Boeddhisme pagina.

© 2010 Hein Pragt

Waarom spreekt mij het Boeddhisme van alle religies zo aan? Als eerst kent het geen absolute God maar sluit het de verering van een God of meerdere goden niet uit. Zowel mensen die geloven in een God als mensen die niet in een goddelijk wezen geloven kunnen zich vinden in de leer van de Boeddha. De Boeddha heeft geen van de eeuwenoude geloofscomponenten overgenomen, zoals een god, van een ziel, van eeuwigdurende hel of hemel en het maakte geen gebruik van menselijke angsten of verwrongen gezichtspunten aangaande natuurverschijnselen en levensgebeurtenissen om de religie op te baseren. Ook gelooft hij niet in zelfkastijding, of in het opleggen van straffen of geboden. Ook maakt de Boeddha geen aanspraak op een goddelijke openbaring en verheft hij zich niet boven de mens.

Goed zijn uit eigen wil.

Het Boeddhisme gebruikt waarden zoals morele en spirituele ontwikkeling, discipline, mentale training en zuivering, kennis, wijsheid en verlichting, en een juist begrip van het leven en de wereld. Het Boeddhisme kent geen religieuze rituelen die verplicht uitgevoerd moeten worden om een god te behagen of om in een hemel te komen. Volgens de Boeddha zijn het ontwikkelen van moraal en zuivering van de geest de twee belangrijkste punten in het bereiken van uiteindelijke bevrijding. De Boeddha liet zien dat een mens, om religieus te zijn, een onschuldig, onberispelijk, respectabel, nobel en zuiver leven moet leiden. Ook raadde hij de mensen aan zich niet in te laten met kwade praktijken en kwaad moet worden voorkomen uit goede wil en niet uit angst voor God of zijn straffen.

Eigen verantwoordelijkheid.

De leer is er ook op gebaseerd dat de mens zelf verantwoordelijk is voor alles in de wereld. Zowel pijn als geluk worden door de mens zelf veroorzaakt en de mens heeft ook de mogelijkheid om zijn lijden te doen verdwijnen. Men kan zijn eigen geluk en vrede ondersteunen door wijsheid toe te passen. Het is de menselijke geest die de toestand van de wereld kan omzetten naar een vredige, welvarende en gelukzalige toestand door de geest maar op de juiste manier te gebruiken.

Niet opgedrongen.

De Boeddha heeft nooit militaire of politieke macht gezocht om zijn spirituele manier van leven te verspreiden, hoewel er vele machthebbers onder zijn volgelingen waren. Ook heeft het Boeddhisme nooit oorlog en geweld gebruikt om de overtuiging op te dwingen aan andersdenkend.

De middenweg.

De Boeddha adviseerde mensen om altijd de middenweg te bewandelen, dit gaat over juist gedrag, voorkómen van extremen en het aannemen van een gematigde manier van leven. Veel mensen doen hun hele leven weinig anders dan het behagen van hun begeerten en het misbruiken van hun zintuigen om hun lusten te bevredigen en zal de drang naar bevrediging zo intens worden dat het als een obsessie het leven gaat beheersen. Veel immorele praktijken, wrede daden, psychische afwijkingen, ongezonde competitiedrang, spanningen en rusteloosheid die onze moderne maatschappij beheersen zijn terug te voeren op deze ontevreden geest.

Gij zult niet doden.

Volgens de Boeddha is het ook wreed en oneerlijk om levende wezens (ook dieren) te doden, voor welk doel dan ook. Vegetarisme is in het Boeddhisme niet verplicht maar in het Boeddhisme is het doden van een levend wezen tegen de vijf voorschriften waar iedere Boeddhist zich aan zou moeten houden. Het eten van vlees of vis is echter niet hetzelfde als het doden van een levend wezen. De belangrijkste factor bij karma is intentie, en bij het eten van vlees is er geen intentie om een levend dier te doden. Het werkelijk intentioneel doden van een levend wezen is echter wél een slechte daad.

Wetenschap.

Het Boeddhisme stelt dat wijsheid is gebaseerd op juiste gedachten en juist begrip. Het is gebaseerd op nobele waarheden die niet de strijd aangaan met wetenschappelijke inzichten. Het Boeddhisme is dan ook niet in strijd met wetenschappelijke kennis en ontwikkelingen zoals vele andere religies.

Vrijheid.

Vrijheid is ook een centraal punt voor volgelingen van de Boeddha, we hebben de volledige vrijheid om zelf na te denken en te beoordelen of we iets verwerpen of accepteren. We zijn niet verplicht iets uit naam van een geloof zonder meer iets te accepteren, of zonder zelf na te denken een religieuze leider of heilige boek te volgen. Boeddhisten zeggen nooit dat het hen verboden is iets te doen, ze geven aan dat ze er zelf voor kiezen om iets wel of niet te doen. De Boeddha predikte uit zijn eigen, persoonlijke ervaringen en het Boeddhisme is de enige religie die haar uitleg en principes baseert op de menselijke ervaring, realisatie, wijsheid en verlichting van zijn grondlegger, en niet op een goddelijke openbaring of opgelegde geboden. De Boeddha introduceerde zichzelf niet als een bovennatuurlijke bevrijder, volgens de Boeddha bestaat er geen bevrijder, want iedereen moet zichzelf bevrijden. Dit maakt het Boeddhisme de minst dogmatische van alle religies.

Karma

Het belangrijkste onderscheid wat De Boeddha maakt is het onderscheid tussen goede daden en slechte daden. Goede daden leiden tot goede gevolgen, kwade daden leiden tot slechte gevolgen. Ook maakt hij onderscheid in de manier waarop we daden uitvoeren: door middel van het lichaam (lichamelijke daden), spraak (verbale daden) en geest (mentale daden). Ook zegt de Boeddha dat hebzucht, haat en onwetendheid de drie hoofdoorzaken van slechte daden zijn, en dat het tegenovergestelde van deze drie dingen dus geen hebzucht, geen haat, en de aanwezigheid van kennis en inzicht de drie hoofdoorzaken van goede daden zijn. Karma kan men zien als een natuurlijk principe, een wet van actie en reactie waar dus geen God of bovennatuurlijke macht aan het werk is die straft of beloont. Een goede daad heeft van nature gunstige gevolgen en slechte daden hebben van nature slechte en onplezierige gevolgen.

Reïncarnatie.

Iets waar ik me niet in kan vinden is de re-incarnatie of wedergeboorte. Dit is een Boeddhistisch concept dat verwijst naar het opnieuw plaatsvinden van geboorte na de dood en maakt het deel uit van de cyclus van dood en wedergeboorte zonder begin en zonder eind. Alleen wanneer iemand verlicht is en het nirwana bereikt heeft, vindt er na het overlijden geen wedergeboorte plaats.

© 2010 Hein Pragt

Veel mensen kennen het Boeddhisme van de zeer charmante spiritueel leider van het Tibetaans Boeddhisme, de dalai lama. De dalai lama is sinds 1578 de spiritueel leider en tot aan 1959 was de dalai lama ook de hoogste politieke leider van Tibet. De huidige, veertiende dalai lama is Tenzin Gyatso die geboren werd in 1935. Door Tibetanen en vele anderen over de hele wereld wordt het bewind van de Volksrepubliek China in Tibet niet erkend en zij beschouwen de dalai lama nog steeds als de politiek leider van het land Tibet. Het beeld van de dalai lama is romantisch en zijn imago is die van een goedlachse, onpeilbaar diepzinnige, wijze monnik die overal waar hij komt de gemoederen tot rust weet te brengen en zijn toehoorders weet te boeien en een goed gevoel weet te geven. Deze dalai lama is op zijn tweede herkend als de reïncarnatie van de dertiende dalai lama, zijn voorganger, waarna hij is opgeleid tot monnik. In 1989 krijgt hij de Nobelprijs voor de Vrede, in 2007 de Gold Medal van het Congres in de VS. Hij geeft overal ter wereld toespraken en er zijn veel boeken verschenen over de dalai lama met interviews, zijn uitspraken en filosofische gedachten.

Citaten van Dalai Lama

Als je jeuk hebt, is het plezierig om te krabben.
Maar het is beter helemaal geen jeuk te hebben.
(Dalai Lama)

Als je met een ernstig probleem geconfronteerd wordt, denk dan zeer goed na.
Is er een oplossing, dan heeft het geen zin u op te winden.
Is er geen oplossing, dan heeft het geen nut u op te winden.
(Dalai Lama)

Beoordeel je succes naar hetgeen je moest opgeven om het te bereiken.
(Dalai Lama)

Bij vergeven gaat het niet over de ander maar over jou.
Het is loslaten van de last die je met je meedraagt.
(Dalai Lama)

Liefde, mededogen en verdraagzaamheid zijn geen luxeartikelen, maar eerste levensbehoeften.
(Dalai Lama)

Waar het verstand ophoudt, begint de woede.
Daarom is de woede een teken van zwakte.
(Dalai Lama)

Waar onwetendheid heerst is ware vrede onmogelijk.
(Dalai Lama)

Wees uw vijanden dankbaar voor de les in tolerantie, zelfbeheersing en geduld.
(Dalai Lama)

Onthoud dat grote liefde en groot succes grote risico's met zich meebrengen.
(Dalai Lama)

Wanneer je verliest, verlies de les die je er van hebt geleerd niet.
(Dalai Lama)

Onthoud dat niet krijgen wat je wilt soms het beste is wat je kon overkomen.
(Dalai Lama)

Sta open voor verandering, maar raak je normen en waarden niet kwijt.
(Dalai Lama)

Onthoud dat zwijgen soms het beste antwoord is.
(Dalai Lama)

Mededogen

Ik geloof dat mensen vaak verwachten dat de ander eerst positief op hen reageert, in plaats van dat ze zelf het initiatief nemen om de mogelijkheden te creéren. Dat vind ik verkeerd; het veroorzaakt problemen en kan hindernissen opwerpen, zodat we een gevoel van afzondering krijgen. Als je dat gevoel van afzondering en eenzaamheid wilt overwinnen, kan je de basishouding een enorm verschil uitmaken. Je kunt anderen het beste benaderen met gevoelens van mededogen.

Positief

In het begin is het effect van onze positieve gewoonten nog erg klein, zodat de negatieve invloeden heel sterk blijven. Maar ten slotte, naarmate je die positieve gewoonten geleidelijk opbouwt, neemt het negatieve gedrag automatisch af... door deze methoden steeds maar weer toe te passen kunnen we een punt bereiken waarop er nog wat verwarring kan optreden, maar waarop de negatieve gevolgen voor onze geest aan de oppervlakte blijven, als golven die aan de oceaan- oppervlak rimpelingen veroorzaken, maar in de diepte niet veel effect teweegbrengen.

Geluk

De eerste stap bij het streven naar geluk is kennis. We moeten eerst leren dat negatieve emoties en gedrag slecht voor ons zijn en dat positieve emoties ons juist helpen. En we moeten beseffen dat deze negatieve emoties niet alleen slecht en schadelijk voor ons persoonlijk zijn, maar ook voor de samenleving en voor de toekomst van de hele wereld.

Karma

De veronderstelling dat karma een soort onafhankelijke vorm van energie is waardoor onze volledige levensloop van tevoren is vastgelegd, is gewoon onjuist. Wie brengt karma tot stand? Wijzelf, alles wat we doen heeft een oorzaak en een gevolg. We kunnen daarom niet met een wanhopig gebaar onze armen ten hemel heffen, als we worden geconsfronteerd met onvermijdelijk lijden. Als we zeggen dat elke tegenslag gewoon het gevolg is van karma, zeggen we in feite dat we in het leven volkomen machteloos zijn. Als dat zou kloppen zou er geen hoop meer zijn. dan zouden we niet zo goed kunnen bidden voor het einde van de wereld.

De Dhammapada is een verzameling van 423 korte verzen (uitspraken van de Boeddha), waarin diverse aspecten van de leer van de Boeddha beschreven worden. De verzen staan vaak op zichzelf en dus kan men de verzen individueel lezen voor inspiratie of uit nieuwgierigheid. Maar men kan ook een hoofdstuk in het geheel lezen, waarin de uitspraken van de Boeddha over een bepaald onderwerp gegroepeerd zijn. De verzen zijn zo'n 2300 tot 2500 jaar oud. Ik wil hier niet de volledige versie neerzetten maar een selectie van verzen die mij bijzonder aanspreken.

Vijandigheid wordt niet
Door vijandigheden gestild:
Vriendelijkheid stilt vijandigheid.
Dit is een waarheid die eeuwig is.
Boeddha (Dhammapada vers 5)

Een geest niet vol van verlangen,
Een geest niet neergeslagen,
Met zowel verdiensten als kwaad verlaten,
Hoeft niet te waken, en heeft geen angst.
Boeddha (Dhammapada vers 39)

Zoek niet de fout in anderen:
Niet in hun doen noch in hun laten.
In plaats daarvan: bekijk jezelf!
Wat je zélf hebt gedaan en gelaten.
Boeddha (Dhammapada vers 50)

De dwaas die denkt dat hij een dwaas is:
Hij is hierdoor ook een wijze.
De dwaas die denkt dat hij een wijze is:
Hij is daardoor een ware dwaas.
Boeddha (Dhammapada vers 63)

Zoals een massieve rots,
Niet door de wind bewogen wordt;
Zo ook wordt een wijze man
Niet door lof en kritiek tot aarzelen gebracht.
Boeddha (Dhammapada vers 81)

Het kan slecht gaan met de goeddoener,
Zolang zijn daden nog niet tot rijping komen.
Wanneer het goede tot rijping komt,
Dan ziet de goeddoener het goede ervan.
Boeddha (Dhammapada vers 120)

Zoals een handelaar een gevaarlijk weg vermijdt,
Wanneer hij alleen met een kostbare vracht reist;
En zoals wie het leven liefheeft, vergif zal vermijden:
Op die manier dient men het kwade te vermijden.
Boeddha (Dhammapada vers 123)

Het vermijden van al het foute gedrag,
Het ondernemen van het goede,
En het ontwikkelen van je eigen geest;
Dit is de leer van de Boeddha's.
Boeddha (Dhammapada vers 183)

Een overwinning leidt tot vijandigheid:
Want voor de verslagenen is er pijn.
Een vredig persoon leeft gelukkig:
Hij heeft overwinning en verlies verlaten.
Boeddha (Dhammapada vers 201)

Overwin boosheid met verzoening;
Overwin het slechte met het goede;
Overwin gierigheid met vrijgevigheid;
Overwin leugens met de waarheid.
Boeddha (Dhammapada vers 223)

De fouten van anderen zijn makkelijk te zien,
Moeilijk te zien zijn de fouten van jezelf.
Want de fouten van anderen doorzoekt men
Alsof men de kaf van het koren moet scheiden.
Maar de eigen fouten verbergt men,
Als een valsspeler doet met zijn verlies.
Boeddha (Dhammapada vers 252)

Wie voor zichzelf geluk wil verkrijgen
Door bij anderen leed te veroorzaken:
Hij gaat om met haat, en zit eraan vast:
Vrijheid van haat zal hij niet bereiken.
Boeddha (Dhammapada vers 291)

Dit werk is compleet in de uitleg van de leer van het Boeddhisme. In de eerste hoofdstukken wordt stilgestaan bij het ontstaan van het Boeddhisme, de kern van de leer en de verspreiding daarvan over de wereld. Uitgelegd wordt dat er twee basisvormen bestaan, die van het Theravada- en Mahayana-Boeddhisme. Aan de orde komen de vier edele waarheden van het lijden en het achtvoudige pad dat kan leiden tot verlichting. Men gaat in op meditatie, het bewust worden van de karmawet en het gebruiken van je Boeddhanatuur. In de bijlagen worden de Sanskrietbegrippen uitgelegd en is een complete literatuurverwijzing beschikbaar. Het is een leerzaam en leesbaar boek waarbij bij bepaalde frasen in de tekst pictogrammen zijn afgebeeld. Deze maken de lezer erop attent dat dit gedeelte van de inhoud belangrijk is, een tip bevat, je ergens voor waarschuwt, een citaat belicht of een verduidelijking bevat.

Boeddhisme voor beginners is een inleiding in het Boeddhisme. Boeddhisme is een van de boeiendste godsdiensten ter wereld, maar is voor velen ook een mysterieus begrip. Het oefent een grote aantrekkingskracht uit, die gevoed wordt tijdens avontuurlijke reizen door Azië. In dit boek worden niet alleen de filosofische en culturele achtergronden belicht, maar worden ook talloze gebruiken beschreven. Veel aandacht wordt besteed aan het Tibetaans Boeddhisme. Wie zich bijvoorbeeld afvraagt waarom de gewaden van de Boeddhistische monniken rood zijn, wat er precies gebeurt bij reïncarnatie of wat de symboliek is van de gebedsmolen, zal in dit korte bestek alles van zijn gading kunnen vinden.

Wat de Boeddha leerde is niet iets waarin we moeten geloven, maar iets wat we kunnen doen. De Boeddha spoorde de mens aan de oorzaak van angst en conflict weg te nemen door middel van een concrete levenswijze. Batchelor laat op heldere en overtuigende wijze zien hoe deze praktische levenshouding door iedereen in het leven van alledag kan worden toegepast. Ieder hoofdstuk opnieuw wordt onderzocht hoe we op een realistische manier tot 'ontwaken' kunnen komen, in het besef dat het betreden van dit pad niet betekent dat we er nooit van zullen afwijken. Boeddhisme zonder geloof is een van de beste manieren om kennis te maken met de wijsheid van het Boeddhisme en is speciaal geschikt voor een breed en algemeen geïnteresseerd publiek.

Het Boeddhisme is goed op weg om een van de invloedrijkste levensbeschouwingen in de Westerse wereld te worden. De vele verschillende stromingen binnen de Boeddhistische traditie maken het echter niet altijd eenvoudig het hart van deze leer te vatten. Zenbeoefenaar Edel Maex voelde de nood aan een bevattelijk en handig basisboekje over het Boeddhisme. Zowel lezers die voor het eerst kennismaken met de Boeddhistische leer als beoefenaars van het Boeddhisme die meer inzicht willen krijgen in de wortels en basisbegrippen ervan vinden in Een kleine inleiding in het Boeddhisme een handige gids.