Afgunst

(C) 2010 Hein Pragt

Afgunst wordt veeleer geboren uit de onvolkomenheid van hem die haar koestert,
dan uit de volkomenheid van hem die haar inboezemt.
(Comtesse Diane de Beausacq)

In tegenstelling tot andere hoofdzonden kent  afgunst geen genot. Jaloezie voelt en doet niet goed en de mens kwelt zichzelf zonder dat hij er enig voordeel uit haalt. Maar ondanks dat afgunst alleen maar negatief is schuilt wel een beetje in iedereen. Vooral bij kinderen is het goed te zien, kinderen willen altijd vaak net datgene hebben wat andere kinderen hebben. Op driejarige leeftijd is dit gedrag vrij normaal maar helaas komt het ook bij volwassen mensen regelmatig voor. Het is een taak van ouders kinderen te leren omgaan met deze negatieve emotie en te leren om hier niet aan toe te geven. De kunst van leven zonder afgunst is te leren genieten en het kunnen accepteren van het geluk van de anderen want geluk kan ook zeer aanstekelijk zijn. Ouders kunnen hun kinderen dus leren om iemand anders het geluk te gunnen in plaats van afgunstig te zijn. Afgunst is dus een zeer slechte eigenschap van de mens die zeer veel ellende en verdriet veroorzaaken kan.

Wanneer we gevoelens van afgunst voelen kunnen we hier op verschillende wijze mee omgaan,  u kunt u spiegelen aan een ander en u laten inspireren door het succes van de ander of door hard aan uzelf te werken trachten om op hetzelfde niveau of hoger te komen. Helaas gebruiken veel mensen een andere methode door met roddel, achterklap en negatieve kritiek de ander omlaag te halen waardoor men deze op het eigen niveau brengt, of plaatst. Het lijkt er dan op dat men zelf gestegen is en dat men net zo goed is als de ander, het tegenovergestelde is helaas waar. Er zitten dus twee kanten aan afgunst, het kan leiden tot vijandigheid en wraakzucht maar ook prikkelen tot creativiteit en zelfontplooiing.

Er is een verschil tussen afgunst en jaloezie die meestal voorkomt uit angst, bij afgunst gaat het voornamelijk om het willen hebben wat de ander heeft. Er zijn een paar dingen die u zelf kunt doen om met gevoelens van afgunst om te gaan of deze te verminderen. Eerst moet u proberen door kritisch naar uzelf te kijken welke eigenschappen of tekortkomingen van uzelf  deze om afgunstige gevoelens veroorzaken. Dit kan bijvoorbeeld met uw zelfbeeld te maken hebben of het gevoel niet goed genoeg of niet knap genoeg te zijn of minder succes te hebben dan een ander. U kunt zich ook afvragen of u echt gelukkiger zouden zijn als u hetzelfde zou hebben als diegene voor wie u afgunst voelt. Wat helpt bij afgunst is ook het tellen van de eigen zegeningen en u te richten op de dingen die u wel heeft in plaats van de dingen die u niet heeft. Wanneer u bijvoorbeeld zelf graag een dochter wilde hebben maar alleen zonen gekregen heeft, kunt u verbitterd reageren naar mensen die wel dochters hebben of denken aan het feit dat u zelf een paar gezonde kinderen heeft. De keuze voor een gelukkig bestaan zonder afgunst is meestal een eigen keuze.

De vreugde van bewonderen is de beloning van hen die vrij zijn van afgunst.
(Comtesse Diane de Beausacq)

De gevaarlijkste hartziekten zijn nog steeds: afgunst, haat en hebzucht.
(Pearl S. Buck)

Het Bijbelverhaal van Kaïn en Abel

De mens had gemeenschap met zijn vrouw Eva; zij werd zwanger en bracht Kaïn ter wereld, en zij sprak: 'Door de gunst van de HEER heb ik een mannelijk kind voortgebracht.' Vervolgens baarde zij Abel, zijn broer. Abel werd schaapherder en Kaïn landbouwer. Na verloop van tijd bracht Kaïn een offer aan de HEER van de vruchten van de grond. Ook Abel bracht een offer, de eerstgeborenen van zijn beste schapen. De HEER zag genadig neer op Abel en zijn offer, maar op Kaïn en zijn offer sloeg Hij geen acht. Een wilde woede greep Kaïn aan, en zijn gezicht werd grimmig. De HEER zei tegen Kaïn: 'Waarom bent u woedend, en waarom staat uw gezicht zo grimmig? Als u het goede doet, is er opgewektheid; maar doet u het goede niet, dan loert de zonde als belager aan uw deur, klaar om u te grijpen. Zult u hem de baas kunnen blijven?' Daarop zei Kaïn tegen zijn broer Abel: 'Laten we gaan wandelen.' Buiten viel Kaïn zijn broer aan en vermoordde hem. De HEER zei tegen Kaïn: 'Waar is uw broer Abel?' Hij antwoordde: 'Ik weet het niet. Ben ik dan de hoeder van mijn broeder?' En Hij zei: 'Wat hebt u gedaan? Hoor, het bloed van uw broer roept uit de grond naar Mij! Daarom zult u vervloekt zijn, verbannen van de grond die zijn mond heeft geopend om uit uw hand het bloed van uw broer te ontvangen! De grond die u bewerkt zal niets meer opbrengen; een zwerver en een vagebond zult u zijn op de aarde!' Kaïn zei tegen de HEER: 'Die straf is te zwaar om te dragen. U jaagt mij weg van de bebouwde grond, en ik zal ver van U vandaan moeten blijven. Ik zal een zwerver en een vagebond zijn op de aarde, en iedereen die mij ontmoet kan mij doden.' Maar de HEER antwoordde: 'Nee! Wie het ook is die Kaïn doodt, hij zal zevenvoudig boeten!' En de HEER gaf Kaïn een merkteken, om te voorkomen dat ieder die hem ontmoette hem zou doden. Daarna trok Kaïn weg uit de nabijheid van de HEER en vestigde zich in het land Nod, ten oosten van Eden.

Commentaar

(C) 2010 Hein Pragt

Dit verhaal toont aan dat afgunst het grootste vergif is dat een gemeenschap kan binnensluipen. Sommige mensen kunnen niet verdragen dat het anderen goed gaat en ze proberen in woord en daad, en soms zeer subtiel, de andere onderuit te halen. Een goed voorbeeld van afgunst staat zelfs al op de eerste bladzijden van de bijbel. Kaïn kan niet verdragen dat het brandoffer van zijn broer Abel door God met grotere welwillendheid wordt aanvaard dan zijn eigen offer. Hij wordt somber, de vrede verdwijnt uit zijn hart en hij zoekt een middel om het succes van zijn broer eronder uit te halen en te wreken en de vreugde in zijn hart verdwijnt. De bijbel toont hier dat de afgunst heel ver kan gaan, zelfs tot broedermoord. De naastenliefde verdwijnt uit het hart en gevoelens van haat komen in de plaats en de andere wordt met alle mogelijke denkbeeldige fouten bekleed en men raakt gefixeerd in de negativiteit. Afgunst is dus zo oud als de mensheid en al heel vroeg begreep de mens als dat afgunst een grote bron van ellende en een grote bron van kwaad is. Ook afgunst tussen familieleden kan voor veel verdriet zorgen omdat afgunst de genegengeid, liefde en broederschap om zeep helpt.

Iedereen is weleens jaloers en bang dat zijn/haar partner vreemdgaat, ook als achteraf blijkt dat er niks aan de hand was. Jaloezie wordt echter ziekelijk als je voortdurend jaloers bent terwijl daar geen aanleiding voor is. Ziekelijke jaloezie heeft ingrijpende gevolgen voor je relatie en je zelfbeeld. Leven met ziekelijke jaloezie of met een partner die daar last van heeft is dan ook niet altijd even makkelijk. Pieternel Dijkstra geeft je inzicht in de oorzaken, gevolgen en behandelmogelijkheden van ziekelijke jaloezie. Wat betekent ziekelijke jaloezie voor de relatie tussen jou en je partner? Wat is de rol van het uiterlijk en het zelfbeeld bij jaloezie? Wat is de beste behandeling? Gelukkig is er ook veel dat je zelf kunt doen om van je jaloerse gevoelens af te komen. Ook op deze zelfhulptechnieken gaat het boek in.

In Ik ook! geeft psychologe Helmi Goudswaard tips, oefeningen en talloze voorbeelden uit haar spreekkamer om beter te leren omgaan met emoties waar stiekem iedereen mee te maken heeft. In deze praktische handleiding leer je vijandige afgunst herkennen en ombuigen naar gezonde wedijver. Ook ontdek je hoe jaloezie je op het spoor van je eigen verlangens en passies kan zetten. Afgunst en jaloezie zijn twee sterk gerelateerde gevoelens waar iedereen in het geheim mee kampt. In dit boek wordt uitgelegd waar deze vervelende emoties vandaan komen. De auteur legt ook uit hoe je deze gevoelens bij jezelf en een ander kunt ontdekken en accepteren. Er wordt ingegaan op jaloezie en afgunst tussen verschillende soorten mensen. Waarom zijn broers en zussen bijvoorbeeld elkaars rivalen? Waarom kunnen ouder-kindrelaties zo beladen zijn? En wat hebben de voorgaande twee zaken te maken met jaloezie binnen een partnerrelatie? De lezer leert dat gevoelens van afgunst en jaloezie behalve vervelend ook nuttig zijn. Ze kunnen namelijk worden omgebogen tot iets positiefs: een gezonde wedijver. De acht hoofdstukken van het boek staan vol met tips en oefeningen waarmee dat doel te bereiken is. De vele herkenbare en aansprekende praktijkvoorbeelden verduidelijken de toch al vlot leesbare theorie. De auteur is klinisch psycholoog en werkt al 35 jaar als docente geestelijke gezondheidszorg. Dit boek, geschikt voor een breed publiek, besluit met een uitgebreide literatuurlijst.

Juist in moeilijke situaties is het belangrijk dat men zich niet door zijn emoties laat overweldigen. Osho's inzicht in de emotionele natuur van mensen reikt veel verder dan die van de conventionele psychologie. In dit boek maakt hij de lezer vertrouwd met de mogelijkheid iedere situatie met rust en bezinning tegemoet te treden. Thematische geselecteerde compilatie van teksten van de Indiase levensleraar Osho over de drie hoofdemoties woede, jaloezie en angst. Net als in het recente 'Moed als wijsheid'* is de voornaamste insteek dat men de bovenstaande emoties onbevooroordeeld moet bezien, er begripvol contact mee maken en ze zo overstijgen. De drie hoofdstukken over de emoties - met de samenhang tussen woede en verdriet, pijn en jaloezie of angst en eenzaamheid - worden ingeleid door een hoofdstuk over 'wat zijn emoties?' waarin de verbinding tussen emoties en sentimentaliteit, alsmede de onderdrukking en beheersing van emoties worden behandeld. Stilistisch is hier het hapklaar presenteren van een tekstblok per pagina de norm, waarbij in vele vormen de illustratie van een wegvliegende meeuw (als het nogal afgekloven symbool voor vrijheid/zuiverheid?) is gebruikt. Deze publicatie voegt vanwege zijn opzet niets wezenlijks toe aan wat er reeds verschenen is; vooral de afsluitende oefeningen ter transformatie van de besproken emoties (zoals Osho's beroemde dynamische meditatie met betrekking tot woede) zijn echter de moeite waard.

Er bestaat geen samenleving zonder goed en kwaad, geen maatschappij zonder zonde. Maar iedere cultuur heeft zijn favoriete lijst met overtredingen. Misschien wel de invloedrijkste lijst werd in de late Oudheid door de kerk samengesteld: de zeven hoofdzonden. Voor Aviad Kleinberg, een van de belangrijkste Israëlische intellectuelen en opiniemakers, zijn de hoofdzonden geen verboden handelingen, maar drijfveren die ons in verleiding brengen. Hij onderzoekt bijvoorbeeld wat er verkeerd is aan een beetje luiheid. Zou er sprake zijn van haute cuisine zonder gulzigheid? En kan de consumptiemaatschappij overleven zonder afgunst en hebzucht? Kleinberg beroept zich op joodse, christelijke, Griekse en Romeinse denkers, maar ook op persoonlijke ervaringen om te laten zien hoe diepgeworteld menselijke hartstochten zijn. Tegelijk laat hij zien dat mensen in verschillende tijden heel anders tegen menselijke passies aankijken. 'Zeven hoofdzonden' is een boek vol ironie én mededogen voor menselijke tekortkomingen. Het is met zoveel plezier geschreven dat dit wel op de lezer moet overslaan. De zeven hoofdzonden zijn in de christenheid een bekend onderwerp. Hoewel Kleinberg geen religieuze overtuiging heeft, schreef hij een boek over dit onderwerp. Hij is hoogleraar geschiedenis in Jeruzalem, maar benadert zijn onderwerp filosofisch. Na twee inleidende hoofdstukken schrijft hij over elke hoofdzonde een hoofdstuk. Ze vormen zeven afzonderlijke essays, met als toegift een hoofdstuk over schijnheiligheid, een zonde die er zeker bij hoort volgens hem. Interessant is ook het laatste hoofdstuk, 'Zonde voor gevorderden'. De auteur is uitstekend thuis in de Talmoed en het Nieuwe Testament, maar ook in Augustinus en hedendaagse westerse filosofen. Dank zij zijn persoonlijke benadering en zijn vlotte stijl is zijn boek boeiend en goed leesbaar. Een enkele keer brengt die stijl hem tot een al te gemakkelijke uitspraak, bijvoorbeeld zijn stelling dat in Numeri 23 de tafelmanieren van het volk Israel God in woede doen ontsteken (pagina 146). Jammer dat het boek niet is gecorrigeerd op spelling en stijl. Daardoor staat op pagina 106 'bedreigt' in plaats van 'bedreigd' en op pagina 152 'groter dan Hem'. Desondanks: dit boek is origineel in zijn ongebruikelijke filosofische benadering van theologische begrippen. Het biedt een geheel andere dan de gebruikelijke visie.