Moeilijke kinderen | Een pagina over kinderen die anders zijn en de hype van het labelen van kinderen.

Als vader van 5 bijzondere kinderen heb ik ondertussen ruime ervaring met het praten over “probleemkinderen”. Ik heb mij altijd ingezet (samen met mijn partners) om te strijden voor het feit dat onze kinderen anders mogen zijn en geen label opgeplakt krijgen. Het lijkt er op dat tegenwoordig elk kind al vanaf de peuterspeelzaal en basisschool geanalyseerd wordt en men bijna zoekt naar een indicatie van een aantal medisch-psychische problemen zoals add, adhd, dyslexie en allerlei neurologische aandoeningen in het autistisch spectrum, pdd-nos, hooggevoelig / hoogsensitief, hoogbegaafdheid, Syndroom van Asperger enz. Het lijkt wel of elk gedrag dat maar enigszins afwijkt van de norm en een kind dat te rustig of juist onrustig en druk, een probleemgeval is. Het kind is niet sociaal genoeg, verstoort de orde in de klas, vraagt veel aandacht en dat hebben we liever niet in onze overvolle klassen.

In Trouw las ik dat hoogleraar opvoedkunde Jo Hermanns schreef over de problematisering van de jeugd. Maar liefst 14% van alle kinderen volgt speciaal onderwijs, woont in een pleeggezin of een tehuis, of krijgt begeleiding van de jeugdzorg of de geestelijke gezondheidszorg. Ook blijkt dat 9% van deze jongeren onterecht tot hulpverleners is veroordeeld en slechts 5% van alle kinderen die gespecialiseerde zorg ook echt nodig heeft.

Kinderen moeten weer opgevoed worden in plaats van behandeld!

Het begint er steeds meer op te lijken dat we onze jeugd aan het problematiseren en medicaliseren zijn. Steeds vaker krijgen jongeren een stempel adhd of autisme opgedrukt en krijgen ze medicatie om ze te laten functioneren binnen een klas. Het aantal kinderen dat op een speciale school zit is explosief gestegen. Het lijkt ondertussen wel een “probleem industrie” te worden waarbij het ook om veel geld gaat (8 miljard). Het lijkt er op dat er veel kinderen met een “rugzakje” (wettelijke uitkering) de financiële tekorten in het onderwijs moeten opvangen en de indruk kan gewekt worden dat scholen dit als alternatieve inkomstenbron gaan zien en er dus baat bij hebben zoveel mogelijk kinderen van een (geautoriseerd) label te voorzien.

De sector die deze onderzoeken doet en de behandelingen uitvoert is ondertussen ook al een commercieel succes geworden, de gemiddelde wachttijden voor zelfs een intake lopen op tot meer dan een half jaar en de kosten van een onderzoek loopt in de duizend euro. Hier wil de school met alle plezier aan bijdragen (als ook de ziektekosten verzekering een deel op zich neemt) want bij een "goede" indicatie kan dit de school zeker 6000 euro (rugzak) per jaar opleveren.Dit is iets om zeer goed te overdenken wanneer men uw kind van een label wil voorzien.

De mooiste kunstwerken en de beste uitvindingen zijn bedacht
door mensen die heel eigenwijs anders durfden te zijn.
(Hein Pragt)

In 2003 is de wet op de Leerling Gebonden Financiering in werking getreden ook wel het rugzakje genoemd. Een rugzakje is dus een andere naam voor leerlinggebonden financiering en is bedoeld voor kinderen die in het onderwijs extra ondersteuning kunnen gebruiken. Deze geldelijke bijdrage kan op twee manieren ingezet worden door u, als ouders. U kunt ervoor kiezen deze te gebruiken om uw kind te plaatsen op een speciale school, maar u kunt de bijdrage ook besteden aan ambulante begeleiding. Uw kind blijft dan onderwijs volgen op de eigen school, maar krijgt extra ondersteuning. Dit kan in de vorm van individuele begeleiding van het kind, aanschaf van extra materiaal of begeleiding van de leerkracht. De extra financiële vergoeding gaat dan naar de desbetreffende school en naar het Regionaal Expertisecentrum, het REC, voor ambulante begeleiding. Kiest u voor een speciale school, dan gaat de extra financiering naar de school waarop uw kind geplaatst wordt. Voor een leerling met meervoudige handicap bedraagt de rugzak 16.000 euro, de reguliere school krijgt hiervan 10.000 euro op haar giro, het REC 6.000 euro. Voor een gemiddelde gedragsstoornis zijn de bedragen wat lager.

Ongeveer één op de vijf kinderen op de basisschool heeft voor korte of langere tijd extra zorg en begeleiding nodig. Ze hebben bijvoorbeeld moeite met leren of hebben gedragsproblemen. Dit zijn bijvoorbeeld leerlingen met ADHD, dyslexie of bepaalde vormen van autisme. Maar ook hoogbegaafde leerlingen vragen specifieke aandacht. Doel van het project 'Weer samen naar school' (WSNS) is dat kinderen de benodigde zorg en begeleiding zo veel mogelijk op de basisschool krijgen.

Basisscholen werken hiervoor samen in een samenwerkingsverband, als blijkt dat het op de basisschool toch niet goed lukt, gaan kinderen naar een speciale school voor basisonderwijs. Dit is bij voorkeur tijdelijk. Het WSNS-beleid is bedoeld voor alle basisschoolleerlingen inclusief de leerlingen die speciale zorg en begeleiding nodig hebben. Lichamelijk, zintuiglijk of verstandelijk gehandicapte leerlingen en leerlingen met ernstige gedrags- of psychiatrische stoornissen zijn géén doelgroep van WSNS. Deze leerlingen kunnen naar een school voor speciaal onderwijs of met een leerlinggebonden financiering (het rugzakje) naar de reguliere basisschool.

Het blad Elsevier (2009) heeft grootscheeps onderzoek gedaan naar de jeugd van tegenwoordig onder directeuren van speciale scholen, hoogleraren en indicatiecommissies. De beangstigende conclusie is dat Nederland wereldwijd koploper is in probleemkinderen. Van de 3,5 miljoen kinderen tot 17 jaar krijgen 300 duizend professionele hulp wegens opvoed- en opgroeiproblemen. Tegenwoordig worden "lastige" kinderen al op 4-jarige leeftijd psychiatrisch onderzocht en gaat er enorm veel geld om in deze "probleem industrie". Het artikel is zeer duidelijk en zeer goed onderbouwd met statistieken en bedragen.

Wanneer u te maken krijgt met een gesprek over uw kind vallen vaak veel vaktermen waarmee men u overdonderd en veel mensen krijgen dan ook het gevoel dat het hun allemaal boven de pet gaat en dat de specialist (of leerkracht) het wel allemaal weet. Vaak laten ouders zich overdonderen en stemmen in met een onderzoek omdat de school aangeeft dat het in het belang van het kind is. Dit is een vorm van emotionele manipulatie omdat elke ouder natuurlijk het beste voor het kind wil, maar het is maar de vraag of het in de praktijk echt het beste voor het kind is. Het is belangrijk om uzelf als ouder ook in te lezen in de materie en te zorgen dat u mee kunt praten en voor uzelf kunt beslissen of iets inderdaad in het belang van uw kind is! Mijn advies is dan ook om zeer kritisch te blijven en zelf eerst eens informatie in te winnen of een tweede mening te vragen en niet zomaar alles voor zoete koek aan te nemen.

De regering is momenteel aan het onderzoeken waarom er ineens een explosieve stijging is voor allerlei gedragsstoornissen bij kinderen, maar snapt nog niet dat dit door de subsidiering (sinds 2004) ontstaat is. Vergelijkbaar is de WAO regeling die Nederland kende en de overheid die pas te laat doorhad dat het enorme aantal arbeidsongeschikten in Nederland waarschijnlijk veroorzaakt werd door een zeer ruime overheidsregeling.

Om een aantal stoornissen en termen duidelijk te maken, staat hier een beknopt overzicht met links naar sites wanneer u zich verder wil verdiepen in een onderwerp. Ik ben zelf een ouder met ervaring maar geen psycholoog, ik heb een poging gedaan om de vaak wetenschappelijke teksten zo helde mogelijk weer te geven.

Wat is autisme?

Autisme is een aangeboren stoornis die zich kenmerkt door een afwijkende sociaal-emotionele ontwikkeling en een gebrekkige ontwikkeling in taal en communicatieve vaardigheden. Een kind met autisme (of een autisme verwante stoornis) ervaart de wereld totaal anders, autisme wordt ook wel een informatieverwerkingsstoornis genoemd. De informatie (de waarneming) komt niet als een geheel, maar in losse delen binnen, en moet eerst als een soort puzzel in elkaar worden gezet. Een kind met autisme moet dus eerst alle losse delen samen tot een logisch beeld en het duurt dus langer voor een kind begrijpt wat er in de omgeving gebeurt. Ook kan het kind moeilijk onderscheid maken tussen de vele prikkels die het uit zijn omgeving opvangt waardoor het zich dus ook moeilijker kan concentreren.

Kinderen met autisme hebben moeite met het herkennen van dingen en begrijpen vaak niet wat er gebeuren gaat of wat van ze verwacht wordt. Ook begrijpen ze de woorden, gebaren en gezichtsuitdrukkingen van andere kinderen minder waardoor ze last krijgen van stress en angst wat weer agressie of teruggetrokkenheid tot gevolg kan hebben. Vanwege de moeilijk te stellen diagnose rondom autisme en autisme verwante stoornissen is het met zekerheid pas op latere leeftijd vast te stellen en aangezien sommige van de signalen tevens bij een normale ontwikkeling van het kind horen moet u zich niet direct zorgen maken bij het herkennen van enkele kenmerken.

Bij kinderen van 0 - 2 jaar:

Kinderen boven de 2 jaar:

Syndroom van Asperger

Autisme kent zeer veel varianten en bovendien zijn er vormen van autisme die niet vroeg te herkennen zijn zoals het syndroom van Asperger. Het gaat hier vaak om kinderen die meer dan gemiddeld intelligent zijn, problemen hebben in het contact met anderen, afwijkend en eenzijdig gedrag vertonen, en vaak een andere of verstoorde taalontwikkeling hebben. Deze kinderen zijn in de babytijd vaak niet echt anders pas als ze naar school gaan treden de problemen op. Omdat ze vaak goed met taal zijn en heel intelligent is het soms moeilijk om te begrijpen wat er aan de hand is.

Kinderen met het syndroom van Asperger vinden het moeilijk om sociale situaties goed te begrijpen en hierdoor hebben ze vaak ook weinig tot geen vriendjes en zijn vaak erg op zichzelf. Ze kunnen moeilijk praten met andere kinderen, omdat ze vaak op een volwassen manier praten. Ze hebben niet veel verschillende interesses en zijn vaak erg gefixeerd op één bepaalde bezigheid waar ze urenlang mee bezig kunnen zijn. Kinderen met Asperger kunnen ook niet goed tegen veranderingen en raken snel van slag als dingen niet gaan zoals ze verwachten en willen graag dat alles hetzelfde blijft. Ze zijn lichamelijk onhandig en bewegen vaak traag en houterig en ook de fijne motoriek (hand-oogcoördinatie) kan niet zo goed zijn waardoor ze moeite hebben met schrijven. Ook hebben ze vaak een minder expressieve gelaatsuitdrukkingen en een wat monotone stem.

Dit zijn enkele kenmerken op een rij:

Wat is PDD-NOS?

PDD-NOS is de afkorting van Pervasive Developmental Disorder Not Otherwise Specified, een Engelse naam voor stoornissen die worden gerekend tot de pervasieve ontwikkelingsstoornissen een overkoepelende naam voor stoornissen waartoe ook het autisme behoort. Met PDD-NOS wordt een restcategorie aangeduid die kenmerken heeft van het autisme, maar niet genoeg om zo te worden genoemd. Bij kinderen met PDD-NOS ontwikkelen sociaal begrip en de sociale intuïtie zich zeer moeizaam, waardoor ze vaak onzeker en angstig zijn. Hierdoor houden zij zich graag vast aan bekende regels en patronen die zelfs erg dwangmatig kunnen zijn. De oorzaak van PDD-NOS is nog niet echt duidelijk, men denkt wel dat erfelijkheid een grote rol speelt en het komt voor in veel varianten van sociaal een beetje onhandig tot puur autisme.

Kenmerken van PDD-NOS:

Wat is ADHD?

ADHD is de afkorting van Attention Deficit Hyperactivity Disorder (in het Nederlands: aandachts- en concentratiestoornis met hyperactiviteit). Kinderen met ADHD hebben moeite om hun aandacht blijvend op een taak te richten (concentratie) en moeite om zich niet door allerlei prikkels uit de omgeving te laten afleiden. Ook doen ze vaak al dingen voordat ze denken en kunnen ze de gevolgen van hun eigen gedrag niet goed overzien. Kinderen met ADHD zijn voortdurend in beweging, zijn vaak snel opgewonden en gefrustreerd en voelen vaak een grote onrust van binnen. Het verwarrende kan zijn dat ze zich soms wel goed kunnen concentreren op sterke prikkels zoals spannende films of computerspelletjes. Ook is het zo dat de kenmerken van ADHD kunnen voorkomen bij andere stoornissen en druk, impulsief en ongeconcentreerd gedrag komt ook in min of meerdere mate voor bij alle kinderen, een beetje druk is soms een beetje lastig maar dus niet gelijk aan ADHD.

Kenmerken van ADHD zijn:

Wat is ADD?

Zoals de afkorting al aangeeft is ADD ongeveer hetzelfde als ADHD maar dan zonder het hyperactieve deel. Deze kinderen worden niet snel opgemerkt omdat ze geen druk gedrag vertonen, ze vertonen juist eerder passief gedrag. Ze kunnen zich niet echt concentreren op één onderwerp, dit is onmacht, het is geen kwestie van wel of niet willen. Verveling slaat snel toe, de hersenen gaan bewust op zoek gaan naar iets dat leuker, spannender of interessanter is. Kinderen met ADD hebben vaak weinig vrienden, zijn erg gevoelig, trekken zich vaak terug en zijn zeer chaotisch. Zij kunnen slecht tegen onrecht en voelen zich regelmatig eenzaam en onbegrepen. Wel hebben ze vaak een opvallend doorzettingsvermogen en leren ze vaak vaardigheden om hun gedrag te verbergen. Ze zijn vaak heel creatief en fantasierijk en hebben een bijzonder inlevingsvermogen. ADD kinderen hebben meer moeite bij planmatige taken zoals bij het rekenen dan ADHD kinderen.

Kenmerken van ADD zijn:

Wat is Ritalin?

Ritalin is een medicijn dat wordt voorgeschreven bij slaapzucht en ADHD en het heeft een stimulerende werking op het centrale zenuwstelsel en verhoogt hun vermogen tot concentratie. Dit lijkt tegenstrijdig maar hierdoor worden overactieve mensen minder snel afgeleid waardoor ze rustiger worden. De werkzame stof in Ritalin is methylfenidaat. Methylfenidaat is sinds 1954 internationaal op de markt.

Het valt onder de Opiumwet en de farmacologische eigenschappen lijken op die van de cocaïne. Ritalin heeft een stimulerende werking op het centrale zenuwstelsel en verhoogt het vermogen tot concentratie waardoor kinderen minder snel afgeleid en rustiger worden. Bij mensen die geen ADHD hebben heeft Ritalin een vergelijkbare werking als cocaïne. Ook bij Ritalin kan al snel gewenning of psychische afhankelijkheid optreden. Ritalin mag alleen op doktersvoorschrift gebruikt worden en ingenomen worden volgens de voorgeschreven dosis.

Het is dus geen onschuldig medicijn en daarom is er strenge controle op het gebruik van dit medicijn en moet bijvoorbeeld bij een buitenlandse reis ook een vrijwaring meegenomen worden omdat het vrijwel overal onder de opium wet valt.

De verleiding om kinderen die wat drukker zijn of slechte schoolresultaten hebben ook te behandelen met medicijnen is vaak erg groot de laatste jaren steeg het aantal gebruikers van ADHD-medicijnen ook explosief. De Nederlandse Gezondheidsraad heeft geadviseerd dat Ritalin alleen door psychiaters mag worden voorgeschreven.

De jufrouw zei: “Wat ben jij snel klaar met verven, zet er nog maar een paar kleurtjes bij.” want ze zag het meisje al 5 minuten niets meer doen. De andere kinderen waren nog bezig met strepen zetten, de smeerbaarheid van verf ontdekken, met de kwast door andere kleuren gaan, verf op de vingers krijgen, ze waren en dat was de bedoeling aan het verkennen hoe verf voelt aan je vingers, op een kwast, op papier en hoe je kleuren kunt veranderen. Het meisje had nog schone vingers, ze wist al hoe verf voelde en dat wilde ze niet weer voelen. Ze had de opdracht van de juf uitgevoerd en de kleuren geplaatst op een voor haar evenwichtige manier. “Daar zie ik papier, daar zit nog geen verf.” zei de juf aanmoedigend. Mismoedig pakte ze de kwast en plakte twee klodders verf op de aangewezen plaatsen en..........toen was het haar schilderij niet meer.

Dit boek is een richtlijn voor mensen die als partner van een ADHD-patient voorlichting en informatie wensen om hierdoor beter te kunnen omgaan met hun man of vrouw. ADHD is ook bij volwassen mensen een veel voorkomend probleem (een op de 150). En de verschijnselen van deze afwijking kunnen op den duur het samenleven in gezin of relatie ontwrichten. De auteurs bieden in dit beknopte voorlichtingsboek een beeld van de afwijking ADHD. Vervolgens gaan ze in op de verstoorde communicatie die heel vaak tussen partners voorkomt. Er wordt gezocht naar evenwicht en naar ordening en structuur van bijvoorbeeld de huishouding en de taken die je daar aantreft. Er wordt ook een manier van omgaan met de klachten uitgewerkt in de zogenoemde TUBA-werkwijze, een richting die je kunt inslaan om veranderingen aan te brengen. Het boek geeft een ruim overzicht van relevante literatuur; er is ook een lijst van belangrijke adressen en websites toegevoegd. Een uitstekend voorlichtingsboek dat vooral bestemd is voor hen die partner zijn van een ADHD-man of -vrouw. Het stimuleert de zelfhulp, bemoedigt de partner om het uit en vol te houden en is handzaam in het gebruik als het gaat om vaste lijnen in omgang en communicatie aan te brengen.

Het boek geeft een duidelijke totaalvisie op de ADHD-stoornis (ADHD: Attention-Deficit Hyperactivity Disorder). Het behandelt het onderwerp in vier delen. Allereerst de nieuwste inzichten binnen de theorievorming en aandacht voor de invloed van ADHD-kinderen op het gezinsleven. Vervolgens het leiding nemen als ouder bij de diagnosestelling en tien belangrijke principes voor het opvoeden. In dit deel ook apart aandacht voor de zelfhandhaving van de ouders, met zeer zinvolle tips. Als derde het leren leven met ADHD, thuis en op school. Hierin volledige en duidelijk omschreven beschrijvingen van methoden ter behandeling van ADHD in alle ontwikkelingsfasen. Het laatste deel behandelt de medicatie bij ADHD. Door de concrete voorbeelden en ervaringsgevens met betrekking tot de begeleiding van kinderen en ouders is het boek zeer boeiend en leesbaar, ondanks de moeilijke materie. Geschikt voor opleidingsinstituten, praktijkwerkers en ouders. Achterin het boek is een literatuurlijst aanwezig.

In dit boek staan kinderen met de diagnose PDDNOS centraal. Dit zijn kinderen met problemen in de ontwikkeling van sociaal begrip en sociaal gedrag. Ze hebben daarnaast ook symptomen die kinderen met ADHD ook hebben. Daarom komt ADHD ook regelmatig in dit boek ter sprake. Het boek is in twee duidelijk gescheiden delen ingedeeld. In het eerste worden de problemen van deze kinderen beschreven en in het tweede worden opvoedingsadviezen gegeven. Er is een duidelijke hoofdstukindeling. Het taalgebruik is niet altijd even gemakkelijk. Het boek is geschikt als ondersteuning bij de opvoeding van deze kinderen. De auteurs zijn allen werkzaam bij de poliklinische hulpverlening van de universiteit van Groningen en zijn gespecialiseerd op dit terrein. Het boek bevat een literatuurlijst en adressen van ouder- en patientenverenigingen.

Aan het eind van een eeuw die volgens idealisten de 'eeuw van het kind' had moeten worden, heerst er op het terrein van opvoeding, onderwijs en jeugdzorg een crisisstemming. Het aantal kinderen en jongeren met zogenaamde gedragsstoornissen of psychosociale problematiek neemt hand over hand toe. Worden kinderen inderdaad 'moeilijker'? Of maken wij - ouders, pedagogen, de hele volwassen maatschappij - het kinderen steeds moeilijker? Henning Köhler kiest de kant van het kind. Geen kind wil als een probleemgeval worden gezien. In feite zoekt een kind bondgenoten, mensen die in hem geloven, die zijn moeilijkheden erkennen, maar ook weten dat daar een unieke kracht achter zit. Moeilijke kinderen bestaan niet is tegelijkertijd een intelligente analyse en een warm pleidooi voor bondgenootschap in de opvoeding. Daarnaast staat het boek vol met aanwijzingen hoe je je kind of pupil met andere ogen kunt leren zien en hoe je een nieuwe toon kunt vinden in de dagelijkse omgang.

Dit Handboek PDD-NOS heeft zijn ontstaan te danken als antwoord op een vraag: Mijn zoon heeft de diagnose PDD-NOS gekregen, maar wat betekent dat nu precies voor mijn zoon, mijzelf en mijn gezin? Deze zo eenvoudig lijkende vraag leidde tot een persoonlijke zoektocht naar de oorzaken en gevolgen van PDD-NOS. Het bleek dat er grote behoefte was aan gedegen informatie. PDD-NOS wordt de laatste tijd steeds vaker bij kinderen gediagnosticeerd en ouders die meer wilden weten stuitten op hetzelfde probleem als wijzelf. Er was een teveel aan onbegrijpelijke informatie en een tekort aan begrijpelijke informatie.

Ruim vijftig jaar geleden beschreef de Oostenrijkse kinderarts Asperger voor het eerst dit syndroom, waarbij mensen worden getypeerd die een gebrek aan inlevingsvermogen hebben, heel moeilijk vriendschappen kunnen aangaan, eenzijdige gesprekken voeren, een enorme toewijding voor een specifieke interesse hebben en motorisch onhandig zijn. De auteur, Engels psycholoog, heeft zijn ruim twintigjarige ervaring met deze kinderen en volwassenen beschreven in een goed leesbaar boek voor ervaren lezers. Na diagnosebeschrijving en sociaal gedrag beschrijft hij achtereenvolgens taal, preoccupaties, motorische onhandigheid, cognitieve vaardigheden en overgevoeligheid voor zintuiglijke waarnemingen. Prettig daarbij is dat hij elk hoofdstuk afsluit met een aantal conclusies en reminders. Een uitvoerige Engelstalige literatuurlijst completeert dit boek dat door talrijke praktijkvoorbeelden ongetwijfeld herkenbaar is voor de meer deskundige lezer.

In dit boekje wordt onderscheid gemaakt tussen de ADD-stoornis (Attention Deficit Disorder) en die van ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder). Beide stoornissen worden met elkaar verwisseld of op een hoop gegooid; dat dit onjuist is, wordt hier concreet gemaakt. Het zijn stoornissen van neurologische oorsprong, niet psychisch; een baby heeft al ADHD/ADD bij zijn geboorte. Een verstoring in de balans van de neurotransmitters is aangetoond. Een ADHD-kind is overactief, een ADD-kind is dromerig. Mensen met ADD hebben last van aandachtstekort, problemen met concentratie, geen tijdsbesef, moeite met overzicht, letten te veel op details of juist niet, zijn vergeetachtig, enz. Mensen met ADHD praten tegen en niet met de ander, hebben moeite met luisteren, kunnen niet stil zitten, zijn rusteloos, enz. Zo zijn er nog meer verschillen, die in dit boekje helder uitgewerkt worden. Het grootste deel van de inhoud gaat verder over ADD. De ADD'er kan zijn stoornis aardig verhullen en heeft zelfs extra gaven ontwikkeld zoals de eigen ratio, innovatief zijn om problemen op te lossen, hooggevoelig zijn, onder stress kalm blijven, autodidactisch vermogen, enz.

Disclaimer.

Hoewel de heer Hein Pragt de informatie beschikbaar op deze pagina met grote zorg samenstelt, sluit de heer Pragt alle aansprakelijkheid uit met betrekking tot de informatie die, in welke vorm dan ook, via zijn site wordt aangeboden. Het opnemen van een afbeelding of verwijzing is uitsluitend bedoeld als een mogelijke bron van informatie voor de bezoeker en mag op generlei wijze als instemming, goedkeuring of afkeuring worden uitgelegd, noch kunnen daaraan rechten worden ontleend.
Op de artikelen van de heer Pragt op deze Internet Site rust auteursrecht. Overname van informatie (tekst en afbeeldingen) is uitsluitend toegestaan na voorafgaande schriftelijke toestemming van de rechthebbende. Voor vragen over copyright en het gebruik van de informatie op deze site kunt u contact opnemen met: (email: copyright@heinpragt.com)

Webdesign: © Hein Pragt
Fotografie: © Hein Pragt
Auteur: © Hein Pragt (Veenendaal - Utrecht - Nederland)

Privacy beleid

Wij maken gebruik van externe advertentiebedrijven om advertenties weer te geven wanneer u onze website bezoekt. Deze bedrijven gebruiken mogelijk informatie (niet uw naam, adres, e-mailadres of telefoonnummer) over uw bezoek aan deze of aan andere websites om advertenties weer te geven over goederen en services waarin u wellicht geïnteresseerd bent. Als u hierover meer informatie wenst of als u wilt voorkomen dat deze bedrijven deze informatie gebruiken, klikt u op deze link.