De maakbaarheid van geluk.

Deze pagina gaat over de maakbaarheid of de juist niet maakbaarheid van geluk. Er zijn tegenwoordig veel zelfhulpboeken en geluksgoeroe's die beweren dat iedereen met de juiste levensinstelling en wat eenvoudige oefeningen vanzelf gelukkig kan worden. Een van deze boeken is “The Secret” en in dit boek wordt beweerd dat iedereen alles kan bereiken zoals geld, succes, relaties, geluk door positief te denken en te focussen op wat men wil bereiken. Het boek suggereert dat het om een eeuwenoud geheim gaat dat succesvolle mensen doorgegeven hebben en dat wanneer men alles doet wat in het boek staat het universum zal reageren op uw wensen en ze zal inwilligen. Even voor de goede orde, in dit soort boeken geloof ik zeker niet en ook niet andere groepen of sekten die beweren dat zij de weg naar geluk bieden. Dit wil niet zeggen dat sommige adviezen niet zeer zinnig zijn en dat bijvoorbeeld de uitspraken van de Dalai Lama onzin zijn, door uw eigen deel uit deze oude wijsheid en levensfilosofie te gebruiken kunt u meer tevreden worden, meer inzicht krijgen in de wereld en uzelf en zo leren om het eigen geluk op een positieve wijze te beïnvloeden. Is geluk dan wel of niet maakbaar? De meeste mensen kunnen redelijk gelukkig zijn ondanks alle hindernissen die het leven soms opwerpt en ik heb persoonlijk mensen gekend die meervoudig gehandicapt waren met amper kansen in het leven die toch zeer gelukkig waren. Het gevoel van geluk lijkt dus vaak niet in alle externe omstandigheden te liggen maar juist in de wijze hoe de mens er zelf naar kijkt. Men kan zichzelf dus trainen in meer geluksgevoel door te leren om anders tegen dingen aan te kijken maar ook door middel van het eigen gedrag (wat ook weer invloed heeft op de mensen om u heen) gevoelens van geluk bevorderen in plaats van het eigen ongeluk te creëren. Desondanks is geluk ook afhankelijk van externe factoren waar men amper of geen invloed op heeft. Daarentegen zijn er ook mensen die onder barre omstandigheden toch gelukkig kunnen zijn.

Met vriendelijke groet, Hein Pragt

© 2011 Hein Pragt

Voordat ik ga schrijven over de maakbaarheid van geluk wil ik eerst de maakbaarheid van ongeluk behandelen. Vaak voeren tegenstanders van de maakbaarheid van geluk aan dat het oneerlijk is om te stellen dat mensen die ongelukkig zijn dit aan zichzelf te danken zouden hebben. Dit is ook een bizarre gedachte, ik geloof zeker niet dat mensen per definitie hun eigen leed organiseren en ik vind het erg hard om mensen de schuld te geven van alles wat hen overkomt. Maar sommige dingen zijn niet omkeerbaar, men kan wel invloed uitoefenen op het eigen geluk of ongeluk maar het omgekeerde is niet waar, dat geluk of ongeluk altijd afhankelijk zijn van het eigen gedrag. Er zijn genoeg externe omstandigheden waar men geen invloed op heeft die het geluksgevoel kunnen beïnvloeden. Maar ik zal proberen een voorbeeld te geven.

Een man is door allerlei invloeden buiten zijn bereik werkeloos geworden waardoor hij nu diep in de schulden zit. Het leven ziet er even vrij troosteloos en hopeloos uit. De man wikt en weegt en besluit om een overval te gaan plegen en zo zijn financiële problemen op te lossen. Hij wordt echter gepakt en beland in nog veel meer ellende dan voorheen. Is deze nieuwe ellende nu het gevolg van de beslissingen en het handelen van deze man zelf of kan hij dit afwentelen op de maatschappij die hem in deze positie gebracht heeft. Tegenwoordig zijn we vaak geneigd om het tweede te doen maar de beslissing om de overval te plegen was toch de beslissing van de man zelf en hij heeft daarmee zelf invloed gehad op zijn eigen ongeluk.

Nog een voorbeeld, een vrouw heeft haar hele leven al een hartsvriendin waar ze lief en leed mee kan delen. Op een dag doet haar hartsvriendin iets wat ze moeilijk kan verkroppen en besluit ze om de vriendschap te verbreken. Jarenlang blijft ze rondlopen met het ongelukkige gevoel bedrogen te zijn door haar beste vriendin en mist ze de vriendschap heel erg. Is dit ongeluk alleen maar veroorzaakt door het gedrag van deze vriendin of heeft deze vrouw door niet uit te praten en te vergeven zelf een vriendschap opgegeven en een vriendin in een vijand veranderd. Kunnen we ongelukkige gevoelens dus over onszelf afroepen door onze eigen daden?

Deze voorbeelden geven aan dat het ongeluk wat deze mensen overkwam door het eigen handelen veroorzaakt zijn ondanks dat er ook externe invloeden meespeelden. Nog even een extreem voorbeeld, wanneer ik uitgedost in een roze pak voor een demonstratie van rechts extremisten ga staan en “lang leve alle homo's” roep dan ben ik bang dat er zeer onprettige dingen met mij zullen gebeuren. Wat ik wel kan stellen is dat ik dit dan ook overduidelijk over mijzelf afgeroepen heb. Ongeluk is dus maakbaar maar dat betekent niet dat mensen die ongelukkig zijn daar per definitie zelf verantwoordelijk voor zijn, maar in een aantal gevallen is ongeluk wel te herleiden naar eigen handelen en denken. De mens kan dus duidelijk wel invloed uitoefenen op het eigen ongeluk.

Er bestaat helaas ook zoiets als toevalsongeluk, dit is ongeluk dat u overkomt waar u geen enkele invloed op heeft. Wanneer u aangereden wordt terwijl u zich goed aan de verkeersregels hield, wanneer u ouders gaan scheiden of een ouder komt te overlijden dan gebeurt dit zonder dat u daar zelf invloed op had. Dit is toevalsongeluk wat nooit te voorkomen zou zijn door het eigen handelen.

© 2011 Hein Pragt

Door de eeuwen heen is de manier van kijken naar geluk steeds veranderd en de maakbaarheid van geluk is lang niet altijd vanzelfsprekend geweest. In een boek van Herodotus uit de vijfde eeuw voor Christus staat de mythe van de rijke koning Croesus die het idee heeft dat hij de gelukkigste man op aarde is. Om dit te controleren vraagt hij een wijze man die hem zegt dat niet hij de de gelukkigste man op aarde is maar een man uit Athene die in de kracht van zijn leven stierf op het slagveld en daarbij zijn vrouw en zonen achterliet. Deze man had een goed en eervol leven gehad en was eervol op het slagveld omgekomen. Volgens deze wijze kon het geluk pas bepaald worden op het moment dat men dood ging en tot die tijd kon alles nog verstoord worden door de goden. Geluk was in die tijd dus vooral een kwestie van toeval omdat het door het noodlot en door de goden bepaald werd. Veel oude volkeren dachten dat ze zelf weinig te zeggen hadden over hun geluk en daarom gingen ze uit van het slechtste en hoopten ze op het beste.

Met het toenemen van de welvaart en een (democratisch) maatschappelijk systeem kreeg de gewone mens steeds meer invloed op zijn eigen leven. Bekende filosofen uit de tijd voor Christus zoals Zeno, Epicurus, Plato en Aristoteles gaven hun visie op de maakbaarheid van geluk. Maar hoe men dat kon doen verschilde nogal, de één vond men zijn heil moest zoeken in de wijsheid, deugd, beheersing van de zinnen en innerlijke rust van de ziel, anderen vonden dat geluk te bereiken was door toe te geven aan alle vormen van genot (Hedonisme).

Met de komst van het christendom kwam er er een enorme ommekeer in het beeld van geluk. Door pijn en lijden te accepteren zou men in de toekomst (na de dood) de beloning van eeuwigdurend geluk ontvangen. Met de komst van het christendom veranderde dus de visie op de maakbaarheid van geluk, men kon zijn eigen hemelse geluk verdienen door te leven volgens de christelijke regels. Iedere mens was per definitie kansloos voor geluk doordat hij belast was met de erfzonde, God beslist over het leven en het geluk, maakbaar geluk was daardoor niet meer aan de orde maar lag in de handen van een hogere macht.

In de vijftiende en zestiende eeuw na Christus kwam er door de humanisten een nieuwe blik op de wereld en geluk. Men ging zich meer richten op aards geluk en men had het idee dat men daar ook zelf invloed op kon uitoefenen, de maakbaarheid van geluk stond daarmee weer in de belangstelling. Ook door de Reformatie binnen de kerk groeide de interesse in geluk op aarde weer meer, Luther en Calvijn brachten de godsdienstige verantwoordelijkheid weer bij het persoonlijke geweten. Volgens Luther moest men genieten van alles wat God gegeven had en gelukkig zijn en vreugde voelen stond gelijk aan het plagen van de duivel.

Hierna kwam de periode van de verlichting en de romantiek waarbij veel filosofen zich bogen over geluk en de maakbaarheid van geluk. Veel van deze stukken zijn sterk terug te voeren op het leven in deze periode en afhankelijk van de organisatie van de maatschappij en de welvaart van die periode. Terwijl tijdens de romantiek het christendom meer invloed kreeg, nam dit daarna weer geleidelijk af. Volgens de bekende psychiater en grondlegger van de psychoanalyse Sigmund Freud (1856- 1939) bestond God niet en was religie een illusie. Maar ook was geluk een soort waanidee want het menselijke verlangen was onverzadigbaar en veroorzaakte continue strijd. Gelukkig worden, zat er volgens de eeuwige pessimist Freud, voor de mens ook gewoonweg niet in want de mens is een lijdend wezen die wanhopig probeert te ontkomen aan zijn lijden wat hem dus niet lukt. Hoewel Freud er in veel opzichten wat extreme ideeën op na hield, die na zijn dood ook wel weerlegd zijn, is hij van grote invloed geweest op vele psychiaters en filosofen die na hem leefden.

Tegenwoordig is er een soort van lawine ontstaan van psychologen en filosofen maar ook “coaches” die allemaal een menig hebben over geluk en de maakbaarheid van geluk dat vaak door simpelweg hun regels en methodes te volgen bereikt kan worden. De reeks boeken die geschreven is over de maakbaarheid van geluk is zeer groot, net als het aantal geluksgoeroes.

© 2011 Hein Pragt

De laatste jaren heb ik een aantal boeken gelezen over geluk en de maakbaarheid van geluk. Een voorbeeld wat ik wil aanhalen is het boek “Praktische levenslessen” van de bekende Amerikaanse auteur John Gray. Maar ook boeken over het Boeddhisme en de lessen van de Dalai Lama heb ik gelezen. Lang niet alles in deze boeken sprak mij aan, John Gray is soms iets te kort door de bocht zeker daar waar hij het geloof erbij haalt en ondanks dat het Boeddhisme me heel erg aanspreekt heb ik hier ook de nodige elementen waar ik me niet in kan vinden. Maar ik realiseer me heel goed dat ik het ook niet met alles eens hoef te zijn en dat er niet één weg naar geluk is. Al deze boeken hadden enkele goede suggesties en tips en inzichten waarmee ik iets luchtiger tegen het leven aan kan kijken. Door het beste van alle verschillende inzichten en ideeën te combineren kan ik hier mijn eigen collectie ideeën en vaardigheden uit samenstellen waarmee ik zelf het gevoel heb dat ik gelukkig kan zijn. Het is ook een aantal vaardigheden om goed om te kunnen gaan met de onvoorzienbare tegenslagen die iedereen wel eens te verwerken krijgt.

Is geluk maakbaar?

Ik denk dat geluk niet maakbaar is, het is hoogstens te beïnvloeden door de wijze waarop men zelf tegen dingen aankijkt en door het eigen handelen. Want de eeuwenoude wijsheid dat wie goed doet ook goed terug krijgt gaat nog steeds op. Wanneer u zelf integer en behulpzaam in het leven staat wil dit niet zeggen dat er nooit iemand misbruik van u zal maken, maar wanneer u dat ook incalculeert valt het u ook niet zo tegen. Geluk is dus op twee manieren te beïnvloeden, ten eerste kan men leren om positief tegen het leven aan te kijken en leren om op een positieve wijze om te gaan met de niet te voorkomen tegenslagen. Door mensenkennis op te doen en vooral zelfkennis te ontwikkelen kan men een vorm van innerlijke rust bereiken waardoor men zich eenvoudiger gelukkig kan voelen. Hierbij kunnen boeken met levenslessen en levenswijsheden zeker van dienst zijn, zolang u maar niet klakkeloos alles aanneemt maar wel kritisch blijft kijken of iets wel strookt met uw eigen overtuiging.

Aangezien ons geluk ook afhankelijk is van mensen om ons heen (tenzij we een kluizenaar zijn) is dus de omgang met deze mensen ook een factor in ons eigen geluk. Het is dus belangrijk om vaardigheden te leren om goed om te gaan met mensen om u heen waarbij u hopelijk dat wat u uitzend ook weer terug mag ontvangen. Een grote waarheid is nog steeds “wat u niet wilt dat u geschied, doe dat ook een ander niet!”. Mijn dochter van vijf zei laatst “als iemand boos tegen mij doet dan zeg ik dat ik haar de liefste van de hele wereld vind en dan vindt ze mij ook weer lief.” Ze had dus door dat ze een stemmingskerende handeling kon doen om een onplezierig conflict eenvoudig op te lossen. Dit zijn sociale vaardigheden waarmee mensen conflicten en dus vervelende situaties kunnen leren oplossen en voorkomen zonder zichzelf te kort te doen. Dit soort vaardigheden zijn ook op latere leeftijd nog aan te leren en kunnen er voor zorgen dat men meer plezier, rust en geluk kan vinden in de omgang met andere mensen.

Toevalsongeluk en tegenslagen zijn niet te voorkomen maar u kunt wel leren om hier goed mee om te gaan en er het beste van de maken en soms kunt u zelfs een tegenslag gebruiken om u leven te herzien en een nieuwe weg in te slaan en het zo ombuigen naar iets positiefs. U kunt dus zelf invloed uitoefenen op uw eigen geluk maar de maakbaarheid van geluk en succes door het simpelweg volgen van een boek als “The secret” daar geloof ik zeker niet in. Het kan echter geen kwaad om deze boeken te lezen en er een deel uit te halen dat u wel aanspreekt en wat u wel kunt gebruiken. Mijn mening is dat de mens in staat is door het leren van inzichten, wijsheden en sociale vaardigheden om zijn eigen geluksbeleving op een positieve wijze te beïnvloeden.

"Ieder mens wil gelukkig zijn en niemand wil lijden", dat is het uitgangspunt van de Dalai Lama voor dit boek. In samenspraak met Howard Cutler, een psychiater, wordt verder uitgewerkt wat geluk is en welke methoden er zijn om het te verkrijgen. De belangrijkste constatering is dat het vooral onze staat van geest is die bepaalt of we ons gelukkig voelen of niet. We moeten de geest dus leren kennen om vervolgens de heilzame factoren erin, zoals vriendelijkheid en mededogen, te vergroten en de negatieve factoren, zoals haat en hebzucht, te stoppen. Onderwerpen als eenzaamheid, relaties en intimiteit, lijden en de zin ervan, omgaan met woede, haat en angst komen uitgebreid aan de orde. De manier waarop de diverse onderwerpen aan bod komen, is uitermate plezierig vormgegeven. De informatie is waardevol en voor iedereen te begrijpen en direct toe te passen.

Een zelfhulpboek dat mensen op het spoor zet om het leven opnieuw te gaan beleven door te stoppen met het worstelen met problemen die hun leven beheersen. Het is gebaseerd op een betrekkelijk nieuwe therapiemethode, ACT (Acceptance and Commitment Therapy). De methode is ontstaan uit de gedragstherapie en de cognitieve therapie. Het uitgangspunt is dat problemen bij het leven horen want mensen lopen gedurende hun leven aan tegen onoverkomelijk lijkende moeilijkheden. De stelling van Harris is dat we zin en betekenis kunnen geven aan het lijden dat ons overkomt. Ons leven wordt dan dragelijker en vitaler. Te meer als we beseffen dat hoe meer we ons inspannen om geluk te bereiken, hoe meer we lijden. De auteur vraagt zich af waarom het voor ons zo moeilijk is om gelukkig te zijn. De reden is dat we met onze geest een ideaalbeeld creeren van de mens die we graag willen zijn, we vergelijken ons keer op keer met dit ideaalbeeld. Vaak is het gevolg dat we ons niet goed genoeg voelen.

In dit boek legt de auteur van onder andere de zeven spirituele wetten van succes in drie delen uiteen hoe het geluk vanuit onszelf ontstaat in plaats vanuit de materiele wereld. In deel een behandelt hij het probleem van 'niet weten wie we zijn', in deel twee geeft de auteur het recept, met onder andere de vragen 'wat is de sleutel tot geluk?', en 'hoe kan ik moeiteloos leven?'. Deel drie gaat over de praktische kant, met ondermeer de vragen 'hoe word ik krachtig?' en 'hoe ervaar ik dat ik vrij ben?'. In dit laatste deel geeft hij tevens vele tips hoe om te gaan met bijvoorbeeld de weerstand die je voelt in een situatie, de ademhaling en verslavingen. Diverse woorden en zinnen worden benadrukt en door de tekst heen cursief gedrukt.

Het menselijk geluk wordt voor 50% genetisch bepaald, voor 10% door de omstandigheden en de overige 40% is volgens de schrijver maakbaar. Dit boek gaat over de maakbaarheid van het geluk. Na een tweetal hoofdstukken over de theoretische achtergronden van geluk volgt een diagnostische test, waarvan de uitkomst aangeeft welke stappen men moet ondernemen om gelukkiger te worden. Deze stappen, strategieen, worden vervolgens beschreven, gevolgd door de beschrijving van een twaalftal geluksactiviteiten waarmee je kunt en eigenlijk ook moet oefenen. Wat er nodig is om duurzaam gelukkig te zijn en blijven, wordt daarna aan de hand van vijf aspecten uitgelegd. Door de vele praktische voorbeelden en de duidelijke oefenopdrachten biedt dit boek voor een breed publiek voldoende aangrijpingspunten voor een gelukkiger en prettiger leven.

Kiezen voor geluk leert je als mens te groeien en jezelf te ontwikkelen. Het geeft je gereedschap waarmee je je ware ik zult ontdekken. Voor meer plezier in je dagelijks leven waardoor je vrijer en gelukkiger zult zijn. Kiezen voor geluk is geschikt voor iedereen die zichzelf wil leren kennen en wil groeien in de ontmoeting met anderen. De vele oefeningen helpen hierbij.