Eerlijkheid

eerlijkheidHet woord eerlijk is afgeleid is van het woord eer met het achtervoegsel lijk en heeft dus in beginstel met eer te maken. Juridisch gezien betekent het "vrij van leugen en bedrog" en volgens de van Dale betekent eerlijk, betrouwbaar of openhartig. Voor mij kloppen alle definities maar is "vrij van leugen en bedrog" de belangrijkste. Eerlijkheid heeft ook alles met integriteit te maken en ook dat is voor mij een belangrijk in mijn leven maar ook in de wereld in het algemeen. Ook in de hele oude tien geboden komt eerlijkheid in de vorm van niet liegen al voor: "Gij zult geen valse getuigenis afleggen" betekent in gewoon Nederlands "U mag niet liegen!". Toch zult u weinig mensen kunnen vinden die oprecht kunnen zeggen dat ze nooit liegen en dan bedoel ik ook geen zogenaamd "leugentje om bestwil". Niet liegen is ook moeilijk maar het is mogelijk omdat er één ontsnapping mogelijkheid is en dat is "zwijgen". Op deze pagina wil ik hier verder op ingaan. Vriendelijke groet, Hein Pragt.

Op de inhoud van deze pagina rust copyright © Hein Pragt.

Het is oneerlijk

Om te weten wat eerlijk is kunnen we ook kijken wat men over het algemeen oneerlijk vindt. Oneerlijk staat voor: liegen, bedriegen, onoprechtheid, onterecht (be)handelen, vals spelen, verdorvenheid, corruptie en omkoopbaar zijn. Wanneer u een auto koopt en na een week ontdekt dat de kilometerteller de helft teruggedraaid is, dan is dit overduidelijk oneerlijk. Wanneer een collega met opzet gemene roddels over u vertelt aan uw leidinggevende waardoor u een promotie misloopt, dan is dit overduidelijk oneerlijk en gemeen. Maar soms is de zaak iets genuanceerder, bijvoorbeeld u heeft zich altijd erg ingezet voor een vereniging en vindt dat u recht heeft op een positie in het bestuur, maar de positie gaat naar iemand die eigenlijk weinig doet in uw ogen. Dit kunt u als zeer oneerlijk ervaren, maar wie weet waren de criteria waarmee de keuze gemaakt werd wel heel anders dan u verwacht had en heeft het bestuur een eerlijke keuze gemaakt. Eerlijk of oneerlijk kan dus ook subjectief zijn, afhankelijk van uw eigen positie en kennis van zaken.

Of iets eerlijk of oneerlijk is kan ook afhankelijk zijn van een persoonlijke definitie, een voorbeeld is een man en vrouw die in echtscheiding liggen. Ze zijn de procedure gestart en de man woont al tijdelijk ergens anders. Na een maand ontmoet de man een andere vrouw en ze beginnen een liefdesrelatie. De man vindt dit eerlijk want volgens zijn definitie zijn ze al uit elkaar. Zijn toekomstige ex vrouw, die de scheiding zo lang mogelijk rekt in de hoop dat de man nog terugkomt, vind dat de man pas een nieuwe relatie mag beginnen wanneer ze officieel gescheiden zijn. Omdat hij voor de wet nog getrouwd is vindt zij dat hij zeer oneerlijk is door volgens haar definitie vreemd te gaan. Zij beschuldigt de man bij alle vrienden en kennissen van vreemdgaan, wat de man weer als zeer oneerlijk ervaart. In dit soort gevoelige situaties zijn eerlijk en oneerlijk vaak moeilijke begrippen.

Of iets eerlijk of oneerlijk is kan ook sterk gekoppeld zijn aan de waarheid en zoals u ergens anders op deze site kunt lezen, is de waarheid ook vaak een subjectief begrip dat heel erg afhankelijk is van de positie en de kennis die men heeft. Om dan te bepalen of iets eerlijk of oneerlijk is zal er eerst waarheidsbevinding gedaan moeten worden door bijvoorbeeld een onafhankelijk rechter. Nog een situatie waar men vaak het gevoel van oneerlijk heeft is wanneer iemand die altijd gezond geleefd heeft ineens een enge ziekte krijgt en komt te overlijden en iemand die altijd zeer ongezond geleefd heeft rustig oud kan worden. Gevoelsmatig vindt men dit vaak oneerlijk omdat men vind dat goed gedrag beloond hoort te worden en slecht gedrag eigenlijk niet.

Opzet is ook een factor die men vaak meeneemt in het eerlijk en oneerlijk zijn, bij opzettelijk gedrag vinden we iets meestal sneller oneerlijk dan wanneer iemand iets per ongeluk gedaan heeft. Eerlijk en oneerlijk zijn dus niet zo duidelijk afgebakende begrippen en afhankelijk van veel verschillende factoren.

Liegen

Een definitie van liegen is: met opzet onware dingen zeggen (over iets of iemand). Volgens vele populaire onderzoeken liegen we allemaal, tegen elkaar of tegen onszelf, soms spelen we vals, verdraaien de regels in ons voordeel en regelmatig vertellen we een zogenaamd leugentje om bestwil. We maken onderscheid tussen kleine leugentjes en grote leugens en het lijkt soms of liegen in de menselijke natuur zit. Mensen liegen soms om onder vervelende consequenties van hun daden of gedrag uit te komen, maar ook om een eigen voordeel te behalen. Ondanks dat al vele eeuwen geleden in het negende gebod van de tien geboden het liegen verboden werd, lijkt het soms of liegen in deze tijd een geoorloofd middel is om een doel te bereiken. Desondanks voelt bijna iedereen een zekere vorm van schuldgevoel wanneer men liegt en het lichaam laat vaak in de vorm van lichaamstaal ook merken dat men zich schuldig voelt wanneer men liegt.

In onze hersenen lijkt het of het wel of niet liegen een soort van kosten-baten analyse is, men weegt de kosten af (schuldgevoel en gevolgen wanneer men betrapt wordt) tegen wat het je oplevert. Het schuldgevoel wordt ook in sterke mate beïnvloed door onze omgeving en opvoeding, maar die drempel kan door gewenning ook veel lager kome te liggen. Ook schat men de kans dat men er mee wegkomt hoger in wanneer men er vaak mee is weggekomen. Ik las een leuke definitie van de formule voor liegen of niet liegen: "De mate van liegen is gelijk aan de wil om succes te hebben, minus de wil om een goed mens te zijn". Omdat liegen dus een vorm van schuldgevoel oproept hebben veel mensen een strategie bedacht tegen dit schuldgevoel. Dit kan zijn: "ik doe er niemand kwaad mee", "iedereen doet het", "dan verdient het (bestraffing)", "het is een leugentje om bestwil". Veel mensen vinden zelfs een leugentje om bestwil niet slecht maar zelfs goed. Toch kan ook een zogenaamd leugentje om bestwil slecht uitpakken.

Stel een vriendin heeft een trui gekocht met belachelijke kleuren die ze zelf echt superleuk vindt en die ze zichzelf superleuk vindt staan. Ze vraag u om bevestiging en omdat u haar niet wil kwetsen zegt u dat het wel leuk staat, terwijl u het verschrikkelijk vindt. Uw vriendin gaat daarna op straat waar iedereen haar uitlacht en wanneer ze huilend terugkomt vraagt ze u waarom u haar niet gewaarschuwd hebt voordat ze zo de straat op ging. U kunt dan aanvoeren dat het een leugentje om bestwil was, maar in dit geval had u beter voorzichtig de waarheid kunnen vertellen.

Is het wel goed om met een kleine leugen onder een straf uit te komen wanneer u, doordat u zich verslapen heeft, te laat op school komt? U kunt als excuus gebruiken dat u er niemand kwaad mee doet. Ik ben op de middelbare school wel eens betrapt op een leugen bij het te laat komen omdat de conciërge zo slim was om mij en mijn vriend apart te nemen voordat hij vroeg waarom we te laat waren. Omdat onze verhalen niet klopten moesten we dubbel strafwerk maken. Is liegen over het aantal gereden privé kilometers om minder belasting te hoeven betalen nou slim of een vorm van liegen en oplichting. Veel mensen gaan tegenwoordig voor slim en dat beangstigt mij soms wel een beetje. Want wanneer men openlijk liegt staat in mijn ogen de gehele betrouwbaarheid van deze persoon ter discussie. Liegen staat recht tegenover integriteit en gebrek aan vertrouwen en integriteit levert geen fijne samenleving op, vandaar dat er eeuwen geleden al het negende gebod was. Maar is leven zonder te liegen wel mogelijk?

Mijn levensvisie op eerlijkheid en liegen

Als kind werd ik, redelijk naïef, grootgebracht met de kerk en de bijbel en in geloofde in een ideale wereld waarin alle mensen van goede wil waren. Toch kwam er een moment dat ik ontdekte dat de wereld niet zo eerlijk was en dat was een onthutsende teleurstelling. Daarna kwamen nog vele momenten dat ik merkte dat liegen en oneerlijke praktijken meer gangbaar waren dan ik dacht. Ik had als kind een sterk rechtvaardigheidsgevoel en dat werd soms erg op de proef gesteld. Als voorbeeld wil ik aandragen dat onze buurman een hoge en belangrijke positie innam in het dorp. Zijn zoon die bijna net zo oud was als ik deed soms extreem gemene dingen waar hij altijd mee wegkwam omdat zijn vader hem de hand boven het hoofd hield. Op een dag had deze jongen een kat zo ernstig mishandeld dat het beestje het niet overleefd had. Toen dit uitkwam wisten veel mensen dat hij dit gedaan had maar deze jongen vertelde dat ik het gedaan had. Ik was een enorme dierenvriend en zou geen enkel dier iets van kwaad doen, maar desondanks werd de schuld door de buurman in mijn schoenen geschoven waardoor ik overal voor dierenbeul werd uitgemaakt en niet in de buurt van enig dier meer mocht komen. Ik kon hoog en laag beweren dat ik het niet gedaan had en werd door de buurjongen gewoon uitgelachen. Dit machteloze gevoel van het onterecht beschuldigd worden heeft me heel veel pijn gedaan, zeker omdat de leugenaar er mee weg kwam. Ondanks dat ik steeds vaker geconfronteerd werd met oneerlijke zaken om mij heen en ook oneerlijke zaken richting mijzelf, ben ik altijd blijven geloven in eerlijkheid en integriteit.

Ik kan niet zeggen dat ik nooit gelogen heb in mijn leven, ook ik heb als puber wel de waarheid verdraaid om onder een straf uit te komen en ook in mijn eerste werk, werd ik door mijn werkgever onder druk gezet om onwaarheden te vertellen. Er kwam echter een punt dat ik mij heb voorgenomen dat ik trouw aan mijzelf moest zijn en voor mijn dertigste besloot ik oprecht om niet meer te liegen en niet meer aan oneerlijk gedrag mee te werken. Integriteit werd voor mij een heel belangrijk levensthema en ik probeerde dit in alles zo goed mogelijk door te voeren. Veel mensen denken en zeggen dat men om zakelijk succes te kunnen hebben en carrière te kunnen maken, men toch politiek moet bedrijven en dus soms wat oneerlijk moet zijn en wat moet liegen. Mijn visie daarentegen was dat wanneer men goed genoeg is, men dit niet nodig heeft en een leuker mens blijft.

Wanneer ik mensen vertel dat ik niet lieg geloven ze vaak niet dat dit mogelijk is. Dus jij vertelt iemand jouw pincode wanneer men daarom vraagt? Nee, natuurlijk niet, niet liegen betekend ook dat je soms dingen niet zegt. Ik geef dan namelijk eerlijk antwoord, "nee, dat geeft ik niet!". Een andere ontsnappingsroute voor het niet liegen is niets te zeggen. Niet liegen betekend niet dat je verplicht bent om de waarheid te vertellen, niets zeggen en aangeven dat je er niets over te zeggen hebt, is ook "niet liegen" en in veel gevallen een veel betere oplossing. Ik vind liegen om bestwil ook liegen is en dus niet goed, de waarheid voor je houden om iemands bestwil is in mijn ogen wel goed. Waarom zou je bijvoorbeeld iemand op zijn sterfbed nog verdrietig maken met een lelijke waarheid, gun iemand liever de vrede van het niet weten. De waarheid is goed voor iemand wanneer deze persoon er beter van zal worden of er gelukkig van zal worden, in andere gevallen gaat meestal "spreken is zilver, zwijgen is goud" op.

Mijn eerlijkheid en integriteit zijn de laatste dertig jaar soms bijzonder op de proef gesteld, zeker wanneer enkele mensen om mij te beschadigen, geraffineerd erge leugens over mij verspreide waar mijn oprechte ontkennen niet geloofd werd. Wanneer mensen met oneerlijk gedrag wraak wilden nemen en ik met eerlijkheid en integriteit weinig verweer had, voelde ik wel de drang om op dezelfde wijze terug te vechten, maar heb ik dit altijd kunnen onderdrukken. Hoe ouder ik werd, hoe meer ik dingen kon relativeren en kon accepteren dat ik sommige dingen en sommige mensen niet kan veranderen. Het enige wat ik kan veranderen is hoe ik er mee omga. Ja ik ben beschadigd, ja er zijn mensen die nog steeds sommige onwaarheden en vooroordelen tegen mij geloven, ik heb me erbij neergelegd dat je nooit kunt bewijzen dat je iets "niet gedaan" hebt en dat je dit soort veroordelingen ook niet kunt ontkrachten. Zeker niet wanneer mensen vasthouden aan hun oordelen en niet bereid zijn om een open en eerlijk gesprek aan te gaan. Alleen door consequent eerlijk en integer te blijven, kun je hopen dat sommige mensen ooit tot inzicht zullen komen. Maar ook wanneer men dit niet doet, het is mijn leven en ik leef mijn leven in eerlijkheid en integriteit omdat dit voor mij de meest belangrijke levenswaarden zijn. In mijn privéleven en mijn werk kan ik dit uitdragen en ik kan ook in mijn werk mij goed staande houden en waardering oogsten, mede door mijn integere gedrag. Eerlijk en integer zijn is niet de makkelijkste levensweg, maar wel de weg waarbij men aan het einde de minste vijanden, de minste spijt en wroeging en een schoon geweten heeft. Ik hecht heel veel waarde aan deze gemoedsrust.

Boeken over het thema eerlijkheid en liegen

boekboek bestellenEerlijk kijken naar jezelf De échte (levens)wijsheid ontstaat daar, waar mensen de moed hebben om kritisch naar zichzelf te kijken. Er worden eenvoudige, maar doeltreffende oefeningen gegeven om jezelf te leren kennen, en om je ego en je zintuigen als het ware opnieuw op te voeden. Bovendien leer je ook nog eens je eigen karma op het spoor te komen, en zodoende inzicht te krijgen in de diepere en verborgen achtergronden van je leven. Ook leer je eerlijk waar te nemen, wanneer je je eigen onvolkomenheden op een ander projecteert en leer je hoe je die projecties terug kunt nemen. Een belangrijke les, want hoeveel relaties gaan nu juist door dergelijke projecties kapot! Eerlijk leren kijken naar jezelf brengt zoveel innerlijke winst dat het de moeite meer dan waard is om je daaraan te wijden!

boekboek bestellenEerlijk zijn in het tijdperk van social media Hoe je van echte openheid een beter mens wordt Hele volksstammen onthullen tegenwoordig hun privéleven, via social media, of op tv en radio. Een lege manier van eerlijk zijn, vindt Paul Wilkes. Hij pleit voor een vorm van eerlijkheid die teruggaat op de traditie van biechten, maar dan veel breder. Ook geeft hij tips hoe je eerlijk kunt zijn op het werk, in relaties en vriendschap, zonder je hele hebben en houden op straat te gooien. Een boek voor wie met zichzelf in het reine wil komen, en goed met zichzelf en anderen wil omgaan.

boekboek bestellenLiegen: we staan er dubbel tegenover. Enerzijds houden we niet van onbetrouwbare mensen, anderzijds gebruiken we zelf regelmatig leugentjes om zo goed mogelijk voor de dag te komen. Liegen leren we al van jongs af aan, waarom eigenlijk? Hoe kun je zien of iemand je voor de gek houdt? Zal er ooit een goede leugendetector gemaakt worden? Waarom zijn leugenaars vaak empathischer dan eerlijke mensen? Ian Leslie verklaart in dit vermakelijke en informatieve boek allerlei psychologische principes rondom liegen. Waarom we leren liegen, dat liegen onmisbaar is bij onze sociale contacten en hoe we onszelf ook heel goed kunnen voorliegen. Leslie baseert zich op de laatste ontwikkelingen in de neuropsychologie, maar ook op sociale-evolutieonderzoek van Charles Darwin en Frans de Waal. Met veel verhalen, bijvoorbeeld over Bill Clinton, Saddam Hussein en Corrie ten Boom, laat Leslie zien hoezeer de leugen onderdeel is van ons sociale leven.


Last update: 17-09-2019
SintSint

Disclaimer: Hoewel de heer Pragt de informatie beschikbaar op deze site met grote zorg samenstelt, sluit hij alle aansprakelijkheid uit. Op de artikelen van de heer Pragt rust auteursrecht, overname van tekst en afbeeldingen is uitsluitend toegestaan na voorafgaande schriftelijke toestemming. Heinpragt.com is ingeschreven bij de KvK onder nummer: 73839426 en is gevestigd in Veenendaal.  Lees hier de privacyverklaring van deze site. Voor informatie over adverteren op deze site kunt u contact opnemen met: (mail@heinpragt.com).