype meestal ook vrij goed, zeker wanneer men iets meer levenservaring heeft. En dan is er nog een tweede mechanisme waarmee we onbewust en razendsnel een nieuwkomer in de 'in-groep' of 'uit-groep' plaatsen. Mensen vragen zich namelijk onbewust af of deze nieuwe persoon past bij 'ons soort mensen' want de mens heeft van nature nog steeds de neiging om veiligheid te zoeken en deze denkt hij te vinden bij soortgenoten en metgezellen.

Tegenwoordig gebruikt men kleding zeer sterk om een beeld van zichzelf te geven. Mensen kleden zich naar de groep waar ze zichzelf mee verbonden voelen, maar ook tatoeages, piercings en sieraden bepalen hoe we ons presenteren. Dit slaat soms zo ver door dat mensen een stijl kopiŽren zonder de achterliggende filosofie te kennen en de term hiervoor is "wannabe", iemand die zich probeert voor te doen als iemand die hij of zij in werkelijkheid niet is maar wel graag zou willen zijn. U kunt proberen wanhopig te voldoen aan het beeld wat u wilt uitzenden en wat men van u verwacht, maar of dat op den duur vol te houden is, dat is nog de vraag. Aangezien u maar een aantal dingen kunt beÔnvloeden en de meeste dingen die uw beeld bij de ander oproept non-verbaal en onbewust zijn werkt het toch het beste wanneer uw uitstraling overeenkomt met uw innerlijk. Wat voor zin heeft het om bij een groep te willen horen die u uiteindelijk toch niet zal accepteren of een indruk te wekken waar u steeds meer moeite voor moet doen om hier aan te blijven voldoen. Neem als voorbeeld het meisje dat er alles aan doet om bij de groep populaire meisjes te horen om er dan achter te komen dat ook deze groep "mindere" meisjes toelaat om zelf een hogere status te kunnen laten zien. Uiteindelijk zal ze er vaak achter komen dat ze zichzelf voor de gek zit te houden en ongelukkiger worden omdat ze zichzelf anders voordoet dan ze werkelijk is.

Maar als man op vrijersvoeten is het wel belangrijk om bijvoorbeeld te weten dat witte sokken een bepaald beeld uitstralen (wat helemaal niet terecht hoeft te zijn) en dat bepaalde kleding, gedrag, lichaamsbeharing en sieraden een afstotende werking hebben op de meeste vrouwen waardoor men al niet verder komt dan de eerste indruk. Maar het heeft ook geen zin om zichzelf modern en trendy te gaan kleden als men eigenlijk een saaie piet is, ook dat geeft een verkeerd beeld wat later erg kan opbreken. Probeer kleding missers te voorkomen maar u niet anders voor te doen dan u werkelijk bent, uiteindelijk zult u door de mand vallen wanneer iemand u beter leert kennen en zijn of haar eerste indruk zal bijstellen.

Trainen van de eerste indruk.

Veel mensen zullen in hun leven meemaken dat ze in korte tijd een beoordeling krijgen en er zijn dus veel trainers die aangeven dat men zichzelf kan trainen om een bepaalde indruk die men van zichzelf wil geven ook echt uit te stralen. Een goed voorbeeld is een sollicitatiegesprek waarbij een bedrijf vaak de keuze heeft uit zeer veel geschikte kandidaten en een keuze zal moeten maken die vaak op de indruk die iemand gemaakt heeft gebaseerd zal zijn. Aangezien blijkbaar negentig procent van de eerste indruk gebaseerd is op lichaamstaal kun je daar (volgens de trainers) flink aan werken. Men kan leren om op een goede wijze handen te geven, oogcontact te maken en geschikte kleding te dragen.

Maar kunt u zichzelf wel anders voordoen dan u werkelijk bent en kunt u dan ook goed functioneren in deze functie in dit voorbeeld van een sollicitatiegesprek. Die eerste indruk die we van iemand vormen is gebaseerd op de onbewuste verwerking van een enorme hoeveelheid informatie die we niet kunnen beÔnvloeden zoals haargrens, kaaklijn, neus-kin-afstand, mimiek, algemene lichaamshouding, taille-heup-verhouding, stem, taalgebruik, accent en oogopslag. Er zijn zoveel zaken op non-verbaal vlak die het totaalbeeld bepalen dat het bijna ondoenlijk is om deze allemaal te beheersen en te beÔnvloeden. Een ervaren personeelschef zal door deze zaken heen prikken, u kunt uzelf conservatief kleden om de indruk van degelijk en betrouwbaar te wekken maar uw lichaamstaal en uw non-verbale informatie kan u al snel verraden. We kunnen de basis sociale vaardigheden zoals goede manieren oefenen en daarmee de indruk die we van onszelf willen geven beÔnvloeden maar we zullen ook moeten accepteren dat een groot deel van wat we non-verbaal communiceren niet onder onze controle staat.

Ockham scheermes (Occams razor)

Ockhams scheermes ook wel Occam's razor genoemd is een principe uit de kennistheorie van de 14e-eeuwse Engelse filosoof Willem van Ockham die een franciscaner monnik was. In het kort kom het erop neer dat wanneer er verschillende verklaringen zijn voor een verschijnsel, men ervan uit kan gaan dat de verklaring die de minste aannames bevat en het minst complex is, de juiste is. Ockham gebruikte zelf de term 'scheermes' niet maar deze term symboliseert het wegscheren van alle onnodige ingewikkeldheden om bij de meest eenvoudigste verklaring uit te komen. In het kort kom het erop neer dat de eenvoudigste verklaring is de beste.

Ockham's scheermes is de belangrijkste tegenwerping tegen pseudowetenschap, wanneer we de wekelijkse horoscoop verklaren vanuit de statistiek is de wijze waarop de horoscoop geschreven is zo dat de meeste mensen dit en de week erna wel op een op andere wijze zullen meemaken. Dit is dus de eenvoudige verklaring die weinig aannames kent. De complexe verklaring die allerlei problemen met gehele natuurwetenschap heeft en vele aannames kent, het geloof in op astrologie gebaseerde horoscopen, is dus heel wat onwaarschijnlijker. Maar ook in het dagelijks leven gebruiken we dit principe vaak, wanneer een collega 's ochtends niet op kantoor verschijnt, bedenken we de meest eenvoudige verklaring, hij is ziek of de trein had vertraging. Zelden bedenken we dat hij weleens ontvoerd kan zijn door buitenaardse wezens of dat hij met de vrouw van zijn werkgever er vandoor is gegaan naar een warm land. Ockham's scheermes zegt ons: hij is waarschijnlijk ziek en we bellen even naar zijn huis om dat de verifiŽren.

Ook in uw persoonlijke leven kan Ockham's scheermes erg handig zijn, wanneer u twijfelt aan de keuzes die u moet maken, kunt u zo de meest voor de hand liggende (de keuze met de minste aannames) kiezen en wanneer u verschillende varianten van een verhaal hoort, kun u ervan uitgaan dat het verhaal met de minste aannames (de meest eenvoudige) meestal de goed is. Ik las eens een cartoon van iemand die met Ockham's scheermes op allerlei complexe wijze zijn eigen blunder zat te verklaren en aan het einde was de enige conclusie die overeind bleef: "ik ben een idioot geweest!". Dis is tevens de grote levensles die u kunt leren van Ockham's scheermes, ook de mens heeft de gewoonte zijn eigen gedrag goed te praten en het ego te sparen, terwijl de meest eenvoudige (en meest aannemelijke) verklaring vaak is dat men zelf een fout gemaakt heeft, dom geweest is of zelf ook een groot aandeel gehad heeft en het probleem.

Wat zijn emoties en basisemoties?

Het lijkt er op dat er maar een paar basisemoties zijn. Darwin beschreef in de 19e eeuw dat bij bepaalde emoties de bijbehorende gezichtsuitdrukkingen universeel lijken te zijn. De Amerikaanse hoogleraar / psycholoog Paul Ekman bevestigde dit toen hij onderzoek deed naar deze stelling van Darwin. Het onderzoek van Ekman bevestigde het bestaan van universele gezichtsuitdrukkingen en de volgende zes basisemoties: vreugde, verdriet, angst, woede, verbazing en afschuw. Een emotie kan worden opgeroepen door bijvoorbeeld het waarnemen van een gebeurtenis, het zien van emoties bij anderen, de eigen gedachten, de eigen fantasie of een geestelijke stemming. Men noemt deze emoties basisemoties omdat de gezichtsuitdrukkingen die mensen bij deze emoties tonen, bijna overal ter wereld en los van een bepaalde cultuur, vrij universeel lijken te zijn. Zelfs mensen die blind geboren zijn en dus nog nooit een gezichtsuitdrukking hebben gezien, lijken toch deze universele gezichtsuitdrukkingen te vertonen. Natuurlijk zijn er meer emoties maar die zijn vaak niet afhankelijk van gezichtsuitdrukkingen en uiten zich bijvoorbeeld door middel van gebaren, lichaamshouding of veranderingen in de stem. Andere emoties die wij kunnen benoemen zijn bijvoorbeeld: afkeer, afgunst, minachting, bewondering, jaloezie, liefde, lust, verwijt, wanhoop, trots, spijt, berouw, haat en schaamte.

Het verschil tussen emotie en gevoel

Veel mensen halen in het dagelijkse leven de begrippen emotie en gevoel door elkaar maar er is wel een verschil tussen emotie en gevoel. Heel simpel kunnen we stellen dat gevoelens van binnen zitten en dus niet zo zichtbaar zijn en dat emoties de uitingsvormen van deze gevoelens zijn. In tegenstelling tot gevoelens zijn emoties dus wel in meer of mindere mate zichtbaar. Gevoelens zijn dus interne ervaringen die ons kunnen aanzetten tot een bepaalde emotionele reactie. Als voorbeeld kunnen we de emotie woede zien als een uiting van frustratie of angst. Een tegenovergesteld voorbeeld is dat bijvoorbeeld frustratie over een mislukking zich zou kunnen uiten in de emotie woede of verdriet. Met welke emotie men het gevoel frustratie uit kan bijvoorbeeld afhankelijk zijn van de leeftijd, of men een man of een vrouw is, cultuur en opvoeding. Men kan bijvoorbeeld verdriet zien als een teken van zwakte, terwijl woede bijvoorbeeld een gevoel kan geven van veiligheid en controle.

Het halo effect

Het halo-effect is het verschijnsel dat men door middel van een in het oog springende eigenschap van een persoon het totaalplaatje van positieve of negatieve eigenschappen invult. Wanneer een leerling op een school bijvoorbeeld matig tot slecht is in de hoofdvakken (zoals taal en rekenen) dan is men geneigd om deze leerling als een zwakke leerling te zien en ook niet verder te kijken naar andere kwaliteiten. Bij leerlingen die goed zijn in belangrijke vakken zal men bij de beoordeling van een fout vaak denken dat dit een vergissing is en dat men het goede antwoord wel zal weten, terwijl men bij zwakke leerlingen er bij voorbaat sneller van uit gaat dat ze het fout hebben. Ook worden fysiek aantrekkelijke mensen ook vaak intelligenter geschat dan fysiek minder aantrekkelijke mensen en denkt men vaak dat bepaalde eigenschappen altijd bij elkaar horen waardoor we iemand die niet zoveel aandacht aan zijn uiterlijk besteed ook snel als lui en slordig bestempelen en zal men een geduldige dokter die zich inleeft in de patiŽnt als zeer deskundig inschatten. Het halo-effect komt voort uit onze behoefte aan harmonie, we zijn geneigd mensen te beoordelen als een consistent geheel en niet als een hoop tegenstrijdige eigenschappen.

Lachen is echt gezond

Diverse wetenschappelijke onderzoeken hebben aangetoond dat lachen letterlijk gezond is. Als kind lachen we gemiddeld 300 tot 400 keer per dag maar de gemiddelde volwassenen nog maar zo'n 10 tot 15 keer per dag. De lichamelijke voordelen van het lachen lijken van onschatbare waarde te zijn, zo komen bij het lachen endorfine vrij die lustverhogend en ontspannend zijn en zwaarmoedigheid en pijn bestrijden. Ook geeft het een antidepressief effect en daarom voelt men zich vaak ook zo lekker na een goede lachbui. Nederland zou meer moeten lachen want lachen geeft plezier en is nog een keer goed voor de gezondheid. Lachen zet ook veel spieren in beweging zoals maar liefst 15 gezichtsspieren en daarmee is lachen zelfs eenvoudiger dan fronsen want hiervoor gebruikt u ongeveer 40 spieren. Maar ook de spieren in buik en middenrif spannen aan en masseren de inwendige organen en in de andere spieren is de spierspanning tijdens het lachen juist erg laag waardoor men een ontspannen gevoel krijgt. Wanneer men lacht haalt men dieper adem en ook heeft het invloed op de bloeddruk en het hartritme. Een lachsessie van 20 minuten brengt evenveel vitaliteit en welzijn als een step- of joggingsessie, we zouden dus eigenlijk een avondje cabaret in het zorgpakket moeten opnemen. Lachen versterkt ook het immuunsysteem, onderzoekers zagen een stijging van beschermende antistoffen in het bloed na een lachtherapie. Ook is lachen goed voor de bloedsomloop en verlaagt het de bloeddruk. Daarnaast vermindert lachen stress, depressie, bezorgdheid en slapeloosheid, dus we kunnen stellen dat lachen zeer gezond is voor zowel lichaam als geest. Reden te meer om iets minder serieus te zijn en wat meer te lachen.

Zo kunt u uw eigen lichaamsbeeld verbeteren

In de huidige maatschappij ligt er een groot nadruk op lichamelijke perfectie, we moeten allemaal een goed figuur hebben en lichamelijk aantrekkelijk met een mooie strakke huid en vooral geen ouderdomsverschijnselen. Aan deze obsessie verdient de farmaceutische industrie enorm veel geld maar ook in de cosmetische chirurgie gaan miljoenen om. Hier volgen enkel tips om uw lichaamsbeeld te verbeteren die niet extreem duur zijn. Als eerste is het belangrijk om uw gedachten over het belang van uw uiterlijk eens kritisch te bekijken. Veel mensen met een negatief lichaamsbeeld hangen vaak onrealistisch veel op aan hun uiterlijk, ze denken bijvoorbeeld dat het krijgen van een partner, een leuke baan en geluk en succes afhangen van het feit of ze slank zijn. Denk eens goed na in hoeverre deze gedachten die u heeft over het belang van het uiterlijk ook realistisch zijn. Ook is het belangrijk om uzelf niet te veel te vergelijken met anderen, het maakt u alleen meer onzeker en u zult er zeker niet mooier en aantrekkelijker van worden. Wat goed werkt is het lichaam met respect behandelen waardoor men het ook vanzelf meer gaat waarderen. Geef het lichaam wat het nodig heeft zoals voldoende beweging, gezond eten, stimuleer de zintuigen en zorg voor ontspanning. U kunt uzelf verwennen met een bezoekje aan de sauna, een lekker lang bad of een ontspannen massage. Ook door bijvoorbeeld sporten zult u een beter lichaamsbeeld krijgen, niet alleen door de werkelijke veranderingen maar ook door een verbeteringen in fitheid en soepelheid. Ook kunt u eens onderzoeken wat juist de mooie delen van uit uiterlijk zijn en u daar meer op de concentreren dan de dingen waar u minder tevreden over bent. Ook iemand die stevig gebouwd is kan opvallen door prachtig mooie ogen. Ook is het belangrijk te ontdekken waarom u zoveel waarde toekent aan een mooi lichaam. U kunt ook zoeken naar andere manieren om uw zelfvertrouwen te verhogen, die verder gaan dan uw uiterlijk. U kunt zoeken naar nieuwe interesses en nieuwe kwaliteiten van uzelf en na te gaan wat ťcht belangrijk is in uw leven en te ontdekken dat uiterlijk daar maar een kleine rol in speelt.

Is een fobie aangeleerd of aangeboren.

Het lijkt er sterk op dat een fobie aangeleerd is al vermoeden onderzoekers wel dat het mensenbrein een aangeboren aanleg heeft voor het ontwikkelen van fobieŽn. De meeste fobieŽn gaan over dingen waar we ook maar beter een beetje bang voor moeten zijn zoals hoogtes en grote open vlaktes. ln 1970 werd daarom de theorie geopperd dat fobieŽn ontstaan door voorbereid leren. Het bleek dat peuters in een plaatjesreeks slangen sneller waarnemen dan rupsen, wat aantoont dat ons brein van nature meer oog heeft voor dingen die potentieel gevaarlijk kunnen zijn. Recent onderzoek maakt aannemelijk dat er bij dat "voorbereid leren" nog een ander mechanisme meespeelt. In dit experiment kregen baby's van zeven maanden twee filmpjes te zien, een met een niet bedreigend dier zoals een olifant, en een met een slang. Lieten de onderzoekers daarbij een vrolijke stem horen, dan bekeken de baby's beide filmpjes even lang, maar klonk er een angstige stem, dan bleef de babyblik veel langer op de slang gefixeerd. Volgens de onderzoekers toont dat aan dat we potentieel gevaarlijke dingen van jongs af aan ook makkelijker associŽren met eng.
(Psychological Science, dec 2010)

Een mens kan letterlijk sterven van de schrik.

Een bekend "broodje aap" verhaal is dat tijdens een ontgroening bij een studentenvereniging iemand geblinddoekt op handen en knieŽn moet zitten met de boodschap dat hij onthoofd gaat worden. De student valt dood neer als iemand hem daarop in de nek slaat met een natte dweil. Dit verhaal is waarschijnlijk niet waar maar het blijkt wel mogelijk te zijn om echt te sterven van de schrik. Zo werd eind 2009 een 20 jarige Amerikaan tot levenslang veroordeeld omdat hij een 79 jarige vrouw de dood in gejaagd zou hebben. De 20 jarige man was na een mislukte bankoverval het huis van de vrouw binnengevlucht die van schrik een hartaanval kreeg en stierf. De rechtbank oordeelde dat dit dood door schuld was en volgens de Amerikaanse neuroloog Martin Samuels, die deskundige was in deze zaak was dit zeer goed mogelijk. In 2007 publiceerde hij al een artikel waarin hij uiteenzet hoe schrik het hart zo kan beschadigen dat het ophoudt met slaan. Het komt erop neer dat een lichaam in paniek zoveel van het stresshormoon adrenaline kan gaan rondpompen dat het autonome zenuwstelsel de calciumkanalen in het hart wijd open gooit. Nu is calcium noodzakelijk om het hart krachtig te laten samentrekken, maar in dit geval wordt het hart er letterlijk mee overspoeld en kan het onmogelijk weer ontspannen. Het spierweefsel scheurt onder al dat geweld en het slachtoffer valt dood neer.

Het MŁnchhausensyndroom en MŁnchhausen by proxy.

Het MŁnchhausensyndroom is een psychiatrisch stoornis waarbij een patiŽnt zich herhaaldelijk meld bij hulpverleners met zelf toegebrachte verwondingen of gesimuleerde klachten om zorg en aandacht te krijgen. Vaak meten deze patiŽnt zich constant weer andere ziekten en verwondingen aan en worden ze dus constant naar andere specialisten verwezen. De patiŽnt doet dus heel goed zijn of haar best om de hulpverlener bewust te misleiden. Soms ondergaan deze patiŽnten meerdere overbodige operaties voordat de hulpverlener de juiste diagnose stelt. Soms is dat zeer moeilijk omdat ze vaak zeer veel kennis hebben van alle symptomen en deze bedrieglijk echt kunnen simuleren. De oorsprong van de naam is niet de ontdekker maar de baron van MŁnchhausen uit het bekende boek, die beroemd is geworden door zijn fantastische, maar duidelijk gelogen verhalen. De verhalen van de baron hadden trouwens niets met ziekte te maken.

Een variant hierop is MŁnchhausen by proxy, waarbij iemand herhaaldelijk medische hulp zoekt voor bewust gefingeerde stoornissen of ziektes bij een derde zoals bijvoorbeeld een kind. In dit geval gaat het de pleger om de eigen aandacht van medische hulpverleners via een kind of soms ook huisdier. De pleger kan zelfs subtiel zelf de verwondingen toebrengen en het slachtoffer als patiŽnt aan deze hulpverleners aanbieden. In sommige gevallen is de pleger zelf niet de ouder maar iemand die het kind onder de hoede heeft. De ziekte zou dus ook 'indirect syndroom van MŁnchhausen' of 'syndroom van MŁnchhausen via een tussenpersoon' genoemd kunnen worden. De pleger begeleidt het slachtoffer naar artsen en hulpverleners en doet zich daar meestal erg begaan en meelevend voor maar vaak stemt deze ook snel in met voor het slachtoffer vaak belastende onderzoeken, waar een "normale" ouder zich niet zo snel bij neer zou leggen. In dit geval gaat het de pleger om de aandacht die zij of hij krijgt doordat het kind ziek is. Soms heeft dit zelfs ernstige geestelijke of lichamelijke gevolgen voor het kind en kan het zelfs de dood van het kind tot gevolg hebben. Kenmerkend is dat de pleger aandacht krijgt door de ziekte of verwondingen van het kind dat hem of haar toevertrouwd is.

Wat is het Stockholmsyndroom?

Het Stockholmsyndroom is het verschijnsel dat mensen zich onder bepaalde omstandigheden hechten aan de personen die hen ernstig onrecht aandoen bijvoorbeeld dat de gegijzelde sympathie voor de gijzelnemer krijgt. De benaming komt van overval op de Kreditbanken in Stockholm en de daaropvolgende gijzeling van zes dagen in 1973. Hierbij namen de gegijzelden het voor hun gijzelnemers op, zelfs nog na de zesdaagse gijzeling en ook tijdens de verhoren hielden ze zich in ten voordele van de gijzelnemers. Later gaf men dit verschijnsel de naam Stockholmsyndroom. Men neemt aan dat het Stockholmsyndroom tot ontwikkeling kan komen in een omstandigheid waar de gijzelnemer of de dader absolute controle heeft over het slachtoffer of de gegijzelde en naast die absolute controle ook voorziet in de basisbehoeften van het slachtoffer zoals voedsel en beschutting.

Voor buitenstaanders is dit vaak een vreemde situatie, omdat ook de gegijzelde wel weet dat hij of zij zich slechts in een afhankelijke situatie zit als gevolg van wat de gijzelnemer doet. Sommige slachtoffers van misbruik en mishandeling hebben het syndroom ontwikkeld om met het misbruik om te kunnen gaan en zijn zelfs in staat om de dader langdurig te verzorgen en zelfs te verdedigen terwijl ze weten wat hen overkomen is. Wat dan kan voorkomen is dat ze zelfs agressief kunnen zijn naar het gezinslid dat de stilte doorbreekt en de zaak aan de kaak stelt.

Het Limasyndroom is het tegenovergestelde van het Stockholmsyndroom waarbij de dader sympathie krijgt voor het slachtoffer of de gijzelaars. Dit is genoemd naar een gijzelactie op de Japanse ambassade in Lima in 1996, toen leden van een militante beweging honderden mensen gijzelden, binnen een paar uur bevrijden de ontvoerders het grootste deel van de gijzelaars uit sympathie.

De honden van Pavlov.

Ivan Petrovitsj Pavlov werd geboren in 1849 en was een bekende Russische fysioloog en tevens hoogleraar in Sint Pietersburg. Hij deed veel onderzoek op het gebied van de geneeskunde en was vooral geÔnteresseerd in het gedrag van mensen en dieren en in het bijzonder de reflexen. Hij is met name bekend vanwege zijn theorie over 'klassiek conditioneren' en ontving in 1904 een Nobelprijs. Reflexen zijn aangeboren automatische reacties, zoals knipperen met de ogen of de zuigreflex en toch is het reflexgedrag op een bepaalde manier te manipuleren. Dit heet conditioneren en met de onderstaande proef wordt het duidelijk gemaakt, deze proef heet dan ook wel 'de honden van Pavlov'.

De honden die meededen aan dit experiment kregen regelmatig een kleine hoeveelheid voedsel aangeboden, dit had als gevolg dat ze begonnen te kwijlen. In dit geval is het voedsel de ongeconditioneerde stimulus met een reflex tot gevolg, namelijk het kwijlen. Tijdens het aanbieden van het voedsel klonk echter ook steeds een neutrale stimulus, namelijk een harde zoemer, de geconditioneerde stimulus. Het tegelijkertijd voedsel en zoemer aanbieden werd een aantal keren herhaald en na enige tijd werd de ongeconditioneerde stimulus (het aanbieden van voedsel) weggelaten en bleken de honden te gaan kwijlen bij het horen van alleen maar de zoemer, terwijl er geen eten werd aangeboden. Doordat het aanbieden van voedsel zo vaak geassocieerd was met de zoemer, had allťťn het horen van de zoemer na verloop van tijd hetzelfde effect, namelijk dat de honden begonnen te kwijlen. Dit koppelen van een neutrale stimulus aan een reflex van een ongeconditioneerde stimulus heet conditioneren en dit experiment is voor eeuwig verbonden aan de naam van Pavlov.

Conditioneren werkt ook goed bij mensen, men gebruikt het veel in reclame. Veel reclames voor sterke drank hebben aantrekkelijke jonge dames in bikini in de hoofdrol. Deze jonge vrouwen (de ongeconditioneerde stimulus) roepen bij de meeste mannen van nature een prettig, licht opgewonden gevoel op. De drank wordt hierdoor simpelweg geassocieerd met dit gevoel. Maar ook minder leuke dingen kunnen verbonden raken zoals een geluid dat klonk tijdens een traumatische ervaring wat nog jaren daarna hetzelfde vervelende gevoel kan oproepen.


Bekende psychologische trucjes

In het gewone dagelijkse leven maken mensen vaak gebruik van psychologische trucjes of zogenaamde "sociale vaardigheden" om hun doelen te bereiken. Vooral verkopers en managers maken graag gebruik van psychologische trucjes om klanten en medewerkers te manipuleren en over te halen. Vele jaren geleden werkte ik voor een Amerikaans bedrijf dat verkooptrainingen organiseerde voor het personeel. Dit waren allemaal trucs om de klant te manipuleren en zover te krijgen dat hij geen nee meer kon zeggen tegen de verkoop. Ook bij het afhandelen van klachten werken allerlei trucs om de boosheid van de klant weg te nemen en hem uiteindelijk de met de oplossing van de leverancier aan te praten, het liefst zonder dat de klant zich gemanipuleerd voelt. Na veel jaren herken ik de nodige trucjes en gebruik ik ze soms ook en weet ik me er soms ook tegen te wapenen. Maar ook binnen relaties en vriendschappen worden de nodige psychologische trucjes gebruikt. Op deze pagina wil ik een aantal van deze trucs uitleggen maar wat u zich wel moet realiseren is dat de trucjes in allerlei vormen en gedaanten gebruikt worden. De grote kunst van het gebruik van deze "trucs" is echter dat de gesprekspartner het niet als een "truc" moet ervaren.

Psychologische truuks op sociaal vlak

Iemands naam regelmatig noemen

Wanneer men in een gesprek is dan gebruiken sommige mensen de truc om na een paar zinnen telkens de naam van de luisteraar te noemen of in een zin te gebruiken. Onderzoek heeft uitgewezen dat dit een vertrouwd gevoel oproept bij de toehoorder. Van sektes is bekend dat ze dit gebruiken om mensen over de streep te trekken en vertrouwen op te bouwen. Natuurlijk gebruiken de recruiters voor deze sektes nog meer trucs om het slachtoffer van hun goede bedoelingen te overtuigen. Maar ook verkopers en sales managers maken van deze eenvoudige techniek gebruik.

Manipuleren met verdriet

Een bewezen methode om gelijk te krijgen is het tonen van verdriet en huilen. Yvonne Kroonenberg beschrijft in een van haar boeken ook hoe ze deze techniek inzet als ze weer eens iets gedaan heeft waar haar verloofde nogal kwaad om kan worden zoals het in elkaar rijden van zijn auto. Ze geeft aan dat het pruillipje en een paar tranen voldoende zijn om voor alles vergeving te krijgen. Wanneer twee mensen een conflict hebben en er niet meer uitkomen kan ťťn van beide partijen huilen en verdriet in de strijd gooien. Dit kan bij de ander schuldgevoel of troostende en verzorgende gevoelens oproepen waarbij de ander snel zal inbinden. Dit is dus een zeer effectieve bescherming wanneer men onder druk komt te staan of ongelijk of verlies moet toegeven. Nog een stapje verder is heel verdrietig zijn en ALLE schuld bekennen waardoor de ander (of anderen) dit ook weer zielig vinden en juist zullen bevestigen dat het NIET de schuld is van de verdrietige persoon. Heel subtiel is hiermee het doel weer bereikt.

Een meisje over de drempel trekken door te zeggen dat ze preuts is

Een truc die veel jongens gebruiken wanneer een meisje ietwat terughoudend is met lichamelijke intimiteit, is vragen of het meisje soms preuts is of zeggen dat hij haar maar preuts vindt. Meisjes willen meestal niet het imago hebben dat ze preuts zijn en gaan vaak dus maar in op de wensen van de jongen,ook omdat ze niet preuts willen overkomen of uit angst dat de jongen zal vertellen dat ze preuts is. Dit werkt vooral goed bij meisjes die al wat onzeker zijn. Meisjes die deze truc kennen trappen er minder snel in en weten hun grenzen beter te bewaken.

Maak gebruik van kuddegedrag

Wanneer u iemand wilt overtuigen dan werkt het deze persoon te wijzen op anderen die dezelfde keuze maken. Wanneer u wilt dat veel mensen op uw feestje komen, vertel hun dan wie er allemaal nog meer komen. In de reclame probeert men u ook te vertellen dat bijna iedereen dit product gebruikt om u over te halen dit product ook aan te schaffen. Een extra punt hierbij is dat veel mensen zich sneller laten overtuigen dat iedereen hetzelfde doet, door iemand die op hen lijkt of in dezelfde sociale positie of omstandigheden zit. Ook hier maakt de reclame veelvuldig gebruik van.

Laat iemand A zeggen, dan volgt bijna vanzelf B

Omdat mensen vaak iets doen wat ze al eerder gedaan hebben kan daar dus ook gebruik van gemaakt worden. Wanneer men kleine stapjes neemt, werkt het heel goed. Als iemand al "ja" gezegd heeft tegen een klein verzoek is hij daarna sneller geneigd om ook "ja" te zeggen tegen een groter vergelijkbaar verzoek. Door dus vragen te stellen waarop het meest voor de hand liggende antwoord "ja" is komt iemand in een "ja" ritme en zal hij dus sneller "ja" antwoorden wanneer u de finale vraag stelt. Verkopers maken ook gebruik van dit trucje door u eerst in een "ja" ritme te krijgen om u daarna "ja" op de koop te laten zeggen.

Psychologische truuks op het werk

Gaan staan terwijl de ander zit

Een truc die leidinggevenden soms gebruiken om verschil in rangorde duidelijk te maken is de ander vragen te gaan zitten en zelf te blijven staan. Hierdoor ontstaat er een hoog naar laag verhouding waarbij de leidinggevende op de ondergeschikte neerkijkt en zo meer gezag uit zal stralen. De ondergeschikte zit letterlijk in een lagere positie wat psychisch doorwerk. Maar ook in gezelschap gaat deze truc op, wanneer iedereen zit en de spreker staat en zelfs een beetje heen en weer loopt. Sterke leiders laten zich ook graag zien op een podium, boven de massa waardoor ze nog belangrijker lijken en hun mening sterker overkomt.

Bevestiging vragen aan een expert of beslisser

Vaak merk ik dat in een vergadering de persoon die iets gedaan wil krijgen of de rest wil overtuigen van een mening, eerst uitzoekt hoe de verhouding liggen in de groep tegenover hem. Wanneer hij de leider, de beslisser of de expert in de gaten heeft zal hij zijn mening zo brengen dat het bijna dom lijkt om er anders over te denken en dan de beslisser of expert om bevestiging vragen door aan te geven dat de expert er net zo over zal denken. Het ego van de expert is dan gestreeld of deze wil niet voor dom doorgaan waardoor deze maar een bevestigend antwoord geeft en zo de spreker steviger in het zadel zet. Het ego even strelen en dan iemand laten bevestigen wat men zegt is een bekende truc.

Psychologische verkoop truuks

Benadruk schaarste

Wanneer mensen twijfelen of ze een dure aanschaf moeten doen of een abonnement moeten nemen dan werkt de truc van de schaarste (een beperkt aanbod) vaak heel goed. Wanneer mensen te horen krijgen dat ze alleen deze week nog een grote korting krijgen, of dat een bepaalde aanbieding morgen afloopt dan zijn veel mensen sneller over de streep te trekken. Bovendien vinden de meeste mensen schaarse zaken waardevoller dan dingen die heel makkelijk verkrijgbaar en beperkt schaarste de mens in zijn keuzevrijheid.

Foto's van kinderen laten zien

Een bekende truc is de bekende foto samen met kinderen, goed in zicht bij de klant om de indruk te wekken dat men een zorgzame vader of moeder is, en dat men dus te vertrouwen is. Wanneer commerciŽle mensen een presentatie geven en vooraf hun kind met een leuke lieve foto op de achtergrond hebben staan en dan even terloops vermelden dat dit hun zoon of dochter is dan begint bij mij de betrouwbaarheidsmeter juist omlaag te gaan. Wanneer mensen dit soort dingen doen dan is dat vaak om juist de indruk te wekken dat ze betrouwbaar zijn en te verhullen dat ze u een oor aan willen naaien. Ook gebruiken mensen kinderen vaak in bijvoorbeeld zakelijke introducties om betrouwbaarheid, vertrouwen en openheid uit te stralen.

Niemand wil de minste zijn en de beste hoeft ook niet

In een verkoop is het soms handig om via wat doorvragen te weten te komen wat de klant wil om dan als verkoper te bepalen dat u deze klant een toestel van 3000 euro wilt verkopen. Dan zoekt de verkoper iets van onder de 3000 euro en iets boven de 3000 euro en geeft aan dat er mensen zijn die met het goedkoopste toestel al erg tevreden zijn en dat de mensen die voor echte kwaliteit gaan voor het duurste toestel gaan. Dan geeft u aan dat u ook een toestel van 3000 euro heeft en dan is de prijs geen issue meer en zal de meerderheid van de klanten kiezen voor het toestel van 3000 euro. Afdingen is ook geen optie meer omdat er een goedkopere keuze is maar niemand goedkoop wil zijn.

Neem eerst de boosheid weg bij een boze klant

Wanneer een klant boos is dan is het bijna onmogelijk om deze te overtuigen om een regeling of compromis te accepteren. Het eerste wat men dan moet doen is de boosheid wegwerken waarna men de klant voorzichtig kan overtuigen. De boosheid wegnemen kan heel eenvoudig door begrip te tonen voor het gevoel van boosheid van de klant. Let op u geeft de klant geen gelijk u toont begrip voor zijn of haar gevoel. Door begrip te tonen in plaats van een confrontatie aan te gaan ontwapend u de klant. Vooral niet zeggen dat de klant ongelijk heeft maar zeggen dat u zijn of haar gevoel van boosheid kunt begrijpen. Wanneer de klant weer rustig is kunt u deze overtuigen van uw gelijk. Wanneer ik merk dat men overdreven sympathie toont wanneer ik ontevreden ben dan ben ik altijd extra op mijn hoede.


Boeken over menswerk

boekboek bestellenVerborgen regels Praktische hulp bij het leren van sociale vaardigheden. Om in onze sociale wereld te kunnen (over)leven, heb je algemene sociale vaardigheden nodig. De meeste kinderen en volwassenen hebben daar geen problemen mee. Dankzij hun sociale intu tie kunnen ze talloze situaties juist inschatten en nemen ze de vaak verborgen of ongeschreven regels moeiteloos in acht. Voor sommige mensen zijn die regels echter niet zo vanzelfsprekend. De sociaal-cognitieve problemen waarmee zij kampen komen bijvoorbeeld voort uit het feit dat ze een Autistische Spectrumstoornis, ADHD of het syndroom van Gilles de la Tourette hebben. Speciaal voor deze mensen (kinderen n volwassenen) is dit boek geschreven. Naast verschillende technieken om de vaardigheden aan te leren , komen in deze uitgave de voorbeelden van regels die in diverse situaties kunnen gelden aan bod, overzichtelijk ingedeeld in categorie n (op school, vriendschappen, op reis, in gezelschap enz.). In de praktijk blijkt dat het behandelen van n regel per dag, kinderen al kan helpen succesvoller en gelukkiger te worden in hun sociale interacties.

boekboek bestellenCognitieve sociale psychologie De cognitieve sociale psychologie houdt zich bezig met de manier waarop mensen hun omgeving waarnemen, interpreteren, representeren en zich informatie herinneren, en de wijze waarop dit alles tot uiting komt in gedrag. Binnen deze benadering, die de laatste decennia een enorme vlucht genomen heeft, staan informatieverwerking en de invloed daarvan op sociaal gedrag centraal. In dit boek gaat het grofweg om processen die - door vereenvoudiging - helpen de omringende werkelijkheid voor mensen hanteerbaar te maken. Na een historische en methodologische inleiding gaan de auteurs in op een aantal belangrijke thema's binnen dit vakgebied, zoals attributie, sociale beoordeling, zelfbeeld en sociale identiteit. Daarnaast komen toepassingsgebieden van sociaal cognitief onderzoek (attitudes, discriminatie, stress etc.) aan de orde. De sterke empirische onderzoekstraditie, die op dit gebied bestaat, krijgt in dit boek zeer veel aandacht, terwijl ook lijnen naar de toekomst worden getrokken. Dit alles maakt het boek, dat een uitgebreide literatuurlijst bevat, tot een wetenschappelijk standaardwerk.

boekboek bestellenManipulatie - Van marionet tot regisseur. De auteur, van huis uit arts die later ervaringen heeft opgedaan als bedrijfsadviseur en opleider, geeft in dit boek een overzicht van manipulatietechnieken en contrastrategieen. In de eerste hoofdstukken worden de algemene principes van manipulatie uitgelegd: wat het is, hoe het werkt, waarom het werkt en wie het gebruikt. In de daarop volgende hoofdstukken worden aan de hand van voorbeelden de basiselementen van manipulatie uitgelegd, hetgeen uiteindelijk in een overzichtelijk schema wordt samengevat. Vervolgens worden de contrastrategieen behandeld. Het begint bij herkenning van manipulatie, herkenning van manipulatietactieken, gevolgd door de tegenzetten die men kan doen. Tot slot wordt ingegaan op speciale omstandigheden, zoals discussies, verkoopsituaties en onderhandelingen. Het boek is helder geschreven en bruikbaar voor een brede doelgroep.

boekboek bestellenJe bent wat je doet van zelfkennis naar gedragsverandering. Wie kent het niet: je neemt je iets voor en er komt niets van terecht. We willen wel, een betere versie van onszelf is heel dichtbij, maar het komt er niet van. 'Later', zeggen we dan. En we sjoemelen vrolijk door. Dat dit een bekend probleem is, bleek wel uit het succes van de bestseller 'Je bent wat je doet'. Nu we inmiddels een paar jaar en vele wetenschappelijke onderzoeken verder zijn, is er deze geheel herziene editie. Op haar kenmerkend vlotte, toegankelijke wijze, met humor en veel voorbeelden, Laat Roos Vonk zien hoe we onszelf in de weg zitten en de regie over ons leven in handen kunnen nemen. Als leesboek biedt 'Je bent wat je doet' een boeiende kijk op de kronkels van de mens, maar het is ook een werkboek met tips en opdrachten om het beste uit jezelf te halen. Heb je gewacht op het goede moment om je leven ter hand te nemen? DŪt is het: aan de slag!


Last update: 08-03-2017

Disclaimer: Hoewel de heer Pragt de informatie beschikbaar op deze site met grote zorg samenstelt, sluit hij alle aansprakelijkheid uit met betrekking tot de informatie die via deze site wordt aangeboden. Op de artikelen van de heer Pragt rust auteursrecht, overname van tekst en afbeeldingen is uitsluitend toegestaan na voorafgaande schriftelijke toestemming. Voor vragen hierover kunt u contact opnemen met: (email: mail@heinpragt.com). Heinpragt.com is ingeschreven bij de KvK onder nummer: 73839426 en is gevestigd in Veenendaal.  Lees hier de privacyverklaring van deze site. Voor informatie over adverteren op deze site kunt u contact opnemen met: (email: mail@heinpragt.com).