Defensieve projectie

Defensieve projectie

(C) 2008 Hein Pragt

Heeft u zich wel een afgevraagd waarom u zich soms ergert aan bepaalde karakter eigenschappen van andere mensen, terwijl vrienden en kennissen u dan er even subtiel op wijzen dat u ook dezelfde karaktereigenschap bezit. U kunt dan heftig gaan ontkennen maar diep in uw hart weet u wel dat u diezelfde negatieve eigenschap of karaktertrek ook heeft. Waarom ergert u zich dan zo aan deze karaktereigenschap bij een ander, zou begrip en acceptatie niet eerder een optie zijn?

Eerste even uitleg over de term projectie

De betekenis van de term projectie is dat een oude situatie zoals ervaringen, gevoelens en patronen, meestal onbewust op een actuele situatie of gebeurtenis geprojecteerd wordt. U draagt dus beelden en emoties van de ene situatie over op een andere situatie. Het kan ook zijn dat onbewuste beelden en emoties uit de eigen innerlijke bagage worden geprojecteerd op een situatie of een andere persoon. Er zijn positieve en negatieve projecties, de positieve projectie ontstaat op grond van prettige emoties zoals: veiligheid, zorg, aandacht, bewondering, blijdschap en negatieve projectie ontstaat op grond van minder prettige emoties zoals: afwijzing, vernedering, angst, eenzaamheid, woede.

Ook anderen de schuld geven van dingen die u zelf ook doet wordt in de psychologie projectie genoemd. Denk daarbij aan het gezegde van wel de splinter in het oog van de ander zien, maar niet de balk in het eigen oog. Projectie is een verdediging van onze geest om de eigen onvolkomenheden, angsten of negatieve karaktereigenschappen niet te hoeven erkennen en de negatieve gevolgen hiervan niet te hoeven voelen. Ook komt het vaak voor dat men de eigen fouten aan de anderen toeschrijft, deze fouten absoluut niet zelf inziet en daardoor zichzelf in de slachtofferrol drukt. Men projecteert net als een filmprojector de eigen onvolkomenheden, angsten of negatieve karaktereigenschappen op mensen in de omgeving en kent anderen deze eigenschappen toe terwijl de persoon die projecteert deze eigenschappen zelf ook in meer of mindere mate heeft. Het lijkt sterk op een vorm van zelfontkenning.

Ook zijn er veel mensen die heel snel in de verdediging gaan wanneer iemand ze attent maakt op een onvolkomenheid en dan de tegen beschuldiging uiten dat de ander hetzelfde doet. Nog erger is het wanneer deze persoon ontkent dat hij of zij deze onvolkomenheid heeft en deze onvolkomenheid volledig gaat toekennen aan de ander. Een andere vorm van projectie is wanneer men de eigen behoeftes en onzekerheden verwijt aan de partner. Het verwijt is dan een vorm van projectie waarbij de persoon die het verwijt uit zelf een negatieve eigenschp heeft die hij of zij zelf niet oplost maar deze toeschrijft aan de partner. Ook kunnen mensen vorige ervaringen of ervaringen uit hun jeugd projecteren op hun huidige partner waarbij dan bijvoorbeeld een slechte eigenschap van de moeder of vader op de partner geprojecteerd kan worden.

Hoe om te gaan met projectie?

Mijn ervaring is dat mijn reactie tegen iemand die projecteert is dat ik probeer kort en bondig zonder teveel in discussie te gaan welles / nietes situaties probeer te voorkomen en dan aangeef dat ik misschien die eigenschap of karaktertrek ook heb maar dat de ander eens goed en eerlijk moet nadenken over zijn eigen persoonlijkheid. Einde discussie, en dan iemand maar eens rustig na laten denken.

Wanneer u zichzelf op projectie betrapt is een moment van eerlijke zelfreflectie nodig en daarbij de moed om de eigen minder leuke karaktereigenschappen eerlijk onder ogen te zien en er een weg in te vinden om er mee om te kunnen gaan. Denk er dan aan dat u de wereld om u heen waarschijnlijk niet kunt veranderen maar de wijze waarmee u hiermee omgaat en hier op reageert altijd kunt veranderen.

Projectie verandert de wereld in het onbekende gezicht van onszelf is een kernachtige uitspraak in de jungiaanse psychologie. Wat zit er achter onze emoties en wat vertellen innerlijk heftige reacties en de drang tot handelen eigenlijk over onszélf? In dit boek legt Karen stap voor stap op de haar bekende heldere wijze het projectiemechanisme uit en geeft tal van praktische aanwijzingen en inzichten om er creatief mee aan de slag te gaan. De schrijfster is bekend van lezingen, cursussen en een aantal boeken op het gebied van jungiaanse psychologie, astrologie en daaraan verwante onderwerpen. Dit nieuwe boek gaat over de manieren waarop we verdrongen, door onszelf negatief gewaardeerde bewustzijnsinhoud op anderen/de buitenwereld projecteren ('de pot verwijt de ketel dat hij zwart ziet') en we verdenken en beschuldigen anderen van het kwaad dat we niet in onszelf zien. In het eerste deel van het boek wordt dit 'projectiemechanisme' uitgelegd; in het tweede deel laat de auteur zien hoe we zelf op een creatieve en actieve manier kunnen omgaan met dit mechanisme en het tot grote creativiteit en tot innerlijke bewustwording kan leiden.

Een therapeutisch fenomeen vertaald naar alledaagse psychosociale begeleiding. In dit boek worden de begrippen overdracht en tegenoverdracht, oorspronkelijk ontwikkeld door Freud, vertaald naar de alledaagse beroepspraktijk van begeleiders van cliënten. Onder overdracht wordt verstaan het onbewust overdragen van oude gevoelens van de cliënt op de hulpverlener of begeleider. Tegenoverdracht is het onbewust overdragen van oude gevoelens van de hulpverlener of begeleider op de cliënt. Bij overdracht en tegenoverdracht wordt onbewust een gevoel van verwachting van hoe de ander naar jou kijkt geprojecteerd. Jij vult in hoe de ander naar jou kijkt en hoe de ander zich voelt tegenover jou. De kans dat je daarmee naast de werkelijkheid zit, is groot. Hier ligt dus een potentiële bron voor miscommunicatie. Het heeft echter een fundamentele invloed op het begeleidingsproces en op de kwaliteit van de communicatie. In dit boek worden eerst de begrippen uitgewerkt vanuit verschillende theoretische benaderingen: zoals de psychoanalytische benadering en de transactionele analyse. Daarna volgen enkele praktijkhoofdstukken die de vertaalslag maken naar herkenning in de beroepspraktijk van hulpverleners en begeleiders. Het boek wordt afgesloten met een hoofdstuk om, vanuit een professionele invalshoek, bewust te leren omgaan met overdracht en tegenoverdracht. Het aardige van dit boek is dat een begrip uit de psychoanalyse, de overdracht en de tegenoverdracht, wordt geplaatst in en naar andere situaties dan in een psychotherapeutische context. Waarbij gevoelens uit de kindertijd opnieuw actueel worden en geprojecteerd worden op de therapeut, die daar mee om weet te gaan ten behoeve van de verandering van zijn client/patient. Want het eigen kind dient losgemaakt te worden uit de vervlechting van de volwassene. Ook in de normale dagelijkse omgang met elkaar dragen wij bewust en meestal onbewust gevoelens, verwachtingen, verlangens en vooroordelen op elkaar over. Wij houden elkaar soms gevangen in die beelden. Onderdeel van socialisatie en identificatie. Wij vormen ons een beeld van onszelf en van de omgeving (de ander). Overdrachtsgevoelens spelen altijd een rol. Het is goed om die mechanismen te leren kennen. Het is een teken van volwassenheid en integratie als je weet om te gaan met de eigen gevoelens van die overdracht en tegenoverdracht.

Tot op de dag van vandaag wordt de indeling in typen van de bekende Zwitserse psychiater C.G. Jung gebruikt om een beter inzicht te krijgen in de verschillende manieren waarop mensen de wereld bekijken en erop reageren. Van psychoanalyse tot in het bedrijfsleven is het nut van deze typologie gebleken, en deze blijkt ook uitstekend te gebruiken te zijn bij het oplossen van relatieproblemen of bij de opvoeding van kinderen. Het is verassend hoe direct en concreet toepasbaar Jungs inzichten zijn! Op basis van haar eigen ervaringen als psychotherapeute beschrijft de auteur de persoonlijkheidstypologie van Carl Jung. Nog altijd worden deze persoonlijkheidstypes gebruikt om inzicht te krijgen in de manieren waarop mensen de wereld bekijken en erop reageren. De typologie heeft twee dimensies: enerzijds de instelling van het bewustzijn (introvert of extravert), die het relatieve belang van binnen- en buitenwereld aangeeft en anderzijds de bewustzijnsfuncties (denken, voelen, intuitie en gewaarworden), die laten zien hoe iemand naar de wereld kijkt. Het onbewuste speelt bij dit alles een compenserende rol. Het accent ligt in dit boek op de bruikbaarheid en toepasbaarheid van Jungs inzichten in het dagelijks leven, (relatie)therapie, opvoeding en bedrijfsleven. Tegelijkertijd probeert de auteur een zo zuiver mogelijk beeld te geven van de oorspronkelijke theorie.