Onverwerkte emoties

Het verhaal van de emotionele duiveltjes.

(Hoe onverwerkte emoties u het leven zuur kunnen maken.)

(C) 2002 Hein Pragt

Soms ervaren mensen heel sterke emotionele reacties die het gevolg zijn van een zeer kleine gebeurtenis. Door middel van het verhaal van de emotionele duiveltjes probeer ik vaak duidelijk te maken wat er aan de hand is. Bijna iedereen loopt in dit leven kleine of grote emotionele schade op. Als er geen tijd is of geen mogelijkheid deze emotionele schade te verwerken kan deze in een emotioneel duiveltje veranderen. De emotie lijkt over te gaan en het normale leven neemt zijn gang, maar de emotie is niet verwerkt. Als ik over emotie praat dat heb ik het over bijvoorbeeld boosheid, verdriet, angst of jaloezie. Dit zijn slechts enkele voorbeelden van emoties die in een duiveltje kunnen veranderen. Het patroon dat de emotie veroorzaakt heeft zit nog steeds sluimerend in onze hersenen maar we hebben er in het dagelijks leven schijnbaar geen last meer van. Het patroon dat de emotie veroorzaakte is veranderd in een emotioneel duiveltje dat zich stil houd tot hij de kans krijgt zijn werk te doen. Als zich een vergelijkbare situatie voordoet als toen het emotionele duiveltje ontstond, zal het emotionele duiveltje zijn werk gaan doen als een duiveltje uit een doosje. Hij neemt de nieuwe emotie en versterkt deze met de oude onverwerkte emotie waardoor er een heel heftige emotionele reactie kan ontstaat. Soms kunnen er meerdere emotionele duiveltjes zijn en soms werken ze zelfs samen.

Als een ander dit gevoel veroorzaakt heeft, reageren we vaak deze heftige emoties af op deze persoon. Dit is vaak niet helemaal eerlijk omdat deze persoon soms de emoties voor de kiezen krijgt die hij of zij maar voor een klein gedeelte zelf veroorzaakt heeft. De persoon die de heftig emotionele reactie te verduren krijgt zal dit vaak als heel onrechtvaardig ervaren en met een heftige tegenreactie komen. Ook bij deze persoon kunnen emotionele duiveltjes ontstaan en dit kan wederzijds tot steeds heftigere emoties en onbegrip leiden. Als de cirkel niet doorbroken gaat worden kan dit bijvoorbeeld tot breuken in vriendschappen of relaties leiden. Zeker in nieuwe relaties na bijvoorbeeld een echtscheiding zie je de emotionele duiveltjes heel vaak aan het werk. Dit zijn dan de emotionele duiveltjes van het vorige huwelijk of een emotionele scheiding.

Als we een sterke emotionele reactie vertonen waarvan een ander het idee heeft dat dit een over-emotionele reactie is, dan is dit vaak maar voor een klein deel het gevolg van de huidige situatie en voor een groot deel het gevolg van een eerder onverwerkt gevoel.

Het is dan raadzaam eens goed uw eigen gevoelens te onderzoeken. Vraag uzelf eens af waarom u zo heftig reageert op deze gebeurtenis. Vaak is de emotie niet onterecht, maar de mate van de emotie wel. Probeer even rust te nemen en uw eigen gevoelens te onderzoeken en te ontdekken of er een emotioneel duiveltje aan het werk is. Als u het emotionele duiveltje ontdekt hebt kunt u proberen om dit emotionele duiveltje de nek om te draaien. Vaak zal dit inhouden dat we de oude emotie nog een keer moeten beleven wat voor sommige mensen zeer beangstigend kan zijn. Het gevoel is niet voor niets weggestopt. Maar vaak is het emotionele duiveltje voor de dag halen en het gevoel alsnog te verwerken de enige oplossing. Met de andere persoon praten over het emotionele duiveltje en waarom je zo heftig reageerde, kan ook de ander een geruststelling geven. Vaak is het mogelijk om samen, door er over te praten, het oude emotionele duiveltje weg te werken. Ook is de ander daarna beter in staat om uw emotie te begrijpen en in te schatten.

Als u er zelf niet uitkomt dan kan cognitieve therapie een goede methode zijn om met dit soort emotionele duiveltjes af te rekenen. Deze therapie gaat er juist van uit dat emoties vaak andere emoties aansturen en dat een gevoelens wel eens veroorzaakt kunnen worden door een heel andere emotie. Deze aan elkaar gekoppelde emoties kunt u vaak niet zelf doorzien. Een cognitief therapeut zal vaak heel confronterend zijn en u moet wel bereid zijn tot enige zelfkritiek.

Door de patronen te herkennen en een andere richting uit te sturen kunt u het emotionele duiveltje kwijtraken of in ieder geval dragelijker maken doordat u de situatie herkent en met gezond verstand kunt beheersen.

(C) 2008 Hein Pragt

Ik heb zelf zeer goede ervaringen met Cognitieve Therapie (CT), dit komt ook omdat het heel goed aansluit bij mijn visie op de werking van de menselijke geest. Hoewel NLP (Neuro-Linguïstisch Programmeren) door de meeste psychologen niet erg serieus genomen wordt sluit NLP in mijn beleving aan bij het principe van Cognitieve Therapie. Beiden gaan uit van een verkeerde programmering van onze hersenen waardoor we denkfouten maken en verkeerde emoties en gedachten koppelen aan indrukken die we ontvangen.

De Amerikaanse psychiater Aaron T. Beck ontwikkelde in de jaren zestig van vorige eeuw Cognitieve Therapie als een speciale vorm van psychotherapie. Deze therapie gaat uit van het verkrijgen van inzicht in onbewuste emoties en drijfveren, deze te leren herkennen en om te vormen naar andere inzichten en emoties. Deze vorm van therapie gaat ervan uit dat niet alleen de gebeurtenissen zelf negatieve gevoelens veroorzaakt, maar dat vroegere ervaringen een bepaald denkpatroon veroorzaakt hebben waardoor u zaken door een sterk gekleurde bril ziet. Door deze verkeerde gedachten om te buigen en te leren een gebeurtenissen anders te interpreteren kunt u een objectievere kijk op uw eigen gevoelens en waarnemingen krijgen.

Hierdoor kunnen negatieve gevoelens verdwijnen en ook het voor u en / of voor anderen negatieve gedrag op een positieve wijze opgelost worden. Hoewel Cognitieve Therapie in eerste instantie ontwikkeld is voor depressiviteit, wordt het tegenwoordig ook effectief gebruikt bij verslavingen, eetstoornissen, fobieën, angststoornissen en paniekstoornissen. Ook een groot voordeel dat ik vond in Cognitieve Therapie is dat het een kortdurende, gestructureerde therapievorm is. Wanneer u open staat voor deze therapievorm kan het een snelle en efficiënte oplossing zijn voor uw problemen. U dient wel tegen kritiek te kunnen en open te staan voor het feit dat u zelf kunt veranderen. Mijn visie in dit opzicht is dat ik, wanneer ik niet in staat ben om de wereld om mij heen te veranderen, ik wel de wijze waarop ik omga met deze wereld kan aanpassen zodat ik op een gezonde en prettige wijze kan omgaan met deze wereld om mij heen.

Ik moet zeggen dat de therapeut tijdens de sessies die ik gehad heb meerdere keren zei, "en voel je jezelf nou niet een enorme lul", en ik moest toegeven dat de emoties die mij dwarszaten niet direct veroorzaakt werden door die ander maar veelal door de verkeerd geïnterpreteerde emoties die het gedrag van de ander bij mij veroorzaakten. Deze paar maanden waren voor mij zeer leerzaam en na deze sessies had ik ook het gevoel dat ik mijn oude ik terug gevonden had. Naar aanleiding van deze sessie heb ik ook het verhaal van de emotionele duiveltjes geschreven als een soort van verankering van de nieuw opgedane zelfkennis.

Zijn mensen echt zo rationeel als ze zelf denken? Wordt ons doen en laten gestuurd door ons verstand? Of werken er andere drijvende krachten in ons brein? In De Brein Machine beschrijft gedragsbioloog Mark Nelissen hoe emoties en gevoelens - wanneer het er echt op aankomt - de overhand nemen bij het sturen van ons gedrag. Hij geeft aan hoe de evolutie deze machine in ons voordeel heeft ontworpen, en maakt een haarscherpe analyse van onze emoties. Hoe heeft de evolutie onze gevoelens voortgebracht? En wat is hun biologische basis? Welke moleculen en hersenstructuren zorgen bijvoorbeeld voor emoties als geluk, trots, angst en verdriet? En wat is de sociale waarde ervan? Heeft empathie bijvoorbeeld enig nut, ook biologisch gezien? Nooit eerder werden onze emoties en gevoelens in een boek zo verrassend, zo toegankelijk en zo gedetailleerd ontrafeld als in De Brein Machine. Aan de hand van voorbeelden uit het leven van elke dag, en met veel gevoel voor humor.

Heftige emoties en nare gedachten kunnen ons leven beheersen als we niet weten waar ze vandaan komen, wat we ermee aan moeten en hoe we ons ervan kunnen bevrijden. Louter overleven en vermijden, angsten en conflicten zijn het gevolg. Dat is onnodig, omdat veel van deze gevoelens en gedachten berusten op illusies, die we hebben ontwikkeld om pijnlijke gevoelens uit onze kindertijd te verdringen. Hoe nuttig deze onbewuste overlevingsstrategieën ook kunnen zijn voor een kind, voor de volwassenen werken ze voornamelijk destructief. In het vervolg op 'De herontdekking van het ware zelf' schetst Ingeborg Bosch treffend en herkenbaar hoe illusies ons leven moeilijker en pijnlijker maken dan nodig is. Aan de hand van duidelijke voorbeelden legt Bosch uit hoe we dit illusoire lijden een halt toe kunnen roepen. Ze geeft ons de sleutel om te ontsnappen uit de doolhof van soms overweldigende en vaak onbegrepen gevoelens en gedachten, en brengt ons een stap dichter bij emotionele harmonie. Psychologe Bosch (1960) schreef eerder over de door haar ontwikkelde Past Reality Integration therapie, geinspireerd door Alice Miller en Jean Jenson in 'De herontdeking van het ware zelf'. Onbewuste (kinder)overlevingsstrategieen deelt ze in vijf soorten in: (1) primaire afweer, (2) valse hoop, (3) valse macht, (4) ontkenning van behoeften en (5) angst. Bosch leert clienten onder andere zelfstandig regressies op te wekken om de eigen afweer te ontmantelen. Op weg naar een onbelast volwassen bewustzijn leert men gedragspatronen en triggerende symbolen te herkennen. In plaats van het maskeren binnen een illusie moet de patient de oorspronkelijke pijn echt en fysiek durven voelen in een realiteit die boven de kinderkwetsuur staat. Omkeren dus, niet meer leven in het verleden. (Iets te) veel verhalen van enthousiaste clienten die ook voldoende financiele middelen moesten hebben, laten zien dat het een lange moeizame weg is ('Nu, 35 sessies later...'). Zelfdestructieve en suicidale personen vinden er mogelijk een echte doorbraak in. Achterin een test om vast te stellen welke afweervormen men het meest gebruikt.

Een uitgebreide inleiding over de theorie van cognitieve gedragstherapie, het uitzetten van een nieuwe koers in je leven en de aanpak daarvan. Zeer herkenbare beschrijvingen van ontwijkend gedrag en andere 'oplossingen' die je alleen dieper in de put brengen. Met de schrijvers kijk je achterom, maar vooral vooruit. Centraal staat een andere kijk op je leven, op de dingen die je tegenkomt en ervaart en daaraan gekoppeld een andere manier om daarmee om te gaan. De therapie is een goede mogelijkheid voor mensen die zelfstandig aan hun problemen willen werken. Ze is voor verschillende problemen van toepassing zoals depressie, angsten, verslaving, agressie en obsessies. Een hoofdstuk helpt ook bij het zoeken naar een goede gedragstherapeut. De lay-out van het boek maakt het gemakkelijk om heel praktisch en effectief met het boek te werken. Er is een verwijzing naar andere boeken en instellingen die een hulp kunnen zijn. De schrijvers zijn beiden gedragswetenschappers, verbonden aan het Priory Hospital North London; ze hebben een eigen praktijk voor psychotherapie en zijn verbonden aan de universiteit van Londen.

Een twintigtal hoofdzakelijk Nederlandse sociaal-psychologen heeft zich, over een tiental hoofdstukken verspreid, gebogen over de vraag hoe onze emoties beinvloed worden door de waarneming van het gedrag van anderen. Achtereenvolgend wordt aandacht besteed aan het ontstaan van emoties, leedvermaak, sekseverschillen in emoties, echte en valse spijt, de relatie tussen voelen en denken, rouw, emotionele aspecten van sociale controle en stigmatisering, waarna afgesloten wordt met een beschouwing over historisch leed en huidig schuldgevoel. Een literatuurlijst en een register completeren dit boek, gericht op een breed lezerspubliek.

OMGAAN MET OVERWELDIGENDE EMOTIES biedt een stapsgewijze methode om heftige emoties beter te begrijpen en te zien aankomen. Met behulp van eenvoudige en doeltreffende oefeningen, checklists en werkbladen kan daadwerkelijk verandering worden bewerkstelligd. Het boek is door bestsellerauteurs MATTHEW MCKAY, JEFFREY WOOD en JEFFREY BRANTLEY geschreven en gebaseerd op de Dialectische Gedragstherapie (DGt) en Acceptance en Commitment Therapie (ACT).
- uiterst praktische en effectieve methode
- bevat trainingen mindfulness, emotieregulatie en frustratietolerantie
- zeer bruikbaar om vaardigheden dialectische gedragstherapie te leren
- bevat veel eenvoudige oefeningen, checklists en werkbladen
- door handige opzet zowel voor beginners als gevorderden

GEVOELIGHEID EN ZELFBESCHERMING Leer je afsluiten voor negatieve invloeden Wij mensen blinken uit in zelfbescherming. We beschermen ons tegen van alles en nog wat en dekken ons in tegen alle mogelijke financiële eventualiteiten. Toch beseffen maar weinigen dat er veel subtielere, maar wellicht wel zo bedreigende gevaren op de loer liggen, waartegen stevige sloten, hoge hekken en dure verzekeringen niet helpen. De belangstelling voor allerlei spirituele technieken als meditatie, hypnose, regressie, channeling en dergelijke is de laatste jaren enorm toegenomen. Velen hebben inmiddels aan den lijve ervaren hoe belangrijk het is juist op dit terrein iets aan zelfbescherming te doen. Verder zijn er nu eenmaal mensen die van nature een bepaalde 'gevoeligheid' bezitten en daar in sommige situaties last van hebben. Ze nemen makkelijk pijnen van anderen over, zijn gauw vermoeid op plaatsen waar veel mensen zijn of in kunstmatige omgevingen met veel elektronische apparatuur. Dit boek draagt praktische en eenvoudige hulpmiddelen aan, die zowel geschikt zijn voor groepen als voor individueel gebruik. De hier geboden technieken zijn uitvoerig uitgeprobeerd en getest. Sommige zijn al duizenden jaren beken, anderen zijn pas recentelijk ontwikkeld. Als je je deze technieken eenmaal hebt eigengemaakt, vormen ze een vanzelfsprekend deel van je leven.