De waarheid en liegen

de waarheidAls kind ben ik opgegroeid in een klein dorp in Drenthe met het idee van het bestaan van de absolute waarheid. De kerk het geloof maar ook het hele wereldbeeld was gekoppeld aan deze absolute waarheden. Het was ook een zeker bestaan, twijfel was er niet alles stond vast en het gaf ook een zekere rust. Toen ik in de puberteit kwam leerde ik dat er ook andere opvattingen bestonden en ook andere religies, waardoor mijn wereld en mijn zekerheden aardig op de kop kwamen te staan. Ook leerde ik een heel belangrijke les die gebaseerd was op een kort verhaal dat als volgt ging. Een wijze werd gevraagd: "er zijn zoveel verschillende religies op deze wereld en ze beweren allemaal dat ze de enige echte waarheid zijn, maar wie heeft er dan gelijk?". De wijze antwoordde: "ze hebben allemaal gelijk, bedenk heel goed dat er meerdere versies van de waarheid zijn!". Dit heeft mijn leven wel een richting gegeven, ik dacht over alles na, leerde dat twijfel juist tot nieuwe inzichten kon leiden en dat alles relatief is. In deze tijd waar men elkaar over en weer beschuldigd van nep nieuws en leugens, is het vaak moeilijk om de waarheid te achterhalen. Wetenschappelijke bewijzen worden afgedaan als “ook maar een mening” en met de huidige technologie zijn beelden en zelf video's zo te manipuleren dat we eigenlijk niets meer kunnen vertrouwen wat we zien of horen. Het lijkt er op dat met de opkomst van sociale media de mogelijkheden om de waarheid te verdraaien steeds groter worden en dat dit zelfs een reëel gevaar is voor de wereldvrede. Op deze pagina wil ik een levensbeschouwing geven over het begrip "de waarheid". Vriendelijke groet, Hein Pragt.

Op de inhoud van deze pagina rust copyright © Hein Pragt.

Wat is de waarheid

De meeste mensen hechten (net als ik) grote waarde aan de waarheid,het geeft ons zekerheden en een min of meer stabiel beeld op ons leven en onze omgeving. We leren onze kinderen ook om de waarheid te spreken en straffen ze wanneer ze liegen. En tegelijkertijd liegen we zelf jarenlang tegen onze kinderen over Sinterklaas. Dit geeft aan dat we soms wel selectief zijn met ons waarheidsprincipe. Iedereen kent wel het bekende "leugentje om bestwil" waarmee we onze behoefte naar "de waarheid en niets dan de waarheid" af weten te zwakken. Toch zijn veel mensen op zoek naar zekerheden en bevestiging in dit leven en zoeken ze naar een kant en klare set waarheden in een religie of in een ander collectief. Maar is het wel zo goed om alle waarheden te kennen, ik ben bang dat ik helemaal zou doordraaien als ik alle (soms vreselijke) waarheden zou kennen. Ik ben bang dat het leven bijna ondragelijk zou worden en dat dus het niet kennen van alle waarheden soms beter is. Als voorbeeld wil ik hier aanhalen dat ik in mijn jeugd een zwaar auto ongeluk meegemaakt heb waarbij mijn oom omgekomen is. Ik ben blij dat mijn vader mij toen niet de gehele waarheid verteld heeft want hierdoor kon ik het voorval al kind sneller verwerken en achter me laten.

Soms is het dus beter de waarheid niet (geheel) te kennen en voegt de waarheid niets toe aan het levensgeluk. Ook vraag ik me soms af of gelukkig leven en sterven met een leugen, voor de persoon in kwestie zelf niet beter is. Waarom zou men bijvoorbeeld iemand op zijn sterfbed nog lastigvallen met een voor hem bedroevende waarheid. Waarom moeten lelijke waarheden boven tafel wanneer ze alleen maar ongeluk en ellende brengen en geen enkel ander nut dienen. Veel mensen hebben dus ook alleen belangstelling voor de waarheid wanneer dit in hun voordeel is. Persoonlijk heb ik mijzelf altijd ingezet voor de waarheid, wanneer ik misstanden constateer kan ik nog steeds erg boos worden en er alles aan doen om de waarheid over de misstanden of het bedrog boven water te krijgen. Soms uit eigenbelang maar ook als de maatschappij er in het algemeen een voordeel mee heeft is het voor mijzelf als individu ook een voordeel. Gelukkig heb ik ook leren relativeren en leren inschatten wat het nut is van het onthullen van een waarheid en of de doelen die ik heb wel zuiver zijn. Soms is het beter om niet de gehele waarheid te weten of te onthullen, wanneer een deel al voldoende is om bijvoorbeeld een beslissing te nemen.

Even terug naar de feiten, volgens het woordenboek "Van Dale" is de betekenis van waarheid: "het ware en overeenstemming van woorden met feiten" maar de term waarheid kunnen we ook in verband brengen met echtheid, geldigheid en juistheid. Wanneer iemand opzettelijk onwaarheden spreekt, dan liegt deze persoon. Maar wat is waarheid dan precies en bestaat "de waarheid" eigenlijk wel? Al eeuwen geleden stelde Pontius Pilatus deze vraag toen hij Jezus verhoorde. Jezus zei: "Ik ben geboren en naar de wereld gekomen om van de waarheid te getuigen, en ieder die de waarheid is toegedaan, luistert naar wat ik zeg." Hierop vroeg Pilatus de historische vraag: "Maar wat is waarheid?". Meestal kan de waarheid van een uitspraak worden vastgesteld door deze te toetsen aan de feiten. Het probleem is dat vaak die feiten niet, of niet volledig beschikbaar en bekend zijn en men dus ook moeilijk bepalen kan wat de waarheid is. Een modernere benadering van waarheid is dat het alle samenhangende kennis is die de mensheid heeft. De waarheid is hiermee dus ook veranderlijk, wanneer er nieuwe ontdekkingen gedaan worden kan de waarheid ook veranderen.

Wat is liegen

Mensen hebben een sterke behoefte om waarheid van leugen te kunnen onderscheiden maar een waterdichte oplossing van dit probleem is nog niet gevonden. Ook de middeleeuwse methode van pijnigen en martelen is geen garantie dat de waarheid echt boven tafel komt. Toch gebruikt men deze methode ook tegenwoordig nog steeds met als grootste nadeel dat vaak de door de ondervrager gevraagde waarheid boven tafel komt omdat men onder sterke druk of pijn uiteindelijk alles wel wil bekennen. Omdat de meeste samenlevingen leugens bestraffen ontstaat een angst voor straf en deze vormt weer de basis de werking van leugendetectors, die meestal alleen maar stress meten. De gedragspsychologie heeft ook een aantal kenmerken vastgesteld om liegen te kunnen signaleren. Signalen voor liegen zijn: verwijde pupillen, handbewegingen in de richting van het gezicht en algemene nervositeit. Bovendien verandert bij het liegen de stem omdat de stembanden zich aanspannen en ook dit is met meetapparatuur vast te stellen. Helaas zijn de meeste methodes niet helemaal betrouwbaar omdat mensen om andere redenen nerveus kunnen zijn, of omdat een geroutineerde leugenaar zijn lichaam volledig onder controle heeft.

De blinde mannen en de olifant

De blinde mannen en de olifant is een beroemd verhaal uit India. Het gaat over zes blinde reizigers die op hun levensweg tegen verschillende delen van een olifant aanlopen. De eerste liep tegen de flank van de olifant aan en zei: “de olifant is een wal”. De tweede voelde aan een slagtand en zei: “een olifant is als een speer”. De derde greep de slurf en zei: “een olifant lijkt erg op een slang”. De vierde voelde aan de knie van de olifant en zei: “een olifant is een boom”. De vijfde voelde het oor en zei” “een olifant lijkt op een waaier”. De zesde voelde de staart en zei: “een olifant is als een touw”. Ondanks dat ze allemaal dezelfde olifant gevoeld hadden, had elk een ander beeld bij wat een olifant was en vond elk, ondanks dat ze nog nooit de hele olifant gezien hadden. dat hij de waarheid had. Sommige mensen leggen dit verhaal uit als dat alle mannen hun eigen versie van “de waarheid” zagen en dat er dus meerdere versie van “de waarheid” zijn en dat de absolute waarheid niet bestaat. Toch is de hele olifant “de waarheid” en wanneer elk de moeite had genomen om de hele olifant te onderzoeken, hadden allen de “echte waarheid” kunnen ontdekken. Dit verhaal wordt vaak gebruikt als waarschuwing tegen mensen die in een absolute waarheid geloven of beweren dat hun godsdienst "de enige echte" is. Het verhaal geeft aan dat juist onze zintuigen, onze perspectieven en onze levenservaringen onze toegang tot “de waarheid” kunnen beperken en ons tot verkeerde conclusies kunnen leiden van “de waarheid”.

Overkoepelende waarheid.

Er bestaat dus zoiets als een overkoepelende waarheid die andere waarheden die lijken strijdig te zijn op een hoger niveau met elkaar in overeenstemming kan brengen. Sommige stellingen kunnen als waar bewezen worden en toch tegenstrijdigheden opleveren met andere stellingen die ook als waar bewezen zijn. Het verhaal van de De blinde mannen en de olifant levert allemaal verschillende stellingen op en de overkoepelende waarheid is in dit geval: "het is een olifant!".

Waarheidstheorieën

Wat zijn waarheidstheorieën?

Ieder mens doet dagelijks uitspraken over de waarheid van bepaalde oordelen en beweringen. Maar wat is de definitie van waar en niet waar, daarover zijn er verschillende opvattingen die men waarheidstheorieën noemt. Opmerkelijk is dat deze waarheidstheorieën soms tegenstrijdig zijn, wat volgens de ene theorie onwaar is kan volgens de andere theorie waar zijn. Hier staat een beknopte beschrijving van de verschillende waarheidstheorieën:

De correspondentietheorie.

De correspondentietheorie van de waarheid is feitelijk de meest traditionele opvattingen van de waarheid. Volgens de correspondentietheorie betekent de waarheid van een bewering dat die bewering overeenkomt (correspondeert) met de werkelijkheid. Zodra die overeenkomst er niet is dan is de bewering niet waar.

De coherentietheorie.

De coherentietheorie van de waarheid geeft aan dat de waarheid van een bewering een goede aansluiting (coherentie) heeft bij overtuigingen die men al heeft. Wanneer een bewering in strijd is met bestaande overtuigingen dan is ze volgens deze waarheidstheorie niet waar.

De pragmatische theorie.

De pragmatische theorie van de waarheid geeft aan dat de waarheid van een bewering goed werkt. Dit kan bijvoorbeeld zijn in de vorm dat het oordeel voordelig uitpakt. Wanneer een oordeel of overtuiging alleen maar slecht uitpakt of problemen veroorzaakt dan is die overtuiging pragmatisch niet waar.

Liefde voor de waarheid

(C) 2013 Moniek Vis

Ik kijk graag naar actualiteitenprogramma's op tv. Met diepe bewondering kijk ik vaak naar zowel de journalisten als de genodigden. Wat kunnen mensen toch goed verwoorden wat er in hun leeft, waar halen zij alle argumenten vandaan, die al dan niet tot verheldering van de discussie leiden. En wat fantastisch van de programmamakers om de juiste mensen in beeld te brengen, want zonder felle discussies zijn de kijkcijfers minder. Mijn bewondering gaat niet alleen uit naar de dansende woordenstromen alleen, gezichtsuitdrukkingen, kleding en entourage van de studio vergroten ook het kijkplezier. Maar mijn geboeidheid ligt ook bij de vraag wie het nu eigenlijk bij het juiste eind heeft en op basis waarvan dan wel? Alle argumenten ten goede, er is toch iets meer waar mensen fel op reageren. Vaak lijkt het verdedigen van standpunten voort te komen uit een gevoel van rechtvaardigheid of uit het idee, dat iemand het gewoon het beste weet. Soms spreekt men uit ervaring en alhoewel dat altijd een kleiner gebied bestrijkt, het boeit wel. Persoonlijke aandacht trekt nagenoeg altijd de aandacht, want het gaat tenslotte over dat wat heel persoonlijk, feitelijk heel kwetsbaar, is.

Onderliggend aan het rationele, gevoelsmatige of ervaringsgerichte, gaat het over wat mensen als beste waarheid aannemen en waar zij voor uit komen, al dan niet met een zekere vasthoudendheid. Maar ja, de één vindt Nederland een takkenzooi, de ander vindt Nederland de gouden kust van de wereld. Een ander persoon vond Nederland in de vorige eeuw een prachtig polderland en dezelfde persoon vindt het nu een overbevolkt volgebouwd gruwelijk kikkerlandje. Wat waar was bleek niet altijd waar te blijven. Wat is nu waar? Wat is nu de waarheid? De waarheid moet toch te toetsen zijn? Dan weten we allemaal toch waar we aan toe zijn? Ik denk ook dat de waarheid te toetsen valt aan dat wat vooraf gaat aan goed en kwaad, dat onbenoembare gevoel wat we allemaal wel herkennen. Gewoon dat gevoel, waar geen woorden voor zijn, waarbij geen sprake is van macht of strategie. Als een vader zijn kind redt door het net op tijd van de weg af te trekken, zal niemand hem veroordelen, als iemand anders hierdoor valt toch? Waar of niet waar? Mijn geboeidheid bij het kijken naar tv gaat uit naar de waarheid, waarheid die zit in het kleine tv hoekje.

De waarheid en Occam's scheermes

Wanneer we zoeken naar de meest logische oplossing of de waarheid kunnen we Occam's scheermes toepassen. Occam's scheermes ofwel Occam’s razor, genoemd naar de 14e eeuwse Franciscaner broeder William van Ockham geeft heel kort door de bocht aan dat de meeste eenvoudigste verklaring de beste is. Dit komt er op neer dat een verklaring van een verschijnsel zo min mogelijk aannames moet inhouden en dat alle aannames die niet bijdragen aan het verklaren van het verschijnsel moeten worden weggelaten. Dus de versie van de waarheid waarbij men de minste aannames nodig heeft is vaak de meeste betrouwbare. Een nep verhaal kan dus worden ontmaskerd door te kijken hoeveel aannames gebruikt zijn om het verhaal een waarheidsgehalte te geven.

Puzzels en mooie verhalen over de waarheid

Godsdienst bestaat niet in het kennen van de waarheid, maar in het ernaar leven. (Boeddha)

Een oude puzzel over de waarheid achterhalen.

Er bestaat een oude puzzel, u bent als gevangene opgesloten in de kerker van een kasteel. Er zijn twee deuren en voor elke deur staat een gemaskerde bewaker. De ene bewaker spreekt altijd de waarheid en de andere bewaker liegt altijd bij elk antwoord dat hij geeft. Een van de twee deuren leidt naar de vrijheid en achter de ander wacht de dood. U weet natuurlijk niet welke deur de goede is en ook niet welke bewaker voor die deur staat. U mag slechts één vraag stellen aan één van de bewakers en daarna moet u een deur kiezen. Wanneer u zou vragen "Is dit de deur naar de vrijheid?" dan kunt u nog niets met het antwoord omdat u niet weet of u het vroeg aan de liegende of de eerlijke bewaker. Maar ook met een vraag als: "wanneer jij de waarheid spreekt, is dit dan de deur naar de vrijheid?" geeft geen zeker antwoord. Toch is er een vraag waarmee u de waarheid en de vrijheid kunt achterhalen. Wanneer u er niet uitkomt, lees dan het antwoord dat een stukje verderop op deze pagina staat.

Op zoek naar de waarheid.

Een leerling vroeg eens aan zijn leermeester, meester hoe hoog moet ik klimmen om de waarheid te vinden? Zijn leermeester keek hem aan en na een lange stilte zei hij het volgende: "de waarheid is dichtbij je op de grond, maar je wilt je niet bukken om haar op te rapen.".

De waarheid en verschil in perspectief.

Een meester maakte samen met zijn leerlingen een ochtendwandeling ergens in het verre Oosten. In het prille zonlicht schitteren de dauwdruppels en bij een grote dauwdruppel liet de meester halt houden. Hij zette vier leerlingen zo rondom de druppel dat de zon erop bleef schijnen en vroeg hen toen welke kleur de druppel had. Rood zei de eerste, oranje zei de tweede, geel zei de derde, groen zei de vierde en ze stonden verbaasd over de verschillende antwoorden. Aangezien ze er allemaal zeker van waren dat ze het goed zagen en dus de waarheid spraken, kregen ze bijna ruzie. Toen liet de meester ze van plaats wisselen en heel langzaam drong het tot ze door dat de zon verschillende kleuren reflectie gaf afhankelijk van hun plek van waarneming. Ze hadden allemaal dezelfde druppel gezien en allemaal de waarheid gesproken.


Antwoord!

*) De enige vraag die de waarheid kan onthullen is: "Wat zou de andere bewaker antwoorden als ik aan hem zou vragen welke deur tot de vrijheid leidt". Het antwoord wat die bewaker dan geeft is de deur die het niet is. Doordat u beide bewakers in de vraag heeft betrokken zult u altijd niet de waarheid krijgen en weet u dus dat het tegenovergestelde wel de waarheid is.

Boeken over het thema waarheid

boekboek bestellenWaarheid is een land zonder wegen 'Is er een verschil tussen werkelijkheid en waarheid? En is waarheid te meten met woorden? Wanneer we onderscheid zouden kunnen maken tussen wat de werkelijkheid is en wat de waarheid is, dan konden we misschien dieper op deze vraag ingaan.' De kern van Krishnamurti's filosofie is vervat in zijn verklaring dat de waarheid een land zonder wegen is. Waarheid bestaat door de mens geheel en onvoorwaardelijk vrij te maken. Voor hem is het begrip onafhankelijk van religieuze instellingen en methoden; het aanhangen van spirituele organisaties vormt een belemmering voor het begrijpen van waarheid. Waarheid kan niet worden waargenomen door het belijden van een bepaald geloof, het is geen 'vaste stof', noch heeft het een richting. Waarheid is niet in het verleden of in de toekomst. Waarheid ligt in het heden en in het nu. En het begrip ervan is onmiddellijk en direct. Wegen en systemen hebben te maken met tijd. Ze programmeren en 'industrialiseren' het individu. Ze kunnen de geest nooit helemaal bevrijden. Totale en ultieme bevrijding is alleen mogelijk wanneer de geest volledig onafhankelijk is van alle paden en wegen. Daarom zegt Jiddu Krishnamurti: 'Waarheid is een land zonder wegen'. Iedere poging om de waarheid te vatten, te omschrijven of vast te leggen, is gedoemd te mislukken en leidt tot sektevorming of een nieuwe religie. Krishnamurti: 'Om mijzelf of de waarheid te leren kennen, heb ik geen geloof nodig, ik hoef slechts helder en bewust mijn relaties, uitvluchten en affecties te observeren ... Een persoon die voortdurend zijn kennis benadrukt, die verslaafd is aan ideeën en onzinnige dingen zegt over de waarheid, kan onmogelijk de werkelijkheid ontvangen.' 'Waarheid is een land zonder wegen' bevat negentien originele overdenkingen over het zoeken naar de waarheid. Krisnamurti's verbluffende conclusie is dat de waarheid niet benaderd kan worden door er heel veel en hard over te denken, maar alleen gerealiseerd kan worden als de geest leeg is.


Last update: 14-04-2019

Disclaimer: Hoewel de heer Pragt de informatie beschikbaar op deze site met grote zorg samenstelt, sluit hij alle aansprakelijkheid uit met betrekking tot de informatie die via deze site wordt aangeboden. Op de artikelen van de heer Pragt rust auteursrecht, overname van tekst en afbeeldingen is uitsluitend toegestaan na voorafgaande schriftelijke toestemming. Voor vragen hierover kunt u contact opnemen met: (email: mail@heinpragt.com). Heinpragt.com is ingeschreven bij de KvK onder nummer: 73839426 en is gevestigd in Veenendaal.  Lees hier de privacyverklaring van deze site. Voor informatie over adverteren op deze site kunt u contact opnemen met: (email: mail@heinpragt.com).