Mens durf te leven met een eigen mening

(C) 2008 Hein Pragt

Om maar met de deur in huis te vallen, ik heb een enorme hekel aan meelopers, kontenkruipers, hielenlikkers en mensen die geen eigen mening hebben en leven volgens "zo de wind waait, waait mijn rokje!". Mensen die uit puur eigenbelang of luiheid zich niet uitspreken, niet staan voor principes, of belangen. Mensen die zich laten leven of een mening laten aanmeten van bijvoorbeeld een religie of een politieke blaaskaak, zonder echt na te denken, omdat dat nu eenmaal de makkelijke weg is. Wanneer deze mensen in de anonimiteit blijven heb ik er nog niet zo veel problemen mee. Maar wanneer deze mensen voor mij beslissingen gaan nemen of mij beperkingen op gaan leggen, dan wil ik nog wel eens gaan koken. Wanneer u nog niet afgehaakt bent mag u verder lezen waarom ik hier wel een uitgesproken mening over heb.

Het bovenstaande wil niet zeggen dat ik voor totale vrijheid van meningsuiting ben, ik geloof ook dat er zoiets bestaat als respect voor een ander en dat deze twee zaken soms met elkaar in strijd kunnen zijn. Het is echter vaak mogelijk om hier een gulden middenweg te bewandelen, soms is het handiger om tactvol te werk te gaan in plaats van een botte bijl of overdreven assertiviteit te gebruiken. Maar klakkeloos meegaan zonder voor mijn mening uit te komen dat zult u bij mij zelden meemaken, zelfs als ik er nadelige gevolgen van kan ondervinden, blijf ik voor mijn mening staan. Voor mij is integriteit en staan voor wat ik denk zeer belangrijk in dit leven.

Dit wil niet zeggen dat ik een anarchist ben, ik geloof zeker in de democratie als de dictatuur van de meerderheid. Ik kan me wel neerleggen bij een democratische beslissing, maar niet zonder slag of stoot. De integere filosoof in mij heeft een verbod op naïviteit en een verplichting tot het vormen van een gefundeerde mening en het staan voor principes. Dit wil ook niet zeggen dat mijn meningen en principes voor eeuwig zijn. Mijn hele leven doe ik nieuwe ervaringen op, voer ik discussie over mijn mening en principes en kan ik deze met nieuwe inzichten bijstellen en zelfs helemaal herzien. Dit zie ik ook als een onderdeel van het geweldige avontuur dat het leven eigenlijk is.

Wanneer ik naar de wereld van vandaag kijk dan lijkt het alsof de meeste mensen alles mooi op orde hebben. Ze hebben een mooi ingericht huis, een mooie auto, mooie kleding, genoeg geld, heel veel televisiekanalen, uitdagende seks, veel vrienden en kennissen en beiden een uitdagende baan. De vraag is of ze wel gelukkig zijn en dat lijkt vaak een beetje tegen te vallen. Ondanks dat alle primaire levensbehoeftes vervuld zijn, lijken veel mensen toch niet helemaal of helemaal niet gelukkig. Helaas lossen sommige mensen dit op door zich dan maar achter een populaire mening van bijvoorbeeld een politieke blaaskaak te verbergen.

Als filosoof zeg ik dan, leeft u zoals u zelf wilt? Of wordt u een leefwijze aangepraat en door de commercie, de mode, de media, de overheid en de industrie. Allemaal materiele zaken waarvoor u zich natuurlijk wel dag in dag uit moeten sloven en waarvoor u een leven lang hard mag werken. Of bepaalt uw omgeving, uw baas, uw familie of uw geloof wat u mag denken en doen?

De grote vraag die ik kan stellen is dan, is welvaart eigenlijk wel welzijn? Het lijkt er op dat steeds meer mensen last hebben van een burnout en angst- en stressstoornissen en dat zeer veel mensen tegenwoordig hun opgewektheid uit een potje moeten halen. Het zoeken naar genot, het volgen van eigenbelang, egoïsme, het alleen maar bezig zijn met materiele zaken of het klakkeloos volgen van andermans mening en zich weinig bezig houden met zaken als een eigen mening, ergens voor staan en geestelijk ontwikkeling lijkt vaak een begeerlijke snelweg die eindigt in een afgrond. De band de Eagles schreven er ooit al een nummer over met de titel "Life in the fast lane.".

Dan komt de onvermijdelijke de quaterlife crisis en de midlife crisis waarin men zich af gaat vragen waar men nu eigenlijk mee bezig is, wat men eigenlijk wil en de teleurstellingen van niet uitgekomen dromen zich gaan opdringen. Robert Long schreef ooit een nummer dat "levenslang heet" waar de volgende tekst in voorkomt:

Voor de waarheid kun je dikwijls nog je ogen sluiten
Voor herinneringen niet, die sluit je nimmer buiten
Die neem je mee je leven lang
Want die bezit je onder dwang, levenslang

Vaak zie ik dat mensen proberen hun leven even snel te repareren door rigoureuze beslissingen te nemen. Ze gaan scheiden of nemen bijvoorbeeld ontslag, maar vaak belanden ze weer in dezelfde situatie als daarvoor omdat ze wezenlijk niets aan zichzelf of hun schijnbaar veilige leventje (durven te) veranderen. Ga eens terug naar de tijd waarin u nog idealen had en u ergens voor stond toen het leven u nog niet kleingekregen had en herontdek uzelf weer en uw idealen en principes. Dit kan een ernstige confrontatie zijn met uzelf zijn waar u dan toch even doorheen moet! En soms hoeft u ook niet uzelf te veranderen om iets eens anders aan te pakken. De wereld om u heen kunt u maar zeer beperkt aanpassen, de wijze waarmee u met deze wereld omgaat, is geheel in uw eigen hand. Vaak is die echtscheiding of dat ontslag niet nodig en zelfs een vlucht voor de confrontatie met uzelf. Denk hier ook goed over na wanneer u uw leven gaat evalueren, u bent de (goede of slechte) regisseur van uw eigen leven.

Ik wil deze overdenking besluiten met een aantal teksten van liedjes die van toepassing zijn op dit onderwerp. Levenslang van Robert Long geeft duidelijk aan wat de gevolgen zijn van het opgeven van een eigen mening en wat er kan gebeuren wanneer men zich laat leven.

Robert Long - Levenslang

Je bent nu dertig en je weet je leven heeft zich haast voltrokken
Je hebt een kind, een vrouw, een baan
Niet zo gelukkig als je wou, een held op sokken
Je leidt een uitzichtloos bestaan, met weinig kans om terug te gaan 

Het leek zo mooi je was pas achttien en je had nog idealen
En aan conventies had je lak
Je kon je vrijheid en je toekomst zelf bepalen
Je had de wereld in je zak, die kon je aan met groot gemak 

Goed, soms moest je wel een scheutje water bij de wijn doen
Maar je kunt toch ook niet steeds opnieuw een ander pijn doen
Als je je doel maar niet vergat, toen kwam de liefde op je had 

Je bleef jezelf zoveel je kon, maar ook je wilde 'r niet kwijt zijn
Je was gelukkig met elkaar
Maar tot concessies moest je af en toe bereid zijn
Er moest een heel stuk van je haar
Nou goed, dat pikte je dan maar 

Je zocht een huis voor jullie twee, want, God, je wou toch samenwonen
Wanneer je straks getrouwd zou zijn
Je deed een cursus want dat scheelt zo met de lonen
En langzaam kregen ze je klein 

Goed je bleef nog vechten voor je eigen overtuiging
En je droeg een pak terwijl je eerst in broek en trui ging
Je bleef rechtvaardig en alert, totdat je chef-verkoper werd 

Op zaterdag de supermarkt, je gooit je auto vol met eten
Met nootjes, kaas en Franse wijn
Om in het weekend je mislukking weg te vreten
En zo te wennen aan de pijn, dat je niet bent die je wou zijn 

Nu ben je dertig en je weet je leven heeft zich haast voltrokken
Je hebt een baan die je niet wou
Je hebt een flat waarvoor je veel te zwaar moet dokken
Je geeft niet echt meer om je vrouw
Maar ja, het kind is ook van jou 

Voor de waarheid kun je dikwijls nog je ogen sluiten
Voor herinneringen niet, die sluit je nimmer buiten
Die neem je mee je leven lang
Want die bezit je onder dwang, levenslang

Dirk Witte (1885-1932) schreef een aantal bekend geworden cabaretliedjes waaronder "Mensch Durf te Leven". Ook dit lied geeft ondanks dat het al een eeuw oud is, heel goed weer wet de problemen van deze tijd zijn. Deze versie is alleen in spelling aangepast aan deze tijd.

Mens durf te leven

Je leeft maar heel kort, maar een enkele keer
En als je straks anders wilt, kun je niet meer
Mens, durf te leven

Vraag niet elke dag van je korte bestaan:
Hoe hebben m'n pa en m'n grootpa gedaan?
Hoe doet er m'n neef en hoe doet er m'n vrind?
En wie weet, hoe of dat nou m'n buurman weer vindt?
En - wat heeft 'Het Fatsoen' voorgeschreven?
Mens, durf te leven!

De mensen bepalen de kleur van je das
De vorm van je hoed, en de snit van je jas
En - van je leven

Ze wijzen de paadjes, waarlangs je mag gaan
En roepen 'o foei!' als je even blijft staan
Ze kiezen je toekomst en kiezen je werk
Ze zoeken een kroeg voor je uit en een kerk
En wat je aan de armen moet geven
Mens, is dat leven?

De mensen - ze schrijven je leefregels voor
Ze geven je raad en ze roepen in koor:
Zó moet je leven!

Met die mag je omgaan, maar die is te min
Met die moet je trouwen - al heb je geen zin
En daar moet je wonen, dat eist je fatsoen
En je wordt genegeerd als je 't anders zou doen
Alsof je iets ergs had misdreven
Mens, is dat leven?

Het leven is heerlijk, het leven is mooi
Maar - vlieg uit in de lucht en kruip niet in een kooi
Mens, durf te leven

Je kop in de hoogte, je neus in de wind
En lap aan je laars hoe een ander het vindt
Hou een hart vol van warmte en van liefde in je borst
Maar wees op je vierkante meter een Vorst!
Wat je zoekt, kan geen ander je geven
Mens, durf te leven!

Een nummer van Paul van Vliet dat mij sinds ik het voor het eerst hoorde blijft aanspreken.

Paul van Vliet - "In de optocht door de tijd"  

Ik ben zo vaak opnieuw begonnen
Dan dacht ik dat het nooit voorbij zou gaan
Wist ik zeker: Nu heb ik 't gewonnen
Dit blijft, hier komt geen einde aan

Maar wij zullen altijd afscheid moeten nemen
Want onontkoombaar loopt de wekker af
Je kan niets of niemand voor 't leven claimen
Afscheid van de wieg tot aan het graf

Maar laten wij het afscheid zo verzachten
Dat daar ingebouwd zit van 'tot straks misschien'
Dat als wij elkaar terugzien, we gaan lachen
Met de glimlach van: Ik ben blij je weer te zien

Er loopt een optocht door de tijd
Van de schepping tot de eeuwigheid
En die optocht komt
En dat is gek
Steeds weer op dezelfde plek

En wij lopen mee met het misverstand
Alleen en soms in groepsverband
Op zoek naar het beloofde land

Maar soms, dan is daar iemand bij
Die denkt: Nee, dit is niets voor mij
Die gaat daaruit en stapt opzij
Die maakt zich los en voelt zich vrij

Van alles wat verstikking geeft
Van de grauwe sleur waarin hij leeft
Zodat hij weer een toekomst heeft

Misschien komt hij alleen te staan
Maar overleven is voortaan
Zijn eigenwijze weg te gaan
Zijn optocht door de tijd