Nieuw samengestelde gezinnen

© 2010 Hein Pragt

Hoewel nieuw samengestelde gezinnen het gevolg zijn van opnieuw samenwonen en dus niet met alleen wonen, wil ik hier toch aandacht aan besteden omdat het vaak wel een logische stap lijkt na het alleen wonen. Ik heb zelf ruime ervaring met nieuw samengestelde gezinnen en niet altijd even positieve ervaringen. Nieuw samengestelde gezinnen zijn van alle tijden alleen komt het tegenwoordig wat vaker voor doordat veel mensen met kinderen uit elkaar gaan en weer gaan samenwonen met een nieuwe partner die eventueel ook kinderen heeft uit een vorige relatie. Zo ontstaat een nieuw gezin met een gevarieerde samenstelling. Vroeger kwamen nieuw samengestelde gezinnen nogal eens voor als de vader of moeder wegviel en men voor de verzorging van de kinderen toch aangewezen was op een gezin met een partner. In mijn familie heeft zich een paar generaties geleden nog een drama afgespeeld van een man waarvan de vrouw komt te overlijden die niet snel genoeg een nieuwe verzorger voor de kinderen vond waarna de kinderbescherming zijn kinderen in een tehuis plaatste want in die tijd kon een alleenstaande man zogenaamd niet voor zijn kinderen zorgen. Gelukkig denken we daar tegenwoordig anders over maar dit soort kortzichtige denken heeft in het verleden vaal tot dit soort drama's geleid waarbij mensen bijna gedwongen werden om weer snel een nieuwe partner te zoeken om een nieuw gezin te vormen.

Maar ook tegenwoordig krijgen veel kinderen te maken met een echtscheiding van hun ouders of het uit elkaar gaan van hun ouders of het overlijden van een van de ouders. Vaak blijven deze alleenstaande ouders niet voor de rest van hun leven alleen en krijgen ze uiteindelijk weer een relatie. Hierbij kan men besluiten om een latrelatie te beginnen, wat voor spanningen met de kinderen onderling kan vermijden, of men kan kiezen om opnieuw samen te gaan wonen en een gezin te vormen met verschillende kinderen uit voorgaande relaties. Er ontstaat dan een zogenaamd nieuw samengesteld gezin waarbij in ieder geval één ouder kinderen uit een vorige relatie heeft. Het kan zijn dat de men een kinderloze partner krijgt maar dat kan weer voor andere problemen zorgen zoals het niet goed om kunnen gaan met kinderen en het feit dat men van de eigen kinderen meer kan hebben dan van kinderen van een ander. Maar ook komt het voor dat de man bijvoorbeeld een omgangsregeling of co-ouderschap heeft en zijn kinderen parttime in het nieuw samengestelde gezin wonen of dat beide ouders een omgangsregeling hebben waarbij het hele gezin permanent in samenstelling veranderd.

Momenteel is ongeveer 1 op de 10 gezinnen in Nederland is een nieuw samengesteld gezin. Het is een andere vorm van samenleven, anders dan in een traditioneel gezin. De vorming van een nieuw gezin kan veel onrust en verwarring geven. De komst van een nieuwe (stief) partner kan de relatie die een ouder met zijn kind heeft veranderen. Een kind van gescheiden ouders hoopt dat zijn vader en moeder weer bij elkaar komen. Door de komst van een nieuwe partner moet het kind die droom vaak opgeven. En heeft de partner ook kinderen dan veranderd door de nieuwe broertjes en zusjes ook zijn of haar plek en positie in het gezin. Wanneer u samenwoonde voordat er kinderen kwamen kon de relatie eerste groeien, wanneer u als ouder in de situatie van een nieuw samengesteld gezin komt, dan kan het lastig zijn om voldoende tijd en energie te besteden aan uw nieuwe partner. Ook moet u ook voldoende aandacht besteden aan uw kinderen en aan eventuele stiefkinderen. Vaak is er ook nog een of twee ex-partners die ook een band met de kinderen hebben en een nieuwe partner met vaak de nodige wantrouwen aanzien. Dit alles bij elkaar maakt een nieuw samengesteld gezin een boeiende maar ook zo explosieve samenlevingsvorm. Hierdoor kent deze nieuwe vorm van samenwonen een groot aantal valkuilen waardoor de kans van slagen niet erg groot is. Ongeveer 60 procent van de nieuw samengestelde gezinnen haalt de twee jaar helaas niet.

Een nieuw samengesteld gezin is niet te vergelijken met een kerngezin, een nieuw samengesteld gezin heeft een heel eigen karakter. Het is niet altijd even gemakkelijk om met andermans kinderen onder één dak te wonen. U heeft te maken met een ex-echtgenoot(-ote) en/of de biologische ouder, die hebben een geschiedenis met de kinderen, een (biologische) band. De kinderen hebben een opvoeding gekregen, die misschien anders is dan dat u zelf zou hebben gegeven. Uw huisregels verschillen van die van uw partner en zijn of haar kinderen. Ook kan het een probleem zijn dat uw eigen kinderen andere regels gewend zijn dan de stiefkinderen waardoor er een conflict in regels kan ontstaan, zeker als de andere ouder vast wil houden aan de oude regels. Soms komt het voor dat de kinderen de nieuwe liefde in het leven van hun ouder helemaal niet accepteren en de nieuwe relatie gaan saboteren. Zeker wanneer kinderen gaan puberen in een nieuw samengesteld gezin kan dit tot zulke spanningen leiden, zeker wanneer de kinderen u, uw nieuwe partner en de ex partner proberen tegen elkaar uit te spelen, dat dit een zeer zware opgave is voor de nieuwe relatie.

Een stiefgezin of nieuw samengesteld gezin begint vanuit een verliessituatie (scheiding of overlijden). De partners kiezen allereerst voor elkaar en een nieuwe partner is zelden een keuze van de kinderen. Twee gezinsculturen komen bij elkaar en van daaruit een nieuwe gezinscultuur creëren is niet eenvoudig. Het lijkt er wel op dat paren die vanaf het begin 'meer gezinsgericht' dan 'paargericht' zijn, op den duur meer kans maken. Wanneer het misgaat in een stiefgezin of nieuw samengesteld gezin dan is dat meestal vanwege meningsverschillen over de opvoeding van de kinderen. Het is belangrijk om eerst een vertrouwensband met de kinderen op te bouwen. Daarna kun je samen overleggen, wat voor regels je belangrijk vind met betrekking tot het samen leven onder n dak.

© 2010 Hein Pragt

Veel mensen besluiten al in de verliefdheidsfase van de relatie om samen te gaan wonen en een nieuw samengesteld gezin te beginnen. Met de roze bril op is men helaas een beetje blind voor de gevolgen en schat met de risico's vaak te lichtzinnig in, het is vaak beter om pas samen te gaan wonen als de relatie bestendig is en de kinderen er ook achter staan. Dit is geen garantie voor succes maar wel een betere uitgangssituatie.

Bedenk goed dat meestal één van beide partners alles opgeeft, zoals een eigen huis en wanneer de andere partner in een andere stad woont, men zelf maar ook de kinderen ineens de vrienden en kennissen moeten opgeven en kinderen ineens naar een andere school moeten. Het risico kan zijn dat wanneer de relatie stuk loopt u zonder enige rechten op straat komt te staan wanneer u bij de ander ingetrokken bent.

Wanneer u en uw kinderen intrekken bij een bestaand gezin kan het een probleem zijn dat het oude gezin bepaalde rechten heeft op het huis en dat de nieuwelingen zich moeten aanpassen aan de mensen met de oudste rechten in het huis. Dit kan tot spanningen tussen de kinderen leiden maar ook tussen de kinderen en de ouders wanneer de kinderen die al in het huis woonden voor u kwam het gevoel hebben dat ze toch oude rechten hebben en u de nieuweling of de 'indringer' bent. Vaak is het verstandiger om dan beiden de vertrouwde situatie op te geven en samen opnieuw te beginnen in een nieuwe woning waarbij iedereen dezelfde rechten en aanspraken heeft.

Kinderen zullen de situatie uitspelen en aangeven dat de ene ouder de andere kinderen voortrekt om zo hun zin door te drijven, zeker wanneer de kinderen in de puberteit zijn of komen kunnen ze gewone ouders al tot wanhoop drijven laat staan wanneer er drie of vier opvoeders in het spel zijn. Wanneer de beide partners niet als n front kunnen samenwerken is de wig snel geslagen.

Een nieuw samengesteld gezin kan erg druk zijn met veel kinderen en wisselende samenstellingen, hier moeten beide partners wel tegen kunnen. In periodes van stress is het helaas meestal zo dat u van uw eigen kinderen meer kunt hebben dan van andere kinderen, wat ook voor de nodige spanningen tussen de nieuwe partners kan veroorzaken.

Het vormen van een stiefgezin is geen eenvoudige opgave, de vanzelfsprekende familieband die bestaat met eigen kinderen, ontstaat niet automatisch met de kinderen van een nieuwe partner. Alle betrokken partijen moeten wennen aan de nieuwe situatie: de ouder, de stiefouder, de ex en niet in de laatste plaats, de kinderen. Iedere partij in een nieuw samengesteld gezin heeft zo haar eigen ideeën over de vorming van een stiefgezin: het kind heeft misschien geen behoefte aan een extra opvoeder, de ex voelt zich bedreigd omdat een vreemde zich gaat bemoeien met zijn of haar kinderen, de stiefouder weet niet wat de beste aanpak is en de ouder schippert tussen verschillende partijen. In Samengestelde gezinnen vertellen leden van stiefgezinnen hoe zij het samenleven ervaren, wat de knelpunten hierin zijn én wat er leuk is aan het samengesteld gezin.

Is het percentage scheidingen van zogenoemde kerngezinnen al hoog, dat van samengestelde, nieuwe gezinnen die weer uit elkaar gaan, is nog hoger. Maar liefst 60 procent van de nieuwe relaties redt het niet. Vaak komt dit door de kinderen. Dat wil zeggen, niet door de kinderen zelf, maar doordat je niet weet wat je te wachten staat als jijzelf óf je nieuwe liefde al kinderen heeft, en je samen besluit verder te gaan. Gelukkig kan het anders! Tegenwoordig stellen paren die gaan scheiden een ouderschapsplan op, waarin afspraken gemaakt worden over de opvoeding en verzorging van de kinderen. Waarom zou je niet een nieuw plan maken als je een relatie hebt met iemand die al kinderen heeft? Wanneer je twee gezinnen samenvoegt, is het belangrijk dat je probeert rekening te houden met elkaars wensen en verwachtingen, ook die van de kinderen. De vragen die je elkaar in een nieuw gezin zou moeten stellen - en die essentieel zijn om een succesvol stiefgezin te kunnen worden - heb je niet zomaar paraat of liggen niet altijd voor de hand. We hebben nog zo weinig ervaring met leven in een modern stiefgezin, dat we niet altijd weten waaraan we moeten denken. In dit boek wordt daarom het Stiefplan gepresenteerd, dat kan helpen bij het formuleren van een gezamenlijk doel. Je kunt invullen welke steun je verwacht van je partner (praktisch én emotioneel) en wat je belangrijk vindt in de opvoeding, hoe je wilt dat er met spullen wordt omgegaan, en welke rol de ex-partner en ex-schoonfamilie spelen. En passant hoor je misschien nog heel verrassende dingen van je partner, of wist je van jezelf niet dat je sommige dingen eigenlijk heel belangrijk vindt. Neem de tijd om het Stiefplan gezamenlijk te bespreken en in te vullen - ook met de kinderen; het vergroot de kans dat jullie nieuwe gezin wél zal slagen!

Kinderen in een nieuw samengesteld gezin staan voor ingrijpende veranderingen, niet alleen pendelen ze voortaan heen en weer tussen verschillende woningen, ze moeten ook leren omgaan met een compleet nieuwe gezinssituatie waarin vader of moeder een relatie begint met een nieuwe partner, al dan niet vergezeld van kinderen. Daarvoor moeten ze tal van relationele, emotionele en educatieve drempels overwinnen. Van drempel tot drempel biedt inzicht in de uitdagingen en hindernissen waarmee een nieuw samengesteld gezin geconfronteerd wordt. Het boek bevat tal van praktijkvoorbeelden om concreet mee aan de slag te gaan en te werken aan een stabielere gezinssamenhang. Zowel van de kant van de ouders als van de kant van de kinderen kunnen moedige aanzetten en creatieve initiatieven komen om het samen een grotere kans op slagen te geven. In een eerste hoofdstuk vertellen de auteurs wat 'affectie(f) leren' voor een kind of een jongere inhoudt. Daarna staan ze stil bij de impact van een scheiding. De volgende hoofdstukken focussen op de inspanningen van ouders en kinderen om samen te leren leven. Verder besteden de auteurs aandacht aan de oude wonden die een nieuw gezin kan blootleggen en de weerbaarheid van kinderen. Dit boek biedt niet alleen heel wat informatie, maar kan ook gebruikt worden als een werkdocument om de persoonlijke situatie te overzien. Zo krijg je op het einde van hoofdstukken drie tot en met zes telkens enkele terugblikvragen. Daarnaast opent elk hoofdstuk met een duidelijke schets van wat daarna volgt. Achteraan is er een bibliografie. Een boeiend, vlot geschreven boek, dat in de eerste plaats geschikt is voor nieuw samengestelde gezinnen.